USD
EUR
RUB

Գրիգոր ծաղկող և Քարահատի դպրոցը

 
 

Գրչության նշանավոր կենտրոն է գործել Գանձակի Քարահատ գյուղում, թերևս Գարդման գավառի ամենաբեղմնավոր կենտրոնը: Կենտրոնն ունեցել է իր գրատունը, մատենադարանն ու կազմատունը, որտեղ գրիչները արտագրել, ծաղկել, նաև կազմել են ձեռագիր մատյաններ: Քարահատում որպես գրիչ և ծաղկող հայտնի էր Գրիգոր քահանան: Նա գրչության արվեստի լավագույն գիտակ էր, միաժամանակ ուսուցանում և իրեն արժանի փոխարինողներ էր պատրաստում: Գրիգորը գրչագրելու ու ծաղկելու արվեստը փոխանցել է իր երկու որդիներին՝ Բարսեղին և Ղազարին, որոնք գրչության ու նկարազարդման արվեստում գրեթե չէին զիջում իրենց հորը:

Առաջին անգամ Գրիգորին հանդիպում ենք 1655 թ., երբ նա ծաղկազարդում է Ավետիսի օրինակած Ավետարանը, վերջին անգամ՝ քսան տարի հետո՝ 1676 թ., երբ վախճանվում է Գրիգորը, և նրա կիսատ թողած գործը ավարտում է ավագ որդին՝ Բարսեղը: Գրիգորն օգտագործում է հարուստ ներկապնակ՝ նկարելով բացառապես պայծառ ու վառ երանգներով: Այդպես են նկարում նաև նրա աշակերտները: Գրիգորից, Բարսեղից և Ղազարից մեզ բազմաթիվ ձեռագրեր են հասել, որոնք բոլորն էլ նկարազարդված են ճաշակով ու վարպետորեն:

1655 թ. Ավետիս քաջ քարտուղարը օրինակել է Ավետարան Ղուկաս րաբունապետի և նրա աշակերտ Պետրոս կաթողիկոսի խնդրանքով (ՄՄ ձեռ. 3196): Գրիչը գրել է լավ մշակված մագաղաթի վրա գեղեցիկ ու համաչափ: Նրա մահից հետո ծաղկազարդումը Պետրոս կաթողիկոսի պատվերով հանձնարարվում է Գրիգոր քահանային: Գրիգորը «խոց լերդով եւ թախիծ կսկծալի սրտիւ, հողամած դիմօք» ավարտում է այն՝ ոսկով և բազմերանգ գույներով նկարելով երկու թեմատիկ նկար, ավետարանիչների պատկերները, կիսախորանները, լուսանցազարդերն ու զարդագրերը: Գրիգորը կազմում է նաև մատյանն արծաթյա զարդարուն կրկնակազմով. Ա փեղկին Աստվածամայրն է մանկան հետ, Բ փեղկին՝ խաչված Հիսուսը՝ աջ ու ահյակ կողմերում Աստվածամայրն ու Հովհաննես ավետարանիչը, ներքևում և վերևում՝ հրեշտակներ, իսկ դռնակին ավետարանիչների խորհրդանիշ չորս մետաղադրոշմներ են:

Սա Գրիգորից մեզ հասած առաջին մատյանն է, որին նա վերաբերվել է «որպես որդի հարազատ, առեալ աղերս ինչ ի ձեռաց հօր իւրոյ, եւ ետու ձեռն՝ զարդարել ըստ իմում անվարժ տկարութեամբս»: Իսկ Պետրոս կաթողիկոսը, երբ ստացել է մատյանը «ուրախ եղեւ, իբրեւ ընծա ի վերուստ առաքեալ»: Գլխավոր հիշատակարանում գրիչը հիշում է Եղիշե առաքյալի ուխտի միաբան քաջ վարդապետ Կիրակոսին, Գանձասարի միաբաններ Աստվածատուր արքեպիսկոպոսին, Հովհաննես, Եղիա և Մինաս եպիսկոպոսներին, դպրապետերին ու դպիրներին:

1657 թ. Գրիգորը կաթողիկոսի համար գրում ու ծաղկազարդում է «Խորհրդատետր» (Երուսաղեմ, ձեռ. 2273): Նույն թվականին Միրզան իր ծնողների՝ Նավասարդի և ափառուկի հիշատակին Գրիգորից խնդրում ու ստանում է Ավետարան: Գրիգորը արտագրում է մատյանը, նկարում է նաև ավետարանիչների պատկերներն ու խորանները՝ իրենց գլխագրերով ու լուսանցազարդերով՝ օգտագործելով նաև ոսկի, իսկ մյուս լուսանցազարդերն ու գլխագրերը թողնում է նորուսում մի նկարչի (ՄՄ ձեռ. 6873):

Գրիգորից մեզ հայտնի չորրորդ մատյանը մագաղաթյա շքեղ մի Ավետարան է, որ նա 1659 թ. Քարահատի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում օրինակել և «երբներբն գունովք եւ ոսկեզօծ որակօք» ծաղկազարդել է տեր Տերունի համար Եղիա միայնակյացի խնդրանքով: Ավետարանը հետո դարձել է նյույորքաբնակ Արսեն և Արման Փուշմանների սեփականությունը: Քանի որ գրչության արվեստով ու ներքին հարդարանքով Ավետարանը շատ էր շքեղ, տարիներ հետո Եղիան ու Մխիթար միայնակյացը ցանկանում են արտաքին տեսքն էլ պատշաճ տեսնել և կազմի Ա փեղկին արծաթյա խաչելության պատկեր են ավելացնում: Ավետարանը 6000 դեկանով գնել են Սարգիսն ու նրա կողակից Ոսկանձը: 1675 թ. Ավետարանը դարձել է Ղարամուրատ անապատի սեփականությունը: Իսկ 1747 թ. Ավետարանը պատկանել է մելիք Բաղիի դուստրերին՝ Հռուբսիմեին, Դավլաթին և Շահանդուխտին:

Գրիգորը 1662 թ. ստանում է կաթողիկոսական նոր պատվեր: Նա Պետրոս հայրապետի համար գրում ու ծաղկում է երրորդ մատյանը, այս անգամ մագաղաթյա «Տոնացույց» (ՄՄ ձեռ. 10743): Մեկ տարի հետո Քարահատում Գրիգորը Սանդուխտի խնդրանքով գրում ու նկարազարդում է «Շարակնոց», դարձյալ զարդարում ոսկով ու բազմազան գույներով (ՄՄ ձեռ. 10044):

1665 թ. Գրիգորը արտագրում է մի «Ժամագիրք» և նկարազարդում (ՄՄ ձեռ. 9448): Այս թվականին նա Չարեքա անապատի Սարգիս րաբունապետի համար ծաղկազարդում է «Ճաշոց»՝ նկարելով թեմատիկ պատկերները, կիսախորաններն ու զարդամոտիվները և կազմում մատյանը (ՄՄ ձեռ. 986):
(շարունակելի)

Թամարա ՄԻՆԱՍՅԱՆ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Մրցանակն այս անգամ Թուրքիայից էր ՀՈԳԵՎՈՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԵՄ ՈՒՂՂՎԱԾ ԲՈՂՈՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ Հայ Եկեղեցին այն միակ վայրն է, ուր մեր հոգիները թարմանում են Խաչատրյանի մրցույթին կմասնակցի 9 երկրի 16 թավջութակահար Մեր օպերայում նշանավորեցին դասական առաջին ազգային օպերայի ստեղծումը Ջենիֆեր Էնիսթոնը կխաղա ԱՄՆ առաջին կին նախագահի դերը Մենահամերգ՝ նվիրված Էրեբունի-Երևանի 2800-ամյակին. երգահան Մասիս Առաքելեանը շուտով Հայաստանում կլինի Billboard. Էդ Շիրանն արժանացել է «Տարվա լավագույն արտիստ» մրցանակին Սիրո երգ․ Տիգրան Համասյան Սիրում եմ Հոգեգալուստ Եկեղեցական կյանք (18.05.2018) «Կրտսեր կոլեգաներս էլ մշակութային հեղափոխություն իրականացրեցին» Մերին Խաչատրյանի մրցույթի ժյուրիի կազմում ընդգրկված են մեծանուն թավջութակահարներ Մարտինը Արագիլը Մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցը մեկնել է Արցախ Սոխակն ու գարունը Սև թիկնոց Պատվախնդիր կատուն Բողկն ու ելակը Երևան Կաղնին Արծիվը «Թափառող պատեր»-ը՝ Թամանյանի անվան ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտում Անքուն գիշերին ՀՀ մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցն այցելել է Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոն Գաղտնագիր հղումներ Կինոկենտրոնի ֆիլմ-հանձնակատարը՝ Կաննի կինոշուկայում ՀՀ բացակայության մասին․ «Դա սարսափելի քայլ էր» Մեկնարկել է «Հայաստանում ռուսական կինոյի շաբաթ» ծրագիրը Գա ու գնա Քիշնևից և Մինսկից հետո՝ նույն նպատակով Երևանում Իսրայելում բուժվելուց հետո Մոսկվայում հոսպիտալացվել է դերասան Նիկոլայ Կարաչենցովը Նոր հրատարակություններ Թողեք ճախրեն Հավքի երգը Լացող ուռենին Հայր մեր Արևոտ անձրև
website by Sargssyan