USD
EUR
RUB

Գրիգոր ծաղկող և Քարահատի դպրոցը

 
 

Գրչության նշանավոր կենտրոն է գործել Գանձակի Քարահատ գյուղում, թերևս Գարդման գավառի ամենաբեղմնավոր կենտրոնը: Կենտրոնն ունեցել է իր գրատունը, մատենադարանն ու կազմատունը, որտեղ գրիչները արտագրել, ծաղկել, նաև կազմել են ձեռագիր մատյաններ: Քարահատում որպես գրիչ և ծաղկող հայտնի էր Գրիգոր քահանան: Նա գրչության արվեստի լավագույն գիտակ էր, միաժամանակ ուսուցանում և իրեն արժանի փոխարինողներ էր պատրաստում: Գրիգորը գրչագրելու ու ծաղկելու արվեստը փոխանցել է իր երկու որդիներին՝ Բարսեղին և Ղազարին, որոնք գրչության ու նկարազարդման արվեստում գրեթե չէին զիջում իրենց հորը:

Առաջին անգամ Գրիգորին հանդիպում ենք 1655 թ., երբ նա ծաղկազարդում է Ավետիսի օրինակած Ավետարանը, վերջին անգամ՝ քսան տարի հետո՝ 1676 թ., երբ վախճանվում է Գրիգորը, և նրա կիսատ թողած գործը ավարտում է ավագ որդին՝ Բարսեղը: Գրիգորն օգտագործում է հարուստ ներկապնակ՝ նկարելով բացառապես պայծառ ու վառ երանգներով: Այդպես են նկարում նաև նրա աշակերտները: Գրիգորից, Բարսեղից և Ղազարից մեզ բազմաթիվ ձեռագրեր են հասել, որոնք բոլորն էլ նկարազարդված են ճաշակով ու վարպետորեն:

1655 թ. Ավետիս քաջ քարտուղարը օրինակել է Ավետարան Ղուկաս րաբունապետի և նրա աշակերտ Պետրոս կաթողիկոսի խնդրանքով (ՄՄ ձեռ. 3196): Գրիչը գրել է լավ մշակված մագաղաթի վրա գեղեցիկ ու համաչափ: Նրա մահից հետո ծաղկազարդումը Պետրոս կաթողիկոսի պատվերով հանձնարարվում է Գրիգոր քահանային: Գրիգորը «խոց լերդով եւ թախիծ կսկծալի սրտիւ, հողամած դիմօք» ավարտում է այն՝ ոսկով և բազմերանգ գույներով նկարելով երկու թեմատիկ նկար, ավետարանիչների պատկերները, կիսախորանները, լուսանցազարդերն ու զարդագրերը: Գրիգորը կազմում է նաև մատյանն արծաթյա զարդարուն կրկնակազմով. Ա փեղկին Աստվածամայրն է մանկան հետ, Բ փեղկին՝ խաչված Հիսուսը՝ աջ ու ահյակ կողմերում Աստվածամայրն ու Հովհաննես ավետարանիչը, ներքևում և վերևում՝ հրեշտակներ, իսկ դռնակին ավետարանիչների խորհրդանիշ չորս մետաղադրոշմներ են:

Սա Գրիգորից մեզ հասած առաջին մատյանն է, որին նա վերաբերվել է «որպես որդի հարազատ, առեալ աղերս ինչ ի ձեռաց հօր իւրոյ, եւ ետու ձեռն՝ զարդարել ըստ իմում անվարժ տկարութեամբս»: Իսկ Պետրոս կաթողիկոսը, երբ ստացել է մատյանը «ուրախ եղեւ, իբրեւ ընծա ի վերուստ առաքեալ»: Գլխավոր հիշատակարանում գրիչը հիշում է Եղիշե առաքյալի ուխտի միաբան քաջ վարդապետ Կիրակոսին, Գանձասարի միաբաններ Աստվածատուր արքեպիսկոպոսին, Հովհաննես, Եղիա և Մինաս եպիսկոպոսներին, դպրապետերին ու դպիրներին:

1657 թ. Գրիգորը կաթողիկոսի համար գրում ու ծաղկազարդում է «Խորհրդատետր» (Երուսաղեմ, ձեռ. 2273): Նույն թվականին Միրզան իր ծնողների՝ Նավասարդի և ափառուկի հիշատակին Գրիգորից խնդրում ու ստանում է Ավետարան: Գրիգորը արտագրում է մատյանը, նկարում է նաև ավետարանիչների պատկերներն ու խորանները՝ իրենց գլխագրերով ու լուսանցազարդերով՝ օգտագործելով նաև ոսկի, իսկ մյուս լուսանցազարդերն ու գլխագրերը թողնում է նորուսում մի նկարչի (ՄՄ ձեռ. 6873):

Գրիգորից մեզ հայտնի չորրորդ մատյանը մագաղաթյա շքեղ մի Ավետարան է, որ նա 1659 թ. Քարահատի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում օրինակել և «երբներբն գունովք եւ ոսկեզօծ որակօք» ծաղկազարդել է տեր Տերունի համար Եղիա միայնակյացի խնդրանքով: Ավետարանը հետո դարձել է նյույորքաբնակ Արսեն և Արման Փուշմանների սեփականությունը: Քանի որ գրչության արվեստով ու ներքին հարդարանքով Ավետարանը շատ էր շքեղ, տարիներ հետո Եղիան ու Մխիթար միայնակյացը ցանկանում են արտաքին տեսքն էլ պատշաճ տեսնել և կազմի Ա փեղկին արծաթյա խաչելության պատկեր են ավելացնում: Ավետարանը 6000 դեկանով գնել են Սարգիսն ու նրա կողակից Ոսկանձը: 1675 թ. Ավետարանը դարձել է Ղարամուրատ անապատի սեփականությունը: Իսկ 1747 թ. Ավետարանը պատկանել է մելիք Բաղիի դուստրերին՝ Հռուբսիմեին, Դավլաթին և Շահանդուխտին:

Գրիգորը 1662 թ. ստանում է կաթողիկոսական նոր պատվեր: Նա Պետրոս հայրապետի համար գրում ու ծաղկում է երրորդ մատյանը, այս անգամ մագաղաթյա «Տոնացույց» (ՄՄ ձեռ. 10743): Մեկ տարի հետո Քարահատում Գրիգորը Սանդուխտի խնդրանքով գրում ու նկարազարդում է «Շարակնոց», դարձյալ զարդարում ոսկով ու բազմազան գույներով (ՄՄ ձեռ. 10044):

1665 թ. Գրիգորը արտագրում է մի «Ժամագիրք» և նկարազարդում (ՄՄ ձեռ. 9448): Այս թվականին նա Չարեքա անապատի Սարգիս րաբունապետի համար ծաղկազարդում է «Ճաշոց»՝ նկարելով թեմատիկ պատկերները, կիսախորաններն ու զարդամոտիվները և կազմում մատյանը (ՄՄ ձեռ. 986):
(շարունակելի)

Թամարա ՄԻՆԱՍՅԱՆ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Ուրարտուի արվեստը կներկայացվի Բրիտանական թանգարանում Սեն Հովհաննիսյանը` Արա Գյուլերի հետ հանդիպման ու նրա հումորի մասին Հող հայրենի Ամենասուրբ Երրորդութեանն Լևոն Խեչոյան․ Այգին «Աշխարհին ապացուցել եմ, որ ես էլ ես եմ» «Հին ու նոր Երևան»՝ նվիրված Երևանի 2800-ամյակին Սբ. Հովհան Մանդակունի․ Անասնամոլների, իգամոլների և արվամոլների մասին Ինչպես լուսանկարչության գագաթը հայտնվեց Արարատի գագաթին Պատվավոր «Օսկարի» դափնեկիրները Արթիկում որմնանկար է հայտնաբերվել Ես Հայաստան, ես քարե․․․ Ամեն. Հայր Սուրբ. Ֆեդերիկո Մոնդելչի Մահվան տեսիլ Դիրիժոր Դեբորա Վոլդմանը հանդես կգա Կամերային նվագախմբի հետ Հազվադեպ ներկայացվող ինքնատիպ ստեղծագործություններ՝ Կամերային նվագախմբի կատարմամբ Ֆորշ․ Կառապան Սերգեյ Սմբատյանը ներկայացրեց Սիմֆոնիկ նվագախմբի առաջիկա ծրագրերը Մոսկվայում հոսպիտալացվել է Արմեն Ջիգարխանյանը. նրա վիճակը միջին ծանր է Երկու տների առակը «Գուցե գլխումս մի երկ ծագի, որտեղ իր տեղը կունենա հայկական մեղեդին» Վերականգնումից հետո բացվել է Տաթևի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին Պետրոս Դուրյան․ «Դրժել» Ունենալու ենք հիանալի հյուրեր. «Ռեանիմանիայի» տնօրեն Ստրասբուրգի Մայր տաճարում ելույթ ունեցավ «Նաղաշ» համույթը Զար զընգը, Կոմիտաս վարդապետ Տասը կույսերի առակը Պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի այս տարվա համերգաշրջանը կառանձնանա «Մայքլ Ջեքսոն» նախագծով Հայաստանի վարպետները ներկայացրին ձեռագործ իրեր Պողոս Ադրիանապոլսեցի՝ «Խրատի թանգարան» Արցունքներս Պարապություն «Առաւօտ լուսոյ»․ «Գեղարդ» երգչախումբ Հովհաննես Բադալյան․ «Գարեգին Նժդեհ» «Չախու» Ռաֆայել Պատկանյան.«Արաքսի արտասուքը» «Սպարտակը» կցուցադրվի Աթենքի հնագույն ամֆիթատրոնում Համերգ՝ նվիրված «Նեմեսիս» գործողության մասնակիցներին Նիկոլա Ազնավուր. Իմ հայրը գերմարդ էր Հայաստանյան պրեմիերա՝ Յուրի Բաշմետի և «Մոսկվայի մենակատարներ»-ի համերգին
website by Sargssyan