USD
EUR
RUB

Աշխարհի՞կ, թե՞ կրոնական հասարակություն

 
 

Մեկ տասնամյակից ավելի է՝ Հայաստանում որոշ «առաջադեմ» ուժեր ահազանգում են պետական տարբեր կառույցների կրոնականացման մասին։ Ընդ որում՝ քննադատություններն ու թեմաներն անընդհատ դառնում են ի շրջանս իւրեանց՝ կրթական համակարգ և զինված ուժեր։ Կարծես լավ սերտված դասի պես, գոց արտասանվում են՝ «Եկեղեցին ներխուժել է դպրոց», «բանակը կրոնականացվում է», հասեք, օգնեք, Հայաստանում միջնադարյան մտածելակերպ է․․․Այս ֆոնի վրա բոլորովին վերջերս, արդեն անցած տարվա դեկտեմբերի վերջին շաբաթում սոցցանցերից մեկում կարդացի Ֆրանսիայի նախագահ Է․ Մակրոնի հետաքրքիր արտահայտությունը պետության աշխարհիկայնության (laïcité) վերաբերյալ․ «Հանրապետությունն աշխարհիկ է (laïque), բայց ոչ՝ հասարակությունը (société)»։ Եւ սա՝ 1905 թ․ Ֆրանսիայում ընդունված հայտնի աշխարհիկայնության օրենքի 112-րդ տարեդարձին ընդառաջ։

Ասվածը մտածելու տեղիք է տալիս նաև մեր պարագայում․ պետությունն ու եկեղեցին ՀՀ-ում օրենսդրորեն անջատված են, ՀՀ-ի և Եկեղեցու հարաբերությունները, ըստ սահմանադրության, կարող են կարգավորվել առանձին օրենքով․․․ճիշտ այնպես, ինչպես արևմտյան շատ ու շատ եվրոպական, ժողովրդավարական ավանդույթներ ունեցող երկրներում։ Հարցն այստեղ շատ ավելի խորքային է ու գոյաբանական։

Ինչպիսի՞ն է հայ հասարակությունը՝ աշխարհի՞կ, թե՞ կրոնական։ Պարզ է, որ կրոնն ու կրոնական զգացումն անհատական, անձնական ոլորտին պատկանող նվիրական հասկացություններ են, որոնց ընտրության հարցում կարևորագույն դերակատարություն ունեն ոչ միայն ազատ կամքն ու գիտակցությունը, այլ նաև ազգային պատկանելությունը, դաստիարակությունը, ընտանեկան ավանդույթները և նույնիսկ․․․էթնիկ ենթագիտակցությունը։

Այո՛, թող զարմանալի չթվա, բայց վերջինս, ժամանակակից մարդաբանության ու փիլիսոփայության ուսումնասիրությունների համաձայն, շատ հաճախ կարող է որոշիչ դերակատարություն ունենալ։ Եվ ուրեմն, հարցը կրկին մնում է այժմեական՝ աշխարհի՞կ է հայ հասարակությունը, թե՞ կրոնական։ Խելամիտ չի լինի կարծել, որ հնագույն քրիստոնեական ինքնություն ու մշակույթ ունեցող Հայաստանի հասարակությունն աշխարհիկ է․ դա գիտակցում են նույնիսկ նրանք, ովքեր ջանք ու եռանդ չեն խնայում Հայաստանի կրոնականացման «վտանգները» ներկայացնելիս։ Հետևաբար, անհիմն են այն բոլոր մակերեսային ու հաճախ դիտումնավոր քննադատությունները, որոնք նպատակ ունեն, իրենց իսկ խոսքով, վերհանելու ՀՀ-ում պետության և եկեղեցու սերտաճման արատավոր երևույթը։

Շատ բան պետք չէ, պարզապես անհրաժեշտ է նախ հասկանալ ու խորապես ըմբռնել հայ հասարակության մոտեցումները կրոնականի, այս պարագային քրիստոնեության և Հայ Առաքելական եկեղեցու նկատմամբ։ Եվ միայն դրանից հետո գրիչ առնել ու քննադատել և ծաղրել Սուրբ Ծննդյան ազգային-դարավոր ավանդույթները։ Այստեղ շեշտեմ, որ անձերը՝ հոգևորական թե աշխարհական, որևէ դերակատարություն չունեն։

Հայ հասարակության համար ազգային կյանքի և ինքնության անբաժանելի մաս են Սուրբ Ծննդյան տոնը և դրա հետ կապված գեղեցիկ ավանդույթները, որոնցից մեկն է նաև խաչքավորությունը։ Իհարկե, ազատ երկրում ազատ մտքին ազատ գրիչ է վայելում։ Բայց ինչպես վայելուչ բռնել այդ գրիչը, ա՛յ հենց այստեղ է ողջ գաղտնիքը։ Իսկ վերջինս, ինչպես արդեն նշեցի, հասարակության գիտակցության խորքերում է թաքնված։ Պետք է պարզապես նախ ճանաչել, հասկանալ, ապա միայն գրել դրա մասին․․․

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբան
Տ. Շահե ծայրագույն վարդապետ Անանյան

Լրահոս
Քամիները բոլոր․․․Ռազմիկ Դավոյան Մոցարտի «Ռեքվիեմ»-ը ներկայացվեց Գյումրու Սև բերդում Երաժշտությունն ամոքիչ ուժ ունի. Սերգեյ Սմբատյան Մոր աղոթքներն յուր երեխաների համար «Անվանի լուսանկարիչների մեծ մասը մասնագիտական կրթություն չունի» Մարդկային բարդ ու խճճված փոխհարաբերություններ՝ Էդգար Բաղդասարյանի «Էրկեն կիշեր» ֆիլմում Օրոր Մայր Հայաստանին Տաթևիկ Սազանդարյան․ Իմ Երևան Մի հացադուլի պատմություն Արարատ Սարգսյան. «Գյումրիում սիրելի անկյուններ կան, որտեղ սիրտդ ավելի արագ է խփում» Նոր նշանակումներ Եվրոպայում կանվանեն տարվա լավագույն ֆիլմը Հոգեհանգստյան արարողություն՝ 1988թ. երկրաշարժի զոհերի հիշատակին Այսօր 1988-ի երկրաշարժի 30-րդ տարելիցն է Գեղարդի վանքին տրամադրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ուժեղացված պաշտպանության կարգավիճակ Վարդապետների մասին Գալյա Նովենց Մեկնարկեց սոցիալական նոր ծրագիր 1988 թ. երկրաշարժի 30-րդ տարելիցի առիթով Եղիշե Չարենց․ Նավզիկե Կհնչեն Ալեքսեյ Շորի ստեղծագործությունները Առնո Բաբաջանյանի կյանքում «բարի քեռին» Արամ Խաչատրյանն էր, իսկ ուսանող-դաշնակահարի դեպքում՝ Երեւանի կոնսերվատորիան Ջուզեպե Վերդիի հանրահայտ «Ռեքվիեմը» կրկին հայաստանյան բեմում է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն իր օրհնությունը բաշխեց նորընծա վարդապետներին Կկատարվի հոգեհանգստյան արարողություն ի հիշատակ 1988 թ. երկրաշարժի զոհերի Ռուբեն Սևակ․ Երթալ․․․ Ռենտգենը՝ որպես արվեստ Ով է դառնալու թանգարանի ղեկավար՝ կրկին ոչ թումանյանագե՞տ Արթնություն և սթափություն Ձմեռային հեքիաթ»՝ Երևանի պատմության թանգարանում Ճշմարտության նահատակը «Սերն ու հավատարմությունը բացատրություն չունեն» Սպիտակի երկրաշարժի 30-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումներ՝ Գյումրիում, Վանաձորում և Սպիտակում Փակիր աչքերդ չերևաս Վահան Տերյան․ Մենության խավար Նոր հրատարակություն Մենք չենք ուզում կատարելագործվել, գերադասում ենք շարժվել փակ շրջագծով Դերասանական խումբը նորով փոխարինելը Խորհրդային Միությունից մնացած մեթոդ է Հարություն Խաչատրյանն այցելել է հացադուլ հայտարարած կինոռեժիսոր Հովհաննես Գալստյանին Ադամ Բարրոյի ձայներիզը ներառում է նաև հայկական «Ավե Մարիա» Աբգար թագավորի հնարամտությունը
Ամենաընթերցված
website by Sargssyan