USD
EUR
RUB

Սուրբ Սարգիս զորավարի Անվան հետ կապված ՈՒխտատեղիները և սովորույթները

 
 

Սուրբ Սարգիս Զորավարը համարվում է համաքրիստոնեական մեծագույն սրբերից մեկը: Նրա անվան հետ են կապված բազմաթիվ սրբատեղիներ: Սուրբը հռչակվել է իբրև անհաղթ ռազմիկ` բարբարոսների դեմ մղած ճակատամարտերում, ինչպես նաև գթասիրտ քրիստոնյա՝ իր ինչքերը սիրահոժար աղքատներին բաշխող:

Ըստ ավանդության՝ Պարսկաստանում Շապուհի զորքերի մեջ էլ Սարգիսը բազում հրաշապատում գործեր է կատարել և շատերին դարձրել դեպի քրիստոնեություն: Այստեղ էլ մոգերի և մի շարք այլ մարդկանց կողմից նա մեղադրվել է պարսկական բանակում քրիստոնեություն տարածելու համար, որի համար Շապուհը նրան բանտարկել է:

Առաջարկել են, որ Սարգիսը կուռքերին երկրպագություն անի, ընդունի զրադաշտությունը որպես կրոն և ուրանա Հիսուսին: Բայց նա անսասան է մնացել իր հավատքի մեջ, որի համար գլխատել են նրան: Գլխատումից առաջ սուրբը աղոթք է բարձրացրել, որ ով իր անունով աղոթք անի, Աստված կկատարի այդ մարդու խնդրածը: Պարսից զորականներից 14 հոգի, որոնք ընդունել են քրիստոնեական հավատքը, վերցրել են սրբի մարմինը, կտավի մեջ փաթաթել, որպեսզի թաղեն: Շապուհի հրամանով սպանել են նաև այդ զորականներին:

Հավատավոր ժողովուրդը վերցրել է նահատակների և Սարգսի մարմինները և ամփոփել Համիան քաղաքում, որտեղից էլ Մեսրոպ Մաշտոցը սրբի մասունքները բերել է և ամփոփել Կարբի գավառի Ուշի գյուղում: Մաշտոցն այդ գյուղի բարձրադիր գոտում մասունքների հիմքի վրա եկեղեցի է կառուցել, որը շատ սիրելի ուխտատեղի է դարձել հավատավոր ժողովրդի համար: Ուխտի օրը յուրաքանչյուր ուշեցու տանը մեծ խնջույք է կազմակերպվում: Նրանք այդ օրը հյուրընկալում են դրսում ապրող իրենց բարեկամներին:

Եկեղեցու բակում լսվում է զուռնա-դհոլի ձայն, հնչում են ժողովրդական ուրախ երգեր, պարեր: Երբեմն ուխտավորներն այնքան են լինում, որ շատ դժվար է դառնում բարձրանալ վանք տանող ճանապարհով: Սուրբ Սարգսի տոնին«,որը նշվում է Զատկից 63 օր առաջ, շաբաթ օրը, եկեղեցում Սուրբ Պատարագ է մատուցվում;

Սուրբ Սարգսի անունով կառուցվել են բազմաթիվ սրբավայրեր, մենաստաններ, գյուղեր, բերդեր, ինչպես նաև լեռներ ու գետեր են կոչվել սրբի անունով: Թալինի Մաստարա գյուղում ձորի մեջ կա մի քար, որն անվանակոչել են «սուրբ Սարգսի քար»: Ըստ ավանդության՝ Սարգսի ձիու ոտքը խրվել է այդ քարի մեջ, դրա համար էլ քարը ստացել է նրա անունը:

Սուրբ Սարգսի հետ կապված և կենցաղում բավական տարածված ավանդություններից է հունադավանների դեմ նրա մղած կռիվների գովերգումը, իսկ հաղթանակները պայմանավորված են Տիրոջ նկատմամբ սրբի մեծ հավատքով և նվիրվածությամբ: Տոնի նվիրական ուտեստը փոխինդն էր, խաշիլը, որոնց գործածությունը նախորդ հինգ օրերին արգելվում է:

Ամենատարածված արարողությունը դարձյալ կառուցված է ծիսական գլխավոր ուտեստի շուրջ: Ուրբաթ երեկոյան տանտիրուհիները (հատկապես՝ տարեցները) վերցնում էին սկուտեղը, վրան մանր մաղով փոխինդ մաղում, մոմեր կամ կանթեղ վառում ու դնում դռան ետևը կամ դուռը բաց տան մեջ, շատ տեղերում` եկեղեցու մոտ, հուսալով, որ սուրբ Սարգիսը կայցելի և իր ձիու պայտի հետքը կթողնի փոխինդի վրա: Մեծ ուրախություն էր, երբ նրանք առավոտյան ուշադիր ստուգում ու «գտնում» էին պայտի հետքը:

Երբ սիրահար զույգերը ծնողների կամքին հակառակ փախչում էին և դրա անունը դնում «աղջիկ փախցնել», ապա փախած զույգը գիշեր-ցերեկ աղոթում էր սրբին՝ աղաչելով, որ նա փափկեցնի զայրացած ծնողների և ազգականների «կարծրացած» սրտերը: Սրբի օգնության կարիքն ունեին նաև հղի կանայք, և կան աղոթքներ, որոնցով նրանք դիմում են բարեգութ սուրբ Սարգսին:

Հայոց բանավոր ավանդույթի մեջ սուրբ Սարգիսը հանդես է գալիս մի քանի գործառույթներով: Սրբին բնորոշում են նաև մի շարք մակդիրներով, դրանցից է, օրինակ, «ատենահաս» մակդիրը: Այն մատնանշում է սրբի՝ ժամանակին հասնողի, օգնողի, զորավիգ կանգնողի բուն հատկանիշը: Սա սուրբ Սարգսի հիմնական գործառույթն է:

Սուրբը ժամանակին հասնում, օգնում, փրկում է նրանց, ովքեր հավատում են իրեն, աղոթում և կատարում ծիսական հատուկ արարողություններ, որով և իրավասու են դառնում դիմելու նրան և օգնություն խնդրելու:

Սուրբ Սարգսի պաշտամունքի մեջ է մտնում նաև աղի բլիթ հասկացությունը, որը մինչև օրս կիրառվում է սրբին նվիրված տոնի նախընթաց օրը: Ուրբաթ երեկոյան ողջ երիտասարդությունն աղի բլիթ էր ճաշակում` գիշերը երազ տեսնելու ակնկալությամբ: Հ

ավատում էին, որ այդ գիշեր երազում իրեն ջուր տվողը անպայման կլինի կյանքի ընկերը: Այսպես, եթե մատուցվող ջրի բաժակը ոսկուց էր լինում, ապա ասում էին, որ ապագա ամուսինը շատ հարուստ է լինելու, եթե արծաթից է` միջակ հարուստ, իսկ եթե պղնձից կամ կավից էր՝ աղքատ: Ջրի քանակությամբ ևս փորձում էին գուշակել ապագա փեսացուի կամ հարսնացուի հետ ապրելու տարիների տևողությունը: Եթե օրինակ, բաժակը լիքն էր, ապա շատ երկար պիտի ապրեին, եթե կիսատ էր` կյանքի կեսը, իսկ եթե շատ քիչ էր` ընդամենը մի քանի տարի:

Նախկինում սուրբ Սարգսի տոնին երեխաներին նվերներ տալու սովորություն է եղել: Երդիկից կախված գուլպաների մեջ տատիկները սովորաբար դնում էին տոնի ծիսական կերակուրներից և մի քանի մանրադրամ: Կարելի է ասել, որ այսօր Ուշիում դեռևս պահպանվել է այս սովորույթը, բայց մի քիչ փոփոխված ձևով: Ծնողներն այդ օրը երեխաների համար նվերներ են գնում:

Պատկերագրության մեջ սուրբ Սարգիսը պատկերվում է ձիու վրա նստած՝ վիշապին խոցելիս: Հիմնականում սուրբը պատկերվում է իր որդու` Մարտիրոսի հետ միասին:

Պատրաստեց  Գոհարիկ ՂԱԶԱՐՅԱՆԸ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Արթիկում որմնանկար է հայտնաբերվել Ես Հայաստան, ես քարե․․․ Ամեն. Հայր Սուրբ. Ֆեդերիկո Մոնդելչի Մահվան տեսիլ Դիրիժոր Դեբորա Վոլդմանը հանդես կգա Կամերային նվագախմբի հետ Հազվադեպ ներկայացվող ինքնատիպ ստեղծագործություններ՝ Կամերային նվագախմբի կատարմամբ Ֆորշ․ Կառապան Սերգեյ Սմբատյանը ներկայացրեց Սիմֆոնիկ նվագախմբի առաջիկա ծրագրերը Մոսկվայում հոսպիտալացվել է Արմեն Ջիգարխանյանը. նրա վիճակը միջին ծանր է Երկու տների առակը «Գուցե գլխումս մի երկ ծագի, որտեղ իր տեղը կունենա հայկական մեղեդին» Վերականգնումից հետո բացվել է Տաթևի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին Պետրոս Դուրյան․ «Դրժել» Ունենալու ենք հիանալի հյուրեր. «Ռեանիմանիայի» տնօրեն Ստրասբուրգի Մայր տաճարում ելույթ ունեցավ «Նաղաշ» համույթը Զար զընգը, Կոմիտաս վարդապետ Տասը կույսերի առակը Պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի այս տարվա համերգաշրջանը կառանձնանա «Մայքլ Ջեքսոն» նախագծով Հայաստանի վարպետները ներկայացրին ձեռագործ իրեր Պողոս Ադրիանապոլսեցի՝ «Խրատի թանգարան» Արցունքներս Պարապություն «Առաւօտ լուսոյ»․ «Գեղարդ» երգչախումբ Հովհաննես Բադալյան․ «Գարեգին Նժդեհ» «Չախու» Ռաֆայել Պատկանյան.«Արաքսի արտասուքը» «Սպարտակը» կցուցադրվի Աթենքի հնագույն ամֆիթատրոնում Համերգ՝ նվիրված «Նեմեսիս» գործողության մասնակիցներին Նիկոլա Ազնավուր. Իմ հայրը գերմարդ էր Հայաստանյան պրեմիերա՝ Յուրի Բաշմետի և «Մոսկվայի մենակատարներ»-ի համերգին Մոնթե Մելքոնյան Տէր ողորմեա. Հայր Աղան Երնջակյան Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանին Ո՞ւր Մնաց Օրօր Մանրադիտակային քանդակների հեղինակների աշխատանքները՝ կողք-կողքի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի ժամանակավոր ցուցադրությունների սրահում բացվեց նոր երկու ցուցադրություն՝ «Ապրելու կամքը և փրկելու առաքելությունը» և «Գրիգոր Ճօլօլեան. Փարիզի հայ լուսանկարիչը» Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիպում ունեցավ նորաօծ եկեղեցականների հետ Ալեքսանդր Կոտի «Սպիտակ» ֆիլմը Հայաստանի կողմից ներկայացվել է «Օսկար»-ի Թուրք լրագրող. «Ինչու՞ չկա Կոմիտասի հուշարձանը իր ծննդավայր Քյութահյայում. նրա համար, որ հա՞յ է». Էրմենիհաբեր
website by Sargssyan