USD
EUR
RUB

Հոգևոր հայրենիքը․ Արարչի ցախերի երկիրը

 
 

Մտածումների մեջ եմ․ ինչպե՞ս խոսել Արցախից, որպեսզի խոսքս լցված չլինի ավելորդ խանդավառությամբ, որովհետև Արցախն ու խանդավառությունը որևէ կապ չունեն իրար հետ: Ինչպես գրել ու ինչ պատմել Արցախից, որպեսզի ընթերցողը զգա հողի ուժն ու կանչը, որպեսզի այնտեղ չեղած մարդը կարդա ու տեսնի այն՝ Արարչի ցախերի երկիրը: Ու որոշում եմ խոսել այն ամենից, ինչն Արցախ ոտք դնելուս առաջին պահից կուտակվել է ներսումս՝ ստիպելով ինձ հիանալ, հրճվել, հպարտանալ, կարոտել, շնորհակալ լինել, սիրել։ 

Երևանյան մի բանուկ փողոցում ցուցանակ կա կախված, որի վրա գրված է մեր նորագույն պատմության ամենաուժեղ ու կամային անհատներից մեկի՝ Մոնթեի հետևյալ միտքը․ «Եթե կորցնենք Արցախը, մենք կշրջենք հայ ժողովրդի պատմության վերջին էջը»: Ամեն անգամ այդ փողոցով անցնելիս կարդում էի գրվածն ու անցնում: Երբեմն մտածում էի կարդացածիս մասին՝ վերհիշելով պատմության դասերն ու այն ամենը, ինչ երբևէ լսել, ընթերցել և իմացել եմ Արցախի վերաբերյալ:

Բայց Արցախում չեղած մարդու համար այդ ամենն ընդամենը ինֆորմացիա է, որը գրեթե զուրկ է զգացականությունից: Դժվար է քոնը համարել այն, ինչի մասին լսել ես ամենատարբեր բաները, բայց քո փորձառությամբ չես վերապրել դրանք: Արցախում չեղած մարդը չգիտի՝ ինչ ասել է կորցնել այն թանկ ու չափազանց հայկական հողակտորը, որը հայ ժողովրդի պատմության շարունակականության գրավականն է:

Եվ, վերջապես, ինձ տրվեց հնարավորություն՝ լինելու Արցախում: Այնտեղ մուտք գործելու առաջին իսկ պահից սկսած՝ հողն ու օդը զգացնել են տալիս իրենց հզորությունը․ սկսում են խոսել հետդ: Պարզապես աչքեր ու ականջներ է պետք ունենալ՝ այդ ամենին հաղորդակից լինելու համար: Երկինքը, ծառերը, լեռները․ լեռները Արարչից են պատմում: Ուզում ես բոլորովին դատարկ լինել, որպեսզի կարողանաս մեջդ ամփոփել տեսածդ, զգացածդ, Արցախի հոգին: Ու հասկանում ես, որ Արցախը սոսկ պետություն կամ հայաստանյան մարզ չէ, այն տուն է՝ գերհզոր էներգիայով, հոգևորի անսահման պաշարով, ուժեղ ու անջարդվելի: Միևնույն ժամանակ այն պարզ ու խորն է՝ հայկական եկեղեցիների պես:

Այս այցիս ժամանակ, ցավոք, չի հաջողվում Դադիվանք գնալ․ Արցախ վերադառնալու ևս մեկ պատճառ՝ ինձ համար: Վերադառնալ ու տեսնել բլրակի վրա կառուցված Աստծո հնագույն տներից մեկը, որը դարեր շարունակ եղել է հայերի ծաղկման ու անկումների, մաքառումների և հույսերի քարակերտ վկան ու Արցախ աշխարհի խորհրդանիշը:

Հետո ճանապարհն ինձ տանում է Գանձասար: Շուրջս լեռներ են և լեռների վրա փռված անտառներ: Աշուն է, և ամեն ինչ կրկնակի շքեղ է, գեղեցիկ: Ընթացքում Գանձասարի մասին եմ կարդում․ վանքի անունն առաջացել է դրա դիմաց գտնվող բլրի անունից․ վերջինիս ընդերքում արծաթի և այլ մետաղների հանքեր կան: Երբ տեղ եմ հասնում․ առաջին բանը, որ զգում եմ ամբողջ էությամբ, լռությունն է՝ աստվածային, խորը լռությունը: Քաղաքի աղմուկում ապրող մարդու համար այս լռությունն ընծա է, երանություն, դրախտ։ Գանձասարի գանձը սարի լռությունն է:

Հետո ներս եմ մտնում: Եկեղեցու արտաքին տեսքից իսկ շունչս կտրվում է: Հոգևորության ալիքը կլանում է ինձ: Զգում եմ, որ ժամանակն այստեղ այլ կերպ է հոսում, օդի բաղադրությունն այլ է, այլ հոգի է սավառնում երկնքով: Կարծես վերադարձած լինեմ տուն, ի՛մ տուն: Ու նայում եմ տանս պատերին, փորձում կարոտս առնել, սնվել հոգու հացով ու հիմնել իմ ներսում Գանձասար, լսելիքումս գտնել Գանձասարի լռության արձագանքը: Գանձասարը խոսում է հայից: Նրանք, ովքեր երբևէ ցանկություն կունենան զգալու և իմանալու՝ ով է հայը, թող այցելեն Գանձասար:

Եվ, վերջապես, Շուշի: Արցախի մարգարիտը: Երկինքը մուգ երկնագույն է, ճերմակ ամպերի մի քանի կտորներ շքեղացնում են այն: Օրը կիրակի է․ Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարի զանգերը քաղաքի հավատավորներին եկեղեցի են կանչում:

Պատարագից րոպեներ առաջ հնարավոր է լինում մուտք գործել եկեղեցու ընդհատակյա սենյակը, որը եզակի երևույթ է ողջ աշխարհում: Եկեղեցական կարգ է, որ Պատարագից առաջ պատարագիչ քահանան մեղքերի թողություն խնդրի մեկ այլ քահանայից: Եկեղեցու կառուցման շրջանում միայն մեկ քահանա է սպասավորել, ուստի այնտեղ որոշվել է կառուցել այնպիսի մի սենյակ, որտեղ քահանան ինքը կարող է լսել «Թող քո ականջները լսեն, թե ինչ են բարբառում քո շուրթերը» միտքը: Ընդհատակյա սենյակը գործում է մինչ օրս և բաց է բոլոր այցելուների համար, ովքեր ցանկանում են լսել՝ ինչպես է եկեղեցին խոսում իրենց հետ իրենց իսկ ձայնով:

Պատարագն ավետող զանգերի ձայնը, երկինքը, եկեղեցու գմբեթին շողացող արևը ներսս լցնում են հոգևորությամբ, շնորհակալության զգացումով, անվերջ սիրով:

Հասկանում եմ, որ Արցախն իմ հայրենիքն է, հոգևոր հայրենիքը, որը պատրաստ է զորացնել ու թևավորել իր ամեն զավակի: Վերադառնում եմ Երևան՝ Արարչի ցախերի երկրից ներշնչված ու այնտեղ վերադառնալու հույսը գրկած:

Անժելա ՊՈՂՈՍՅԱՆ 
Շողակն Արարատյան

Լրահոս
Սիրո երգ․ Տիգրան Համասյան Սիրում եմ Հոգեգալուստ Եկեղեցական կյանք (18.05.2018) «Կրտսեր կոլեգաներս էլ մշակութային հեղափոխություն իրականացրեցին» Մերին Խաչատրյանի մրցույթի ժյուրիի կազմում ընդգրկված են մեծանուն թավջութակահարներ Մարտինը Արագիլը Մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցը մեկնել է Արցախ Սոխակն ու գարունը Սև թիկնոց Պատվախնդիր կատուն Բողկն ու ելակը Երևան Կաղնին Արծիվը «Թափառող պատեր»-ը՝ Թամանյանի անվան ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտում Անքուն գիշերին ՀՀ մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցն այցելել է Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոն Գաղտնագիր հղումներ Կինոկենտրոնի ֆիլմ-հանձնակատարը՝ Կաննի կինոշուկայում ՀՀ բացակայության մասին․ «Դա սարսափելի քայլ էր» Մեկնարկել է «Հայաստանում ռուսական կինոյի շաբաթ» ծրագիրը Գա ու գնա Քիշնևից և Մինսկից հետո՝ նույն նպատակով Երևանում Իսրայելում բուժվելուց հետո Մոսկվայում հոսպիտալացվել է դերասան Նիկոլայ Կարաչենցովը Նոր հրատարակություններ Թողեք ճախրեն Հավքի երգը Լացող ուռենին Հայր մեր Արևոտ անձրև Թանգարանների գիշերվա ընթացքում «Էրեբունի» թանգարանի այցելուները կճաշակեն ուրարտական խոհանոցի ճաշատեսակներ Որպեսզի մշակույթը ինքնահոսի չմատնվի և չհանձնվի ազատ շուկայի քմահաճույքներին Նոր նախարարից շատ դրական տպավորություն ստացա. Զգացի` շատ է ուզում օգտակար լինել մշակույթին. Վահան Արծրունի Վիկտոր Ուզուր. «Խաչատրյանի մրցույթն ապացուցել է, որ կազմակերպչական և գեղարվեստական առումներով ամենաբարձր մակարդակն ունի» Այս տարի կնշվի Սուրբ Հռիփսիմե վանքի հիմնադրման 1400-ամյա հոբելյանը Նախարարն ու կինոոլորտի մասնագետները խոսել են «Կինոյի մասին օրենքի» նախագծից Շիրակի մարզում անցկացվեցին «Մայիսյան հերոսամարտերի արտացոլումը մշակույթում» խորագրով համերգ-դասախոսույուններ Սերգեյ Սմբատյանն ու Մալթայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը ելույթ կունենան Եվրոպայի լավագույն բեմերում
website by Sargssyan