USD
EUR
RUB

Նրանք ծնվեցին, որ մենք վերածնվենք

1869 թ. Լոռվա Դսեղում ծնվեց մի մանուկ, որ հետո պետք է դառնար իմաստուն մի այր: Միևնույն թվականին՝ Լոռուց շատ հեռու՝ Օսմանյան կայսրության մութ երկնակամարի տակ՝ Քեոթահիայում (Կուտինա) մեկ ուրիշ մանուկ լույս աշխարհ եկավ: Նա պետք է դառնար ժողովուրդների պատմության մեջ եզակի հանճար, ով իր ազգի երգը վերադարձրեց իր ակունքներին: Երկու հանճար՝ Կոմիտաս և Թումանյան, որոնք իրենց ծնունդով միավորեցին Արևելյան և Արևմտյան Հայաստանները, գծեցին հատված-հատված եղած մեր ժողովրդի հոգևոր Հայրենիքի սահմանները՝ տիեզերքի չափ մեծ ու անծայրածիր:

Պատմության օրացույցից պոկվեց ևս մեկ թերթ, և մենք ազգովին նախապատրաստվում ենք Կոմիտասի և Հովհաննես Թումանյանի 150-ամյակներին, որոնք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ներառել է հռչակավոր մարդկանց 2018-2019 թթ, օրացույցում: Այս առիթով մենք զրուցել ենք Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Նիկոլայ Կոստանդյանի և Հովհաննես Թումանյանի թանգարանի տնօրեն Նարինե Թուխիկյանի հետ:
***
«Նրա մեծությունն իր մեջ է, ոչ ոք չի սովորեցրել, բայց նա զգացել է, մտել բնության մեջ: Այս երաժշտությունն իր կանոններն ունի, որը թելադրված է մեր երկրի ու ժողովրդի ոգով:» (Մարտիրոս Սարյան):

- Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտը անկախ Հայաստանում ստեղծված առաջին թանգարանն էր, որի բացումը նախատեսվածի պես համընկավ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի հետ՝ խորհրդանշելով մեր ժողովրդի վերածնունդը և կենսահաստատ ուղին: Եվ անցնող տարիներն արդեն իսկ մեծ հետք են թողել մեր մշակութային կյանքում:

2018 թ. հունվարի 29-ին կլրանա թանգարան-ինստիտուտի գործունեության 3 տարին: Այս ժամանակահատվածում մենք աշխատել ենք թանգարանային, գիտական հետազոտությունների, համերգային ու գիտակրթական ծրագրերի ուղղությամբ,- պատմում է Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Նիկոլայ Կոստանդյանը:

- Մեր ժամանակավոր ցուցադրությունների միջոցով հանրահռչակել ենք ոչ միայն Կոմիտասի ժառանգությունը, այլև այն ոլորտները, որոնց առնչվել է Կոմիտասը: Հիմնադրել ենք «Տարեգիրք», որի առաջին և երկրորդ հատորների հոդվածները հեղինակել են անվանի գիտնականներ ինչպես Հայաստանից, այնպես էլ ԱՄՆ-ից, Գերմանիայից, Իտալիայից, Ավստրիայից, Ռուսաստանից և այլ երկրներից: Հրատարակել ենք գրքեր՝ նվիրված ժամանակավոր ցուցադրությունների տարբեր թեմաներին: 2016 թ. Միջազգային թանգարանային միության (ICOM) անդամ ենք, որին անդամակցության առաջին իսկ տարում մեր թանգարանը մասնակցել է Միջազգային թանգարանային ֆորումին և ներկայացվել նոմինացիայի: Ֆորումին Հայաստանից առաջին անգամ էր թանգարան ներկայացվում:

«Օրորներ» կրթական ծրագիրն ICOM-ի կրթության և մշակութային գործունեության միջազգային կոմիտեի «Լավագույն փորձ» կրթական ծրագրերի 2016 թ. մրցանակաբաշխությանն արժանացել է մրցանակի և ընդգրկվել լավագույն ծրագրերի հնգյակում: Թանգարան-ինստիտուտի գիտական բաժինն անդամակցում է այնպիսի հեղինակային կառույցների, ինչպիսիք են IMS-ը («Միջազգային երաժշտագիտական ընկերություն»), ICTM-ը («Ավանդական երաժշտության միջազգային խորհուրդ»), Մոնոդիայի ուսումնասիրության միջազգային կենտրոնը, Ճապոնիայի Կոմիտասի երաժշտության կենտրոնը:

2017 թ. Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտը կազմակերպել է միջազգային ամառային դպրոց: Մեր ձեռքբերումներից մեկը 2015 թ. «Կոմիտաս» փառատոնն էր, որը 2016 թ. ներկայացավ միջազգային ձևաչափով և գիտաժողովի բաղադրիչով: Կոմիտասի անունը կրող այս կառույցը մշտապես միջազգային ԶԼՄ-ների ուշադրության կենտրոնում է: Մենք այս ձեռքբերումներով չենք սահմանափակվում, անելիքները դեռ շատ են:

-ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Կոմիտասի 150-ամյա հոբելյանը ներառել է հռչակավոր մարդկանց 2018-2019 թթ. օրացույցում, ինչը ևս մի կարևոր հարթակ է լինելու մեր հոգևոր-մշակութային ժառանգությունը աշխարհին ներկայացնելու համար: Կխոսե՞ք այս մասին:

-Մեզ համար չափազանց ուրախալի է, որ Կոմիտասի և Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյա հոբելյանները ներառվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ հռչակավոր մարդկանց և կարևոր իրադարձությունների 2018-2019 թթ. օրացույցում: Սա առիթ է ևս մեկ անգամ ամբողջ աշխարհին ներկայացնելու մեր մեծերի ժառանգությունը, հիշեցնել, թե ինչ հսկայական գործ են կատարել նրանք, ինչ ներդրում ունեն համաշխարհային մշակույթի գանձարանում:

Բնականաբար, Կոմիտասի 150-ամյակը թանգարան-ինստիտուտի կարևոր իրադարձություններից մեկն է, որը պատրաստվում ենք նշել բազմաթիվ գիտական, կրթական, համերգային, թանգարանային միջոցառումներով, միջազգային ձեռնարկներով: 

-Պարո՛ն Կոստանդյան, հայտնի իրողություն է, որ հարևան շատ ժողովուրդներ, ջանքեր ու միջոցներ չեն խնայում հայկական մշակույթի երևույթները, այդ թվում՝ Կոմիտասի երաժշտությունը իրենց վերագրելու և որպես «փաստ» ամրագրելու համար: Մեր ժառանգությունը նման հարձակումներից պաշտպանելու համար նախատեսվո՞ւմ է արդյոք աշխատանք տանել և Կոմիտասի երաժշտությունը ներառել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում, ինչպես տարիներ առաջ դա արվեց Արամ Խաչատրյանի դեպքում:

-Բնական է, որ Կոմիտասի երաժշտությունը միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում է: Բազմաթիվ օտարերկրյա անհատներ ու խմբեր են հնչեցնում նրա երաժշտությունը, որովհետև Կոմիտասի երաժշտությունը մշակութային բարձր արժեք է: Պետք է խրախուսել, որ հետաքրքրությունը երբեք չնվազի:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության մեջ առհասարակ հայ մշակութային արժեքները ժամանակի ընթացքում պիտի ավելանան: Այս ուղղությամբ պետք է շատ աշխատել:

-Կոմիտաս Վարդապետը և Ամենայն Հայոց Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը ծնվել են միևնույն թվին: Լինելով գիտության և մշակույթի հետ կապված անձ՝ ո՞րն եք համարում այս փաստի խորհուրդը մեր ժողովրդի ազգային կյանքում:

-Իհարկե« 1869 թ. առանձնանում է հայոց պատմության մեջ: Գրականության աշխարհում ծնվեց Թումանյանը, երաժշտական աշխարհում՝ Կոմիտասը, որը պետք է գրառեր ու փոխանցեր սերունդներին, ինչպես նաև աշխարհին ներկայացներ հայկական երաժշտությունը: Եթե չլինեին այս հանճարները, դժվար թե մենք կարողանայինք աշխարհին ներկայանալ այնպիսի հարուստ մշակութային ժառանգությամբ, ինչպես այսօր ենք ներկայանում,- համոզված է զրուցակիցս: -Կուզենայի, որ մենք չհեռանանք մեր ակունքներից, առաջին հերթին ճանաչենք ու գնահատենք մեր ունեցածը: Սա չի նշանակում, թե այս ձևով մենք հետ ենք մնում համաշխարհային զարգացումներից, ընդհակառակը, հենց մեր բացառիկ ժառանգությամբ էլ համաշխարհային մշակույթի մաս ենք կազմում: Նոր սերնդին էլ ցանկանում եմ ստեղծագործելու և նորը արարելու անհագ ձգտում: Ուրախությամբ ուզում եմ փաստել, որ թանգարան-ինստիտուտում մեծ թվով երիտասարդներ են աշխատում, և նաև նրանց շնորհիվ է, որ մեր թանգարանը մշտապես հետաքրքիր ու նոր ծրագրերով է ներկայանում:

***
«Ես գիտեմ« մի օր, իհարկե ոչ շուտ, իմ կյանքը մեծ հետաքրքրություն ու աղմուկ է հանելու, շատ բան է պարզվելու, տեսնելու են բոլորովին ուրիշ բան–գրվածքներս դեռ լավ չեն կարդացել, տեսել:» (Հովհաննես Թումանյան):

Ամենայն Հայոց Բանաստեղծն այս մարգարեական խոսքերն ասել է մահվանից ամիսներ առաջ: Եկել է այդ «ուրիշ բան»-ը տեսնելու ժամանակը, և մենք պետք է նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ գաղտնագրված ազգափրկիչ գաղափարները դարձնենք խորհուրդը մեր կյանքի: Եվ «պիտ դառնանք էն երկիրը, ուր ձգտում է մեր հոգին»: Հովհաննես Թումանյանն ինքը հավատում էր իր ժողովրդի պայծառ գալիքին:

Հովհաննես Թումանյանի թանգարանի տնօրեն Նարինե Թուխիկյանը ևս համոզված է, որ Ամենայն Հայոց Բանաստեղծի երազած «Լույսի հայրենիք»-ը մի օր դառնալու է իրականություն:

-Տիկի՛ն Թուխիկյան, ամեն հայի մանկությունը սկսվում է Հովհաննես Թումանյանով: Որքանո՞վ ենք հասցրել բացահայտել Թումանյանի իրական մեծությունը անցնող հարյուրամյակում:

-Մի բան է բացահայտելը, մեկ այլ բան է բացահայտածը կենսակերպ դարձնելը: Առաջինը կա, երկրորդը՝ ոչ, այլապես Թումանյանը կարողացած կլիներ մեզ՝ իբրև ժողովուրդ, վերափոխել: Նա ամեն ինչ արել է դրա համար, բայց մենք շատ համառ ենք: Անվերջ Թումանյանին դնում ենք ինչ-որ կաղապարների մեջ: Վախենում ենք նրան ուղենիշ դարձնել, որովհետև ստիպված կլինենք պատասխանատվություն ստանձնել մեր պետության, հայրենիքի և, ընդհանրապես, մարդկության առջև:

-Գիտենք, որ Հովհաննես Թումանյանը եղել է հասարակական մեծ գործիչ և ազգային գաղափարախոս: Ի՞նչ ճանապարհ է ցույց տվել Թումանյանը մեզ՝ մեր հետագա պատմական ընթացքը անշեղորեն անցնելու և որպես ազգ հարատևելու համար:

-Թումանյանի ցույց տված ճանապարհը ինքնամաքրման ճանապարհն է: Առերեսումը մեր պատմության հետ, սխալների և արատների աչքերին բաց նայելը, զղջալը և առաջանալը:
Պատմական նախախնամությամբ Հովհաննես Թումանյանը և Կոմիտաս Վարդապետը ծնվել են միևնույն թվին: Եվ այս փաստը Նարինե Թուխիկյանի համար նույնպես կարևոր խորհուրդ ունի:

-Սա մեծ նվեր է մեզ, որ չենք կարողանում գնահատել ամբողջության մեջ:

-Տարին նոր է մեկնարկել, և թանգարանն արդեն պատրաստվում է Հովհաննես Թումանյանի 150-ամյակին: Ո՞րն է Ձեր մաղթանքը:

-Մեր ժողովուրդը տվեց Թումանյան, բայց Թումանյանն էլ տվեց նոր որակ: Ուրեմն՝ մաղթում եմ այդ որակի բազմապատկում մեր հանրության մեջ:

Երկու հանճար՝ Կոմիտաս և Հովհաննես Թումանյան, որոնց կատարած դերի մասին տարիներ անց մեծն Պարույր Սևակը իրավամբ գրել է. «Նայելով մեր ազգի անցյալին՝ պիտի պարտք ունենանք չժխտելու և պատիվ ունենաք հռչակելու, որ եթե Խորենացին է մեծը մեր բոլոր պատմիչների շրջապատում և Կոմիտասն է մեծը մեր բոլոր երաժիշտների միջավայրում, ճիշտ այդպես էլ եթե Նարեկացին է մեր բանաստեղծության հանճարների հանճարը, ապա Թումանյանն է մեր գրականության մեծերի մեծը,-ավելի համընդգրկուն գնահատական դժվար է պատկերացնել»:

Թո՛ղ որ սևակյան այս խոսքերը թևածեն-հասնեն աշխարհի չորս ծագերը, մտնեն և համախմբեն աշխարհասփյուռ մեր եղբայրներին ու քույրերին: Եվ մենք Կոմիտասին և Թումանյանին ուղենիշ ունենալով՝ Արարատի սուրբ լանջին միակամ կերտենք հոգևոր բարձր արժեքների վրա խարսխված ամուր պետականություն: Մեծն Կոմիտասի և Թումանյանի օրհնությամբ գալու է և այդ ժամանակը, քանի որ «մենք փառքեր ունենք հողի տակ թաղված»:

Պատրաստեց Հասմիկ ՊՈՂՈՍՅԱՆԸ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Սարոյանի թանգարանի բացումը պլանավորվում է այս տարվա օգոստոսին Հալվեց սարերի ձյունը «Մեզ մոտ երաժշտական թատրոնի ժանրը ոչ թե կաղում է, այլ չկա» Երևանյան 10 գրատնակների կեսն արդեն տեղադրված է Սաղմոս 1 Անառակի կիրակի (Մեծ պահքի Երրորդ կիրակի) «Եթե կա ճգնաժամ, ապա այն ոչ թե ֆինանսական է, այլ տեսլականի ճգնաժամ է» Պահանջ. Դասական երաժշտությունը մոդայիկ պետք է լինի երիտասարդների շրջանում Գերագույն հոգևոր խորհուրդը հանդես եկավ հայտարարությամբ «Մենք Ձեզնից ընդամենը մեկ խնդրանք ունենք՝ շարունակեք ծառայել մեր ժաղովրդին, որովհետև դրանից ավելի վսեմ գործ չկա»․ Սերժ Սարգսյան Բղջախոհություն և մեղանչում Շնորհավորում եմ, Հայրիկ ջան… Հայ կոմպոզիտորական արվեստի 9-րդ փառատոնը կնվիրվի Գրիգոր Եղիազարյանի 110-ամյակին Արմեն Աբրոյան․ «17 միլիոն դրամից ավելի գումար է խնայվել և վերադարձվել պետբյուջե» Պատմություններ, որ մեզ հետ չեն կատարվի Հուշարձանները վերականգնող կազմակերպություններից վեցի գործն ուղարկվել է դատախազություն Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում ավարտվեց Գերագույն հոգևոր խորհրդի ժողովը Չեմ դառնա ձեր հսկան, որովհետև դուք բոլորդ եք հսկա ՀԵԵՄ կազմակերպչական խմբի ժողով Մայր Աթոռում Միրզոյանի անվան կոմպոզիտորական մրցույթի հայտերն ընդունվում են մինչև մայիսի 5-ը Բարեխոսություն սրբոց․ Հաղթանակած եկեղեցու աղոթքը Ես այն եմ եղել, ինչ որ եղել եմ Հույսի շողեր Նման բան անել չի կարելի. Մշակույթի նախարարն իր անհանգստությունն է հայտնում Գառնու «Քարերի սիմֆոնիայի» շրջակայքում կատարվող շինարարության վերաբերյալ Պատանի տաղանդավոր նկարիչը Գյումրու տնակային ավանից Ամիրյան. Ձեր աշխատանով թանգարանը տարել եք հաստիքների կրճատման Փելեշյան. Իմ ֆիլմերը երկար կապրեն, որովհետև դրանք լի են սխալներով Իմ հասակը «Էդիթ պրինտի» ղեկավար․ «Երևի Արմեն Մարտիրոսյանն ուզում է բոլորի արածը նսեմացնել» ՀԵԵՄ կազմակերպչական խմբի ժողով Մայր Աթոռում «Խոր Վիրապ» վանական համալիրի տարածքում հսկողությունն ուժեղացնելու միջնորդագիր է ներկայացվել Սոսը սար էր գնացել Խոհեմ եղիր և ընտրիր չափավոր կյանքը. Ս. Հովհան Ոսկեբերան Հայրապետ Ոզնին Ստեփանակերտը կունենա եկեղեցի, որն իր ձևով կհիշեցնի միաժամանակ Զվարթնոցի ու Հռիփսինեի տաճարները Լեգեոներները փորձում են նպաստել հայ պղնձափողային երաժիշտների կատարելագործմանը «Անուշի» մարտի 1-ի ներկայացման գլխավոր դերերում՝ արտիստական բացառիկ կազմ Նախագահը հյուրընկալել է Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամներին «Փոքրիկ իշխանը» և «Նամակ պատանդին» ստեղծագործությունները՝ մեկ գրքում Ամպիկը
website by Sargssyan