USD
EUR
RUB

«Երազ». Սոմերսեթ Մոեմ

Պատահեց այնպես, որ 1917 թվականի օգոստոս ամսին ես ստիպված էի մեկնել Նյու Յորքից Պետրոգրադ՝ աշխատանքի բերումով: Ինձ խորհուրդ տվեցին ճանապարհորդել Վլադիվաստոկի ճանապարհով՝ անվտանգության նկատառումներից ելնելով: Ես վայրէջք կատարեցի այնտեղ առավոտյան և անցկացրեցի այդ պարապ օրն այնքան լավ, ինչքան հնարավոր էր: Որքան հիշում եմ անդր- Սիբիրյան գնացքը պետք է շարժվեր երեկոյան մոտավորապես ժամը իննին: Ես միայնակ ճաշեցի կայարանի ռեստորանում: Այն լցված էր մարդկանցով: Ես նստեցի մի մարդու մոտ, ում արտաքինն ինձ զվարճացրեց: Նա ռուս էր. բարձրահասակ և ապշելու աստիճան գեր մի երիտասարդ: Փորն այնքան մեծ էր, որ ստիպված էր նստել սեղանից բավականաչափ հեռու: Նրա ձեռքերը, որոնք իր չափերի համեմատ փոքր էին, թաղված էին ճարպագնդի մեջ: Մուգ, բարակ և երկար մազերը խնամքով սանրված էին գլխի լայնքով մեկ՝ ճաղատությունը թաքցնելու նպատակով, իսկ նրա մաքուր սափրված, հսկայական կրկնակզակով ահռելի, գունատ դեմքը թողնում էր անվայելուչ մերկության տպավորություն: Նրա քիթը փոքր էր. մի զվարճալի, փոքրիկ կոճակ այդ մսակույտի վրա: Սև, փայլուն աչքերն էլ չափազանց փոքր էին: Բայց նա ուներ մեծ, կարմիր և զգայական բերան: Նա բավականին կոկիկ տեսք ուներ և կրում էր սև կոստյում: Այն մաշված չէր, բայց հին էր. այնպիսի տեսք ուներ, կարծես գնվելու օրվանից հետո ոչ արդուկվել էր, ոչ էլ մաքրվել:

Սպասարկումը վատն էր և գրեթե անհնարին էր մատուցողի ուշադրությունը հրավիրել դեպի մեր սեղանը: Շուտով խոսակցության բռնվեցինք: Ռուսը խոսում էր շատ լավ և սահուն անգլերենով: Շեշտված առոգանություն ուներ, բայց ոչ հոգնեցուցիչ: Նա ինձ շատ հարցեր տվեց իմ և իմ ծրագրերի մասին, որոնց ես պատասխանում էի կեղծ, ցուցադրական անկեղծությամբ՝ ելնելով այն հանգամանքից, որ այդ պահի իմ աշխատանքը պահանջում էր զգուշություն: Ես ասացի նրան, որ լրագրող եմ: Նա հարցրեց ինձ, թե արդյոք գրում եմ արձակ գործեր և երբ ես խոստովանեցի, որ ազատ ժամանակ գրում եմ, նա սկսեց խոսել ուշ շրջանի ռուս վիպասանների մասին: Նա խելացի էր խոսում: Ակնհայտ էր, որ կրթված մարդ էր:

Այդ ընթացքում նա համոզեց մատուցողին մեզ համար բերել կաղամբով ապուր, և գրպանից հանեց օղու մի փոքրիկ շիշ ու հրավիրեց ինձ միանալ իրեն: Չգիտեմ օղին էր, թե իր ազգին բնորոշ շատախոսությունը, որ նրան դարձրեց շփվող, բայց շուտով պատմեց իր մասին շատ բաներ՝ առանց իմ խնդրանքի: Նա ազնվական ծագում ուներ: Պարզվեց, որ մասնագիտությամբ իրավաբան էր և արմատական հայացքների տեր: Իշխանությունների հետ խնդիրներ ունենալու պատճառով՝ նա ստիպված էր ավելի շատ լինել արտասահմանում, բայց հիմա գնում էր տուն: Որոշ գործեր նրան Վլադիվաստոկում էին պահել բայց նա ակնկալում էր, որ կմեկնի Մոսկվա մեկ շաբաթից և եթե ես գնայի այնտեղ, նա ուրախ կլիներ տեսնել ինձ:

-Դուք ամուսնացած ե՞ք,-հարցրեց նա ինձ:

Ես մտածեցի, որ, իհարկե, դա նրա գործը չէ, բայց պատասխանեցի, որ ամուսնացած եմ:

Մի փոքր հառաչեց:

-Ես այրի տղամարդ եմ,-ասաց նա, -Կինս շվեյցարուհի էր, բնիկ Ժնևցի: Նա շատ կիրթ կին էր: Գերազանց խոսում էր անգլերեն, գերմաներեն, իտալերեն: Ֆրանսերենն, իհարկե, նրա մայրենի լեզուն էր: Նրա ռուսերենը օտարերկրացու համար միջինից շատ ավելի բարձր մակարդակի էր: Համարյա թե առոգանություն չուներ:

Նա կանչեց մատուցողին, ով անցնում էր կերակուրներով լի սկուտեղով և հարցրեց նրան, ինչպես ենթադրում եմ, քանի որ այդ ժամանակ ես ռուսերեն չգիտեի, թե ինչքան ժամանակ պետք է սպասեինք հաջորդ կերակրատեսակին: Մատուցողը արագ, բայց հավանաբար հանգստացնող բացականչությամբ շտապեց առաջ, իսկ ընկերս հառաչեց:

-Հեղափոխությունից հետո ռեստորաններում սպասելը զզվելի է դարձել:

Նա վառեց իր քսաներորդ ծխախոտը և ես, նայելով իմ ժամացույցին, մտածում էի, արդյո՞ք ես պետք է ուտեի երկրորդ կերակրատեսակը, նախքան մեկնելս:

-Կինս նշանավոր անձ էր,-շարունակեց նա,- Լեզուներ էր դասավանդում ազնվականների աղջիկների համար նախատեսված Պետրոգրադի լավագույն դպրոցներից մեկում: Բավական երկար տարիներ մենք միասին ապրում էինք հրաշալի, ընկերական հարաբերությունների մեջ: Բայց, այնուամենայնիվ, նա խանդոտ բնավորություն ուներ և դժբախտաբար, սիրում էր ինձ խելագարի պես:

Ինձ համար դժվար էր դեմքս չծամածռել: Նա ամենազզվելի մարդկանցից մեկն էր, ում ես երբևիցե տեսել էի: Վարդագույն դեմքով և սրտաբաց գեր մարդիկ երբեմն ունենում են մի յուրահատուկ հմայք, բայց այս մռայլ գիրությունը շատ նողկալի էր:

-Ես չեմ ձևացնում, որ հավատարիմ էի նրան: Նա երիտասարդ չէր, երբ ես ամուսնացա նրա հետ: Մենք ամուսանցած էինք տաս տարի: Նա փոքրամարմին էր, վտիտ և շատ վատ կառուցվածք ուներ: Նա շատ սուր լեզու ուներ: Կին էր, ով տառապում էր իշխանության մոլուցքով և չէր կարողանում հանդուժել, որ բացի իրենից, ուրիշ մեկով տարվեի: Նա խանդում էր ոչ միայն այն կանանց, ում ես ճանաչում էի, այլ նաև ընկերներիս, իմ կատվին և գրքերիս: Մի առիթով, իմ բացակայության ժամանակ նա շպրտել էր իմ այն վերարկուն, որը ես ամենաշատն էի սիրում իմ բոլոր վերարկուներից: Բայց ես հավասարակշռված խառնվածքի տեր եմ: Չեմ ժխտում, որ նա ինձ ձանձրացրել էր, բայց ես ընդունում էի նրա այդ թունոտ հակումները որպես Աստծո կամք և չէի ընդվզում դրա դեմ, ինչպես չեմ ընդվզում վատ եղանակի և մրսածության ժամանակ: Ես հերքում էի նրա մեղադրանքներն, այնքան ժամանակ, ինչքան հնարավոր էր հերքել, իսկ երբ արդեն անհնար էր դառնում, ուսերս էի թոթվում և ծխախոտ ծխում:

Այն մշտական տեսարանները, որ նա սարքում էր իմ գլխին, այնքան էլ չէին ազդում ինձ վրա: Ես իմ սեփական կյանքն ունեի: Երբեմն, իսկապես, ինձ հետաքրքրում էր, արդյո՞ք նա ինձ կրքոտ սիրով սիրում էր, թե նույն կրքոտությամբ ատում: Ինձ թվում էր, որ սերն ու ատելությունը ամուր թելերով կապված են:

-Այսպիսով մենք այդպես էլ կշարունակեինք մինչև կյանքի վերջ, եթե մի գիշեր մի շատ հետաքրքրիր դեպք չպատահեր: Ես արթնացա կնոջս ճչոցից: Վախեցած հարցրեցի նրան, թե ինչ էր պատահել: Նա պատմեց ինձ, որ սարսափելի մղձավանջ էր տեսել: Երազում տեսել էր, որ ես փորձել էին նրան սպանել: Մենք ապրում էինք մի մեծ տան վերնահարկում և բազրիքը, որի շուրջ աստիճանները կառուցված էին, լայն էր: Նա երազում տեսել էր, որ երբ մենք բարձրացել ենք մեր հարկը, ես բռնել եմ իրենից և փորձել եմ նետել ճաղերի վրայից: Վեցերորդ հարկից քարե հատակի վրա ընկնելը նշանակում էր անխուսափելի մահ:

-Նա ցնցված էր: Ես ամեն ինչ արեցի՝ նրան հանգստացնելու համար: Հաջորդ առավոտ նա կրկին անդրադարձավ այդ թեմային, և չնայած իմ ծիծաղին, ես տեսնում էի, որ այդ միտքը բույն էր դրել նրա ուղեղում: Ես չէի կարող չմտածել դրա շուրջ, քանի որ այդ երազը ցույց էր տալիս մի բան, որի մասին ես երբեք չէի կասկածել: Նա մտածում էր, որ ես ատում էի իրեն: Նա կարծում էր, որ ես ուրախությամբ իրենից կազատվեի. իհարկե գիտեր, որ ինքն անտանելի էր և հնարավոր է նրա մոտ միտք էր հղացել, որ ես ընդունակ եմ իրեն սպանել: Մարդու մտքերն անկառավարելի են, և երբեմն մենք այնպիսի գաղափարներ ենք ունենում, որ ամաչում ենք խոստովանել: Երբեմն ես երազում էի, որ նա փախչեր սիրեկանի հետ, երբեմն, որ անցավ ու հանկարծակի մահը հետ վերադարձներ իմ ազատությունը, բայց երբեք, երբեք ես չէի մտածել , որ պետք է մտածված կերպով ազատվեի այդ անտանելի բեռից:

-Այդ երազը շատ արտասովոր տպավորություն գործեց երկուսիս վրա էլ: Այն վախեցրեց կնոջս և նա դարձավ մի փոքր ավելի քիչ թունոտ և ավելի հանդուրժող: Բայց երբ ես անցնում էի մեր շենքի աստիճանների մոտով, ինձ համար անհնարին էր չնայել ճաղերին և չմտածել, թե ինչքան հեշտ կլիներ անել այն, ինչ նա տեսել էր երազում: Ճաղերը վտանգավոր աստիճանի կարճ էին: Մի արագ շարժում և ամեն ինչ վերջացած էր: Դժվար էր դուրս հանել այդ միտքը գլխիցս: Հետո մի քանի ամիս անց կինս արթնացրեց ինձ մի գիշեր: Ես հոգնած էի և զայրացած: Նա գունատ էր և դողում էր: Կրկին նույն երազն էր տեսել: Նա արտասվում էր և հարցրեց, թե արդյո՞ք ես ատում եմ իրեն: Ես բոլոր ռուս սրբերով երդվեցի, որ սիրում եմ իրեն: Վերջապես կրկին քնեց: Դա ավելին էր, քան ես կարող էի անել: Ես արթուն պառկած էի: Պատկերացնում էի նրան բազրիքից ընկնելիս և կարծես լսում էի նրա սուր ճիչն ու թրմփոցը, երբ ընկնում էր քարե հատակի վրա: Ես չէի կարող չդողալ:

Ռուսը կանգ առավ, քրտինքի կաթիլները ծածկել էին նրա ճակատը: Նա լավ ու սահուն ձևով էր պատմությունը պատմում, այսպիսով ես նրան ուշադրությամբ էի լսում: Շշի տակ դեռ օղի կար, նա լցրեց այն և մի շնչով կուլ տվեց:

-Իսկ վերջ ի վերջո քո կինն ինչպես մահացավ, -հարցրեցի ես որոշակի դադարից հետո:

Նա հանեց մի կեղտոտ թաշկինակ և սրբեց ճակատը:

– Տարօրինակ զուգադիպությամբ նրան գտան մի ուշ գիշեր աստիճանների ներքևում՝ կոտրված վզով:

– Ո՞վ գտավ նրան:

– Նրան գտել էր կենվորներից մեկը, ով դժբախտ պատահարից քիչ անց ներս էր եկել:

– Իսկ որտե՞ղ էիք դուք:

Ես չեմ կարող նկարագրել այն չար, խորամանկ հայացքը, որով նայեց ինձ: Նրա փոքրիկ, սև աչքերը փայլում էին:

– Ես այդ երեկոն անց էի կացնում ընկերոջս հետ: Ես գնացի մի ժամ ավելի ուշ:
Այդ պահին մատուցողը բերեց մսով ճաշը, որ պատվիրել էինք և ռուսը հարձակվեց դրա վրա մեծ ախորժակով: Նա մեծ պատառներով սկսեց ուտել կերակուրը:
Ես ապշած էի: Նա իսկապե՞ս պատմում էր ինձ, գրեթե անթաքույց ձևով, որ սպանել էր իր կնոջը: Այդ գեր ու դանդաղաշարժ մարդը նման չէր մարդասպանի: Ես չէի կարող հավատալ, որ նա քաջություն կունենար դա անելու: Թե՞ իմ հաշվին չար կատակ էր անում:

Մի քանի րոպեից իմ գնալու ժամանակն էր, քանի որ պետք է հասցնեի գնացքին: Ես հեռացա և այդ ժամանակվանից ի վեր չեմ տեսել նրան: Բայց երբեք չկարողացա վճռել արդյո՞ք նա լուրջ էր, թե կատակում էր:

Սոմերսեթ ՄՈԵՄ

Լրահոս
«Ես շատ վատ եմ». Արմեն Ջիգարխանյանը՝ խոսելով ամուսնալուծության մասին, չի կարողացել զսպել արցունքները Երկու ուրվական Սիրեցի յարս տարան Քառադեմ պատկերագրության (հրեշտակակերպ մարդ, առյուծ, եզ և արծիվ) մեկնաբանությունը Մատենադարանում բացվելու է «Վենետիկի Մխիթարյան միաբանություն-300» խորագրով ցուցադրություն Ստեփանակերտում կայացել է «Դադիվանք» ֆիլմի առաջնախաղը Իմաստուն կուսանք Հայաստանի աղջիկները Սիրել, չի նշանակում հաճոյախոսել, քծնել Արմեն Ամիրյանը պատճառաբանուն է, որ գրություն չի ստացել «Խավարումը» բացելու վերաբերյալ Սարերի hովին մեռնեմ «Երևանյան Հեռանկարներ»-ը հյուրընկալելու է 9 Գրեմմի մրցանակակիր «Էմերսոն» լարային քառյակին Հայաստանում տեղի կունենա ջազային դաշնակահար և երգեհոնահար Գարի Քյոսայանի հոբելյանական համերգը Գիշերն իջավ Գյուղացին ու արջը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիպեց Գերմանիայի նախկին նախագահ Յոհակիմ Գաուկի հետ Աղջի անաստված․ Հատված «Անուշ» օպերայից Կապիկն ու հայելին Ջութակահարը Գինեսի գրքում գրանցած իր ռեկորդը նվիրում է արցախյան քառօրյա պատերազմի հերոսներին Երթա՜լ Սերժ Թանկյանի «Օրկան»՝ Խաչատրյանի բարձր նոտան «Չտեսնված է, արտակարգ, մոգական, աննախադեպ․․․․» Նուռը ժամանակակից արվեստի Ֆլորենցիայի բիենալեում արժանացել է գլխավոր մրցանակի Թեհրանում կայացել է Հայաստանի պատմության և Իրանի ազգային թանգարանների համատեղ ցուցահանդեսի հանդիսավոր բացումը Փեսացու մուկը Արցունքին քերթվածը «Այսպիսի օրինագիծ իմ կարծիքով` անհրաժեշտ չէ». Տ. Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյան Այվազովսկին մեկ ամսում 15000 այցելու է բերել պատկերասրահ Փորձագետները կասկածի տակ են դրել Թրամփին պատկանող՝ Ռենուարի կտավի իսկությունը Երիտասարդի դարձը Սիրելիս Տեղի ունեցաւ բացումը Եւրոպայի հայ համայնքներու չորրորդ համագումարին «Պողիկտոս» օպերան վերականգնված տարբերակով վերադառնում է օպերային թատրոնի խաղացանկ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիպումներ ունեցավ Գերմանիայի նախագահի և Բեռլինի հայ համայնքի հետ Ամփոփվել են Արևորդի 7-րդ միջազգային բնապահպանական փառատոնի արդյունքները Հայաստանում առաջին անգամ կկազմակերպվի ժամանակակից արվեստի միջազգային բիենալե Դուք լավն եք, մարդիկ Ամենը Ձեզ «Հին Երևան» ծրագրի համար ոչ մի կառույց չի քանդվել. նախագծի հեղինակ Ուղտը, գայլը և աղվեսը
website by Sargssyan