USD
EUR
RUB

Սուրբ Սարգիս զորավարի Անվան հետ կապված ՈՒխտատեղիները և սովորույթները

 
 

Սուրբ Սարգիս Զորավարը համարվում է համաքրիստոնեական մեծագույն սրբերից մեկը: Նրա անվան հետ են կապված բազմաթիվ սրբատեղիներ: Սուրբը հռչակվել է իբրև անհաղթ ռազմիկ` բարբարոսների դեմ մղած ճակատամարտերում, ինչպես նաև գթասիրտ քրիստոնյա՝ իր ինչքերը սիրահոժար աղքատներին բաշխող:

Ըստ ավանդության՝ Պարսկաստանում Շապուհի զորքերի մեջ էլ Սարգիսը բազում հրաշապատում գործեր է կատարել և շատերին դարձրել դեպի քրիստոնեություն: Այստեղ էլ մոգերի և մի շարք այլ մարդկանց կողմից նա մեղադրվել է պարսկական բանակում քրիստոնեություն տարածելու համար, որի համար Շապուհը նրան բանտարկել է:

Առաջարկել են, որ Սարգիսը կուռքերին երկրպագություն անի, ընդունի զրադաշտությունը որպես կրոն և ուրանա Հիսուսին: Բայց նա անսասան է մնացել իր հավատքի մեջ, որի համար գլխատել են նրան: Գլխատումից առաջ սուրբը աղոթք է բարձրացրել, որ ով իր անունով աղոթք անի, Աստված կկատարի այդ մարդու խնդրածը: Պարսից զորականներից 14 հոգի, որոնք ընդունել են քրիստոնեական հավատքը, վերցրել են սրբի մարմինը, կտավի մեջ փաթաթել, որպեսզի թաղեն: Շապուհի հրամանով սպանել են նաև այդ զորականներին:

Հավատավոր ժողովուրդը վերցրել է նահատակների և Սարգսի մարմինները և ամփոփել Համիան քաղաքում, որտեղից էլ Մեսրոպ Մաշտոցը սրբի մասունքները բերել է և ամփոփել Կարբի գավառի Ուշի գյուղում: Մաշտոցն այդ գյուղի բարձրադիր գոտում մասունքների հիմքի վրա եկեղեցի է կառուցել, որը շատ սիրելի ուխտատեղի է դարձել հավատավոր ժողովրդի համար: Ուխտի օրը յուրաքանչյուր ուշեցու տանը մեծ խնջույք է կազմակերպվում: Նրանք այդ օրը հյուրընկալում են դրսում ապրող իրենց բարեկամներին:

Եկեղեցու բակում լսվում է զուռնա-դհոլի ձայն, հնչում են ժողովրդական ուրախ երգեր, պարեր: Երբեմն ուխտավորներն այնքան են լինում, որ շատ դժվար է դառնում բարձրանալ վանք տանող ճանապարհով: Սուրբ Սարգսի տոնին«,որը նշվում է Զատկից 63 օր առաջ, շաբաթ օրը, եկեղեցում Սուրբ Պատարագ է մատուցվում;

Սուրբ Սարգսի անունով կառուցվել են բազմաթիվ սրբավայրեր, մենաստաններ, գյուղեր, բերդեր, ինչպես նաև լեռներ ու գետեր են կոչվել սրբի անունով: Թալինի Մաստարա գյուղում ձորի մեջ կա մի քար, որն անվանակոչել են «սուրբ Սարգսի քար»: Ըստ ավանդության՝ Սարգսի ձիու ոտքը խրվել է այդ քարի մեջ, դրա համար էլ քարը ստացել է նրա անունը:

Սուրբ Սարգսի հետ կապված և կենցաղում բավական տարածված ավանդություններից է հունադավանների դեմ նրա մղած կռիվների գովերգումը, իսկ հաղթանակները պայմանավորված են Տիրոջ նկատմամբ սրբի մեծ հավատքով և նվիրվածությամբ: Տոնի նվիրական ուտեստը փոխինդն էր, խաշիլը, որոնց գործածությունը նախորդ հինգ օրերին արգելվում է:

Ամենատարածված արարողությունը դարձյալ կառուցված է ծիսական գլխավոր ուտեստի շուրջ: Ուրբաթ երեկոյան տանտիրուհիները (հատկապես՝ տարեցները) վերցնում էին սկուտեղը, վրան մանր մաղով փոխինդ մաղում, մոմեր կամ կանթեղ վառում ու դնում դռան ետևը կամ դուռը բաց տան մեջ, շատ տեղերում` եկեղեցու մոտ, հուսալով, որ սուրբ Սարգիսը կայցելի և իր ձիու պայտի հետքը կթողնի փոխինդի վրա: Մեծ ուրախություն էր, երբ նրանք առավոտյան ուշադիր ստուգում ու «գտնում» էին պայտի հետքը:

Երբ սիրահար զույգերը ծնողների կամքին հակառակ փախչում էին և դրա անունը դնում «աղջիկ փախցնել», ապա փախած զույգը գիշեր-ցերեկ աղոթում էր սրբին՝ աղաչելով, որ նա փափկեցնի զայրացած ծնողների և ազգականների «կարծրացած» սրտերը: Սրբի օգնության կարիքն ունեին նաև հղի կանայք, և կան աղոթքներ, որոնցով նրանք դիմում են բարեգութ սուրբ Սարգսին:

Հայոց բանավոր ավանդույթի մեջ սուրբ Սարգիսը հանդես է գալիս մի քանի գործառույթներով: Սրբին բնորոշում են նաև մի շարք մակդիրներով, դրանցից է, օրինակ, «ատենահաս» մակդիրը: Այն մատնանշում է սրբի՝ ժամանակին հասնողի, օգնողի, զորավիգ կանգնողի բուն հատկանիշը: Սա սուրբ Սարգսի հիմնական գործառույթն է:

Սուրբը ժամանակին հասնում, օգնում, փրկում է նրանց, ովքեր հավատում են իրեն, աղոթում և կատարում ծիսական հատուկ արարողություններ, որով և իրավասու են դառնում դիմելու նրան և օգնություն խնդրելու:

Սուրբ Սարգսի պաշտամունքի մեջ է մտնում նաև աղի բլիթ հասկացությունը, որը մինչև օրս կիրառվում է սրբին նվիրված տոնի նախընթաց օրը: Ուրբաթ երեկոյան ողջ երիտասարդությունն աղի բլիթ էր ճաշակում` գիշերը երազ տեսնելու ակնկալությամբ: Հ

ավատում էին, որ այդ գիշեր երազում իրեն ջուր տվողը անպայման կլինի կյանքի ընկերը: Այսպես, եթե մատուցվող ջրի բաժակը ոսկուց էր լինում, ապա ասում էին, որ ապագա ամուսինը շատ հարուստ է լինելու, եթե արծաթից է` միջակ հարուստ, իսկ եթե պղնձից կամ կավից էր՝ աղքատ: Ջրի քանակությամբ ևս փորձում էին գուշակել ապագա փեսացուի կամ հարսնացուի հետ ապրելու տարիների տևողությունը: Եթե օրինակ, բաժակը լիքն էր, ապա շատ երկար պիտի ապրեին, եթե կիսատ էր` կյանքի կեսը, իսկ եթե շատ քիչ էր` ընդամենը մի քանի տարի:

Նախկինում սուրբ Սարգսի տոնին երեխաներին նվերներ տալու սովորություն է եղել: Երդիկից կախված գուլպաների մեջ տատիկները սովորաբար դնում էին տոնի ծիսական կերակուրներից և մի քանի մանրադրամ: Կարելի է ասել, որ այսօր Ուշիում դեռևս պահպանվել է այս սովորույթը, բայց մի քիչ փոփոխված ձևով: Ծնողներն այդ օրը երեխաների համար նվերներ են գնում:

Պատկերագրության մեջ սուրբ Սարգիսը պատկերվում է ձիու վրա նստած՝ վիշապին խոցելիս: Հիմնականում սուրբը պատկերվում է իր որդու` Մարտիրոսի հետ միասին:

Պատրաստեց  Գոհարիկ ՂԱԶԱՐՅԱՆԸ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Աշոտ Ալեքսանյան․ Փորձեր և փորձություններ «Արարող ձեռքերը»՝ Գեւորգյան հոգեւոր ճեմարանում 1920-ականների գերմանական կինոն՝ Երևանում Հովհաննես Թումանյան․ Սպասում Մարդիկ բարի են գիտակցաբար Կոնստանտին Օրբելյան․ «Ծրագրերը շատ են, ակնկալում ենք աջակցություն թե՛ մասնավոր հատվածից, և թե՛ մեր պետությունից» «Հայկական մշակույթի շաբաթ»՝ Կիևում «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» ժողովածուն ներկայացվել է ընթերցողներին Վահան Տերյան․ Բանաստեղծությունների հավաքածու Վահան Տերյան․ Սին խոսքերի մեջ «Մաշան և արջը» մուլտֆիլմը հայտնվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում Ռիո դե Ժանեյրոն հռչակվել է 2020թ. ճարտարապետության համաշխարհային մայրաքաղաք Լևոն Խեչոյան․ Շաբաթ, կիրակի Ռազմիկ Դավոյան․ Քամիները բոլոր Հայրենասիրական բանաստեղծություններ Դեյվիդ Բոուին՝ 20-րդ դարի մեծագույն էստրադային արտիստ Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան. Բանաստեղծություններ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Հայաստանում ՄԱԿ-ի մշտական համակարգողին Տարցին թագաւորի կուսանք Պահանջում են կենտրոնացնել կինոյին տրվող պետական միջոցները այդ կառույցում. բաց նամակ «Ես չկարողացա աշխատել մարդկանց հետ, որոնք փող են տալիս ու քեզնից հիմարություններ են պահանջում» Բոլորն անխտիր ներքաշված են մի մեծ կեղծիքի մեջ Եղել են դագաղ բռնող, Ա տղամարդ, Բ տղամարդ, Ճ կին «Կինն Աստծու էակ է» Հրեշտակային Ռեժիսորը` նախարարության եւ թատրոնի փոխհարաբերության մասին. «Մամա ջան, գուցե ինձ կերակրեի՞ր» Հենրիկ Էդոյան․ Բանաստեղծությունների հավաքածու Պարանոյա Հայկական արվեստն անպայման պետք է ներկայացված լինի այստեղ. Արմեն Սարգսյան Մարդ չի կարող սուրբ լինի իր խոհանոցի մեջ... «Մեր ջահելության ռաբիսն անգամ չես համեմատի այսօրվա էժանագին երաժշտության հետ» Մեկնարկում են Սիլվա Կապուտիկյանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված միջոցառումները Գյումրու բաց երկնքի տակ գտնվող հուշարձանների պահպանության համար ոչ մի աշխատանք չի արվել. Վ. Ղուկասյան ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ստեղծվել է Ռաֆայել Ջրբաշյանի հուղարկավորության կազմակերպման հանձնաժողով Եզերքը Աիդ Անի Ամսեյան. Բանաստեղծություններ Անհրաժեշտ է Երեւանի կոնսերվատորիայում էլ բացել էլեկտրոնային ակադեմիական երաժշտության դասարան Եղիսե մարգարե Կյանքից հեռացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ, բեմադրիչ Ռաֆայել Ջրբաշյանը Երևանի պաստառային արվեստի պատմությունը՝ ցուցահանդեսում
website by Sargssyan