USD
EUR
RUB

Հայոց եկեղեցու կացությունը Սովետական իշխանության արշալույսին

Տեղական իշխանությունները հաճախ խոչընդոտում էին կառավարության դրական քայլերին: Այդ հանդիպումից մի քանի օր հետո Վաղարշապատի գավառի հեղկոմի նախագահ Ա. Շահգելդյանը կարգադրեց վանքապատկան բոլոր այգիները աճուրդով տալ ցանկացողներին: Ա. Մյասնիկյանը ներքին գործերի ժողկոմ Պ. Մակինցյանին հանձնարարեց զբաղվել Էջմիածնի վանքին առնչվող հարցերով: Պ. Մակինցյանը Վաղարշապատի, Աշտարակի և Օշականի շրջանների հեղկոմներին հորդորեց «խուսափել վանքապատկան հողերի ու այգիների վերաբերությամբ կարգադրություններ անելուց»:

Սակայն Ա. Շահգելդյանը ոչ միայն չանսաց այդ խելամիտ առաջարկին, այլև բռնագրավել տվեց նաև Էջմիածնի վանքի ջրաղացները: Ինչպես իրավացիորեն նշում է Խորեն արքեպիսկոպոսը, Հայաստանի կառավարության անդամները, հաշվի առնելով ժողովրդի վրա եկեղեցու մեծ ազդեցությունը, «գիտակցաբար տրամադրություն են ցույց տալիս դեկրետներից շեղումներ կատարելու և որոշ զիջումներ անելու», մինչդեռ «նորաբույս կոմունիստներն իրենց ծայրահեղ ձախությամբ աշխատում են ցուցադրել իրենց», որի հետևանքով «կեդրոնի կարգադրությունը շրջաններում չի հարգվում և կատարվում»:

Եկեղեցու հանդեպ հանիրավի հարուցած հետապնդումները պայմանավորում էին կենտրոնի ուղենշած սկզբունքներով: Այս առումով ահեղ նախազգուշացում էր 1921 թ. օգոստոսի 9-ին ՌԿ(բ)Կ Կենտկոմի պլենումում ընդունված հակակրոնական քարոզչության դրվածքի մասին որոշումը, որտեղ նշվեց, որ «կրոնական ասպարեզում կուսակցության ծրագիրը խախտելու և որևէ կրոնական պաշտամունքի հետ կապ ունենալու համար վտարվում են կուսակցությունից»:

Հայաստանի կառավարությունը եկեղեցու հանդեպ շարունակեց ցուցաբերել հանդուրժող վերաբերմունք: 1921 թ. հունիսի 12-ին կաթողիկոսը նամակով դիմեց Ա. Մյասնիկյանին՝ խնդրելով դրական ընթացք ցույց տալ եկեղեցուն հուզող խնդիրներին: Մի քանի օր հետո՝ հունիսի 19-ին Ա. Մյասնիկյանի ստորագրությամբ հրապարակված ժողկոմխորհի հրամանում ասվում էր, որ «Էջմիածնի վանքի և նախկին ճեմարանի պարիսպով շրջափակված, կուլտուր-լուսավորական գործին ծառայող շինությունները հարակից այգիներով (նախկին ճեմարանի շինությունը, մանկավարժական մուզեյը, դիտարանը, հիվանդանոցը, ննջարանը և տնտեսական պետքերին ծառայող բոլոր մանր շինությունները, նախկին ճեմարանի պարտեզում, Էջմիածնի նախկին մատենադարանի շենքը, պարիսպը, նոր հանրակացարանը, թանգարանը, այլև Հռիփսիմեի ու Զվարթնոց վանքերը հարակից շինություններով և այգիներով) հայտարարված են անձեռնմխելի և չեն կարող բռնագրավման կամ խտացման ենթարկվել պետական որևէ օրգանի կողմից, առանց լուսժողկոմատի գիտության համաձայնության»:

Կառավարությունը, հաշվի առնելով Էջմիածնի միաբանների բնակարանային ծանր պայմանները, կարգադրեց վերադարձնել նրանցից խլված բնակարանների մի մասը: 1921 թ. օգոստոսի 17-ին Խորեն արքեպիսկոպոսը տեսակցություն ունեցավ Ա. Մյասնիկյանի հետ, որը, ընդառաջելով նրա խնդրանքին, կարգադրեց Էջմիածին ուղարկել ներքին գործերի ժողկոմի տեղակալին՝ տեղում լուծելու Էջմիածնի միաբանությանն առնչվող հարցերը: Ի վերջո որոշվեց, որ «հետ այսու վանքապատկան հողերի վերաբերությամբ լիազոր ներկայացուցիչ է հանդիսանում վանական կառավարությունը»: Իսկ սեպտեմբերի 3-ին Գևորգ Ե կաթողիկոսին այցելեցին Արդարադատության ժողկոմ Ա. Կարինյանը և ներքին գործերի ժողկոմ Պ. Մակինցյանը, որոնք հավաստիացրեցին, որ Հայաստանի կառավարությունը որոշել է «վերացնել կառավարության ու էջմիածնի մեջ ստեղծված տարաձայնությունները` վերադարձնելով բոլոր այգիները և գալով որոշ համաձայնության մյուս հարցերի վերաբերմամբ»:

1921 թ. սեպտեմբերի 19-ին գումարված ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի նիստում որոշվեց Էջմիածնի վանքին զիջել ճեմարանի շենքը, թանգարանը, իսկ Մատենադարանը թողնել կառավարության իրավասության տակ: Որոշվեց ժողկոմխորհին առաջարկել… վանքապատկան հողերի մի մասը (100-200 դեսյատին) վարձակալության տալ վանքին և միաբանությանը հանձնարարել «կազմակերպել օրինակելի տնտեսություն, իսկ այգիներից վերադարձնել վեցը»:

Սակայն Էջմիածնի Մայր վանքի կացությունը անգամ իշխանությունների այսպիսի բարեհայեցողության պայմաններում շարունակում էր վատթարանալ: Հայոց կաթողիկոսը զրկված էր վանքի մերձակայքում գտնվող որևէ մենաստանում վանահայր, վարդապետ կամ եպիսկոպոս նշանակելու իրավունքից: Նա չէր կարող հյուրեր ընդունել, քանի որ Էջմիածնի վանքի հյուրատունը մնում է բռնագրավված: Վանքի էլեկտրակայանի բռնագրավման հետևանքով վեհարանն ու Մայր տաճարի հաստատությունները զրկված էին էլեկտրական լույսից: Ընդառաջելով Էջմիածնի վանքից ստացվող դիմումներին, 1921 թ. սեպտեմբերի 20-ին Հայաստանի ժողկոմխորհը քննության առավ վանքին առնչվող խնդիրները: Այդ նիստում նշվեց, որ Էջմիածնում կարելի է բացել աստվածաբանական դպրոց:

Թանգարանը թողնվում էր կաթողիկոսի իրավասության տակ, մատենադարանն ու տպարանը մնալու էին գիտական ինստիտուտին կից, հանրակացարանը և վանքի մյուս շենքերը՝ կառավարության նշանակած կոմիսարի հսկողության տակ: Մայր Տաճարի ներքին պարիսպների ներսում գտնվող մյուս շենքերը, Հռիփսիմեի, Գայանեի վանքերը հանձնվելու էին կաթողիկոսին: Նույն նիստում որոշվեց Էջմիածնի վանքին վերադարձնել բռնագրավված այգիներից վեցը, էլեկտրակայանը և վանքին հատկացնել 300 դեսյատին վարելահող: Էջմիածնի կաթողիկոսությանն իրավունք էր վերապահվում հարաբերության մեջ մտնել կառավարության հետ՝ ազատ մնալով տեղական իշխանությունների միջամտություններից:

Այսպիսով մասնակիորեն լուծվեց Էջմիածնին հուզող հողային հարցը, իբրև եկեղեցու գոյապահպանման հիմնական միջոց: Կենսահույզ այդ խնդիրը լիովին լուծելու համար անհրաժեշտ էր գործադրել պետական ազդու լծակներ, ինչը բացառվում էր: Եկեղեցին չէր կարող ապավինել պետության հովանավորությանը: 1921 թ. հոկտեմբերի 30-ին Գևորգ կաթողիկոսը շրջաբերական կոնդակով սփյուռքահայերին կոչ արեց նյութական օգնություն ցուցաբերել Խորհրդային Հայաստանին: Դրան հետևեց ցորենի, ալյուրի, դեղորայքի, դրամական միջոցների մեծ հոսքը դեպի Հայաստան:

1922 թ. հունիսի 10-ի կոնդակով կաթողիկոսը հորդորեց համայն հայությանը՝ սատար կանգնել Խորհրդային Հայաստանի կառավարությանը` «վերաշինվող նոր երկրի համար»:
Եկեղեցու հանդեպ ճնշումները շարունակվեցին նոր ուժով: Դրան խթանեցին 1922 թ. մարտի 15-ին Շույա քաղաքի եկեղեցու բակում վերջինիս թանկարժեք իրերի առգրավման պատճառով ժողովրդի ու զորքի միջև տեղի ունեցած ընդհարման հետևանքով ծավալված միջոցառումները: Նույն թվականի մարտի 19-ին Վ. Ի. Լենինը ՌԿ(բ)Կ Կենտկոմի քաղբյուրոյին հղած հույժ գաղտնի նամակում նշեց, որ «…Այժմ, երբ սովահարված վայրերում ուտում են մարդկանց… մենք կարող ենք (ուստի և պարտավոր ենք) կատարել եկեղեցական արժեքների առգրավումը ամենաբուռն ու անողոք եռանդով, կանգ չառնելով ուզած դիմադրություն ճնշելու առջև… Որքան այդ առթիվ մեզ հաջողվի գնդակահարել մեծ թվով հետադեմ հոգևորականության և հետադեմ բուրժուազիայի ներկայացուցիչների, այնքան լավ: Անհրաժեշտ է հատկապես այժմ այնպիսի դաս տալ այդ հասարակությանը, որ նրանք մի քանի տասնամյակներ որևէ դիմադրության մասին չհամարձակվեն անգամ մտածել»:
(շարունակելի)

Վրեժ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Սարոյանի թանգարանի բացումը պլանավորվում է այս տարվա օգոստոսին Հալվեց սարերի ձյունը «Մեզ մոտ երաժշտական թատրոնի ժանրը ոչ թե կաղում է, այլ չկա» Երևանյան 10 գրատնակների կեսն արդեն տեղադրված է Սաղմոս 1 Անառակի կիրակի (Մեծ պահքի Երրորդ կիրակի) «Եթե կա ճգնաժամ, ապա այն ոչ թե ֆինանսական է, այլ տեսլականի ճգնաժամ է» Պահանջ. Դասական երաժշտությունը մոդայիկ պետք է լինի երիտասարդների շրջանում Գերագույն հոգևոր խորհուրդը հանդես եկավ հայտարարությամբ «Մենք Ձեզնից ընդամենը մեկ խնդրանք ունենք՝ շարունակեք ծառայել մեր ժաղովրդին, որովհետև դրանից ավելի վսեմ գործ չկա»․ Սերժ Սարգսյան Բղջախոհություն և մեղանչում Շնորհավորում եմ, Հայրիկ ջան… Հայ կոմպոզիտորական արվեստի 9-րդ փառատոնը կնվիրվի Գրիգոր Եղիազարյանի 110-ամյակին Արմեն Աբրոյան․ «17 միլիոն դրամից ավելի գումար է խնայվել և վերադարձվել պետբյուջե» Պատմություններ, որ մեզ հետ չեն կատարվի Հուշարձանները վերականգնող կազմակերպություններից վեցի գործն ուղարկվել է դատախազություն Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում ավարտվեց Գերագույն հոգևոր խորհրդի ժողովը Չեմ դառնա ձեր հսկան, որովհետև դուք բոլորդ եք հսկա ՀԵԵՄ կազմակերպչական խմբի ժողով Մայր Աթոռում Միրզոյանի անվան կոմպոզիտորական մրցույթի հայտերն ընդունվում են մինչև մայիսի 5-ը Բարեխոսություն սրբոց․ Հաղթանակած եկեղեցու աղոթքը Ես այն եմ եղել, ինչ որ եղել եմ Հույսի շողեր Նման բան անել չի կարելի. Մշակույթի նախարարն իր անհանգստությունն է հայտնում Գառնու «Քարերի սիմֆոնիայի» շրջակայքում կատարվող շինարարության վերաբերյալ Պատանի տաղանդավոր նկարիչը Գյումրու տնակային ավանից Ամիրյան. Ձեր աշխատանով թանգարանը տարել եք հաստիքների կրճատման Փելեշյան. Իմ ֆիլմերը երկար կապրեն, որովհետև դրանք լի են սխալներով Իմ հասակը «Էդիթ պրինտի» ղեկավար․ «Երևի Արմեն Մարտիրոսյանն ուզում է բոլորի արածը նսեմացնել» ՀԵԵՄ կազմակերպչական խմբի ժողով Մայր Աթոռում «Խոր Վիրապ» վանական համալիրի տարածքում հսկողությունն ուժեղացնելու միջնորդագիր է ներկայացվել Սոսը սար էր գնացել Խոհեմ եղիր և ընտրիր չափավոր կյանքը. Ս. Հովհան Ոսկեբերան Հայրապետ Ոզնին Ստեփանակերտը կունենա եկեղեցի, որն իր ձևով կհիշեցնի միաժամանակ Զվարթնոցի ու Հռիփսինեի տաճարները Լեգեոներները փորձում են նպաստել հայ պղնձափողային երաժիշտների կատարելագործմանը «Անուշի» մարտի 1-ի ներկայացման գլխավոր դերերում՝ արտիստական բացառիկ կազմ Նախագահը հյուրընկալել է Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամներին «Փոքրիկ իշխանը» և «Նամակ պատանդին» ստեղծագործությունները՝ մեկ գրքում Ամպիկը
website by Sargssyan