USD
EUR
RUB

Հայ գրչությունը «Արևելքի մեծ մայրաքաղաքում»

ՀԱԼԵՊ

Հալեպահայ գաղութը հայ հնագույն գաղթօջախներից է, որն իր գոյությունը պահպանել է հեռավոր միջնադարից մինչ մեր օրեր՝ դիմակայելով բազում դժվարությունների: Լևանտում և Միջագետքում հաստատված հայերը առավել հմուտ էին առևտրի և արհեստների մեջ: Հալեպահայերը համբավավոր ոսկերիչներ էին, սադաֆագործներ, ներկարարներ, դերձակներ, մուշտակագործներ, մագաղաթ և թուղթ կոկողներ…: Իսկ 16-18-րդ դդ. Սիրիայում ամենախոշոր մետաքսի առևտուրը մեծապես կենտրոնացած էր հայերի ձեռքում, որի շնորհիվ մեծահարուստ հայ վաճառականներն ու խոջաները բարգավաճ առևտուր էին անում եվրոպական երկրների հետ: Միջազգային տարանցիկ առևտրական հարաբերությունների ֆոնին զարգանում էին նաև մշակութային փոխհարաբերությունները, որի շնորհիվ եվրոպական գեղարվեստական ոճերը ներթափանցում էին ամբողջովին արևելյան շնչով ու գույներով համեմված Հալեպի գեղարվեստական կյանք:

Հալեպը նաև Սուրբ Երկիր առաջնորդող ցամաքային երթուղու կարևոր հանգրվաններից էր: Ուշագրավ է, որ Երուսաղեմ ուխտի գնացող մի շարք հայ գրիչներ կանգ են առել Հալեպում և «ճամփի պաշար» առնելու նպատակով տեղի խոջաների պատվերով գրել ու ծաղկել են ձեռագրեր: Այսպիսով որոշ ժամանակ Հալեպում հանգրվանել և գրչությամբ են զբաղվել Ստեփանոս Ջուղայեցին, Մկրտիչ Լեհացին, Ղազար Բաբերդցին և այլք:

Հայկական Հալեպ

Հայկական Հալեպը միջնադարյան քաղաքների օրինակով տեղավորվել է քրիստոնյաների համար նախատեսված Սալիպէ (Խաչ) կոչվող շրջանի մեջ: Իսկ համայնքի հոգևոր-մշակութային կյանքը կենտրոնացել է Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Քառասուն Մանկանց զույգ եկեղեցիների շուրջ: Հալեպի հայ գաղութի շուրջ յոթհարյուրամյա պատմությունը անմիջականորեն կապված է այս եկեղեցական համալիրի հետ, որի ներսում էլ զարգացել է Հալեպի նշանավոր դպրատուն-գրչատունը, այստեղ են ապրել և գործել հայ գրիչներն ու ծաղկողները: Պատմական Հայաստանի տարբեր շրջաններից և Կիլիկիայի հայոց թագավորության անկումից հետո այստեղ հաստատված մեծաթիվ հայության հետ է ուղղակիորեն առնչվում Հալեպի հայոց պատմամշակութային բազմաշերտ ու բազմաբնույթ նկարագիրը: Ըստ Սիմեոն Լեհացու վկայության՝ 1652 թ. Հալեպի հայության թիվը հասնում էր ավելի քան 20 հազարի:

Մշակույթ և գիր

Հալեպն այն յուրահատուկ կենտրոններից է, որտեղ զարգացել են հայ միջնադարյան մշակույթի գրեթե բոլոր ճյուղերը՝ գրչություն, մանրանկարչություն, նկարչություն, դպրություն, գիտություն, տաղերգություն… Հալեպը կենսական դաշտ է եղել ոչ միայն տեղական արվեստների զարգացման համար, այլ նաև խոշոր տարանցիկ մշակութային կենտրոն: Ըստ Առաքել Դավրիժեցու՝ 17-րդ դարում նորջուղայեցի նկարիչ Մինասը նկարչություն սովորելու նպատակով մեկնել է Հալեպ և ֆրանկ վարպետի մոտ ուսանելուց հետո վերադարձել Նոր Ջուղա:

Հալեպահայ միջավայրում դարերի ընթացքում կերտվել են մշակութային ուշագրավ արժեքներ, որոնց մեջ առանձնահատուկ կարևորություն է ստանում մեզ հասած ձեռագրական ժառանգությունը: Այստեղ գրված հայտնի ամենավաղ ձեռագիրը 1329 թ. Ստեփանոս Կրակցիի ընդօրինակած «Ժողովածու» մատյանն է: Գրքի հիշատակարանում գրիչը թողել է արժեքավոր պատմական տեղեկություններ այն մասին, որ գիրքը գրել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հովանու ներքո «ի մեծահռչակ քաղաքս Բերիա, որ կոչի Հալեպ»: Ի դեպ Հալեպը հայկական աղբյուրներում հիշվում է նաև Տիբերիա կամ Բերիա անուններով: Հայկական Հալեպի բավական հարուստ պատմության վկայությունն են 14-18-րդ դդ. ընդօրինակված և ծաղկված 250-ից ավելի ձեռագիր մատյանները, գրիչների ու ծաղկողների ավելի քան 150 անուն:

Հալեպի մանրանկարչությունը

Հալեպի մանրանկարչական դպրոցը միատարր չէ, և չունի հստակ արտահայտված դիմագծեր: Այն խճանկարի նման միավորում է խոշոր հայկական դպրոցների նկարչական ոճերը: Հատկապես նկատելի են Կիլիկիայի, Փոքր Հայքի, Վասպուրականի և Խիզանի հայ գրչության ազդեցությունները: Պատկերագրական զուգահեռներ կարելի է անցկացնել նաև շրջակա կենտրոնների հետ` Հռոմկլա, Մարաշ, Զեյթուն, Կեսարիա, Կարկառ, Ամիդ…

Իզուր չէ, որ այստեղ հաստատված կամ գրչության արվեստը սերտած գրիչների մեծ մասն այս բնակավայրերից են՝ Յակոբ Զեյթունցի, Խաչատուր Զեյթունցի, Մարգարե Զեյթունցի, Ամիրխան Այնթապցի… Գրչությանը զուգընթաց դպրատանը զարգացել է նաև ծաղկման արվեստը: Իբրև վարպետ մանրանկարիչներ՝ Հալեպի դասատան մեջ փայլել են Վասիլ Զեյթունցին, Իսրայել Ամթեցին, Կարապետ Բերկրեցին, Աստվածատուր Ուռհայեցին: Վերջիններիս գեղարվեստական հարուստ գործերի մեծագույն մասը իշխանական նվերներ էին Հալեպի հայ մեծահարուստներին:

Հալեպահայ գրչությունն իր ծաղկմանն է հասնում 17-րդ դարում` ձևավորելով որոշակի ինքնուրույն ստեղծագործական ոճ, տեղական նկարագիր: Այն արտահայտվում է մուգ գծայնությամբ, թանձր գույների համադրություններով` մուգ կապույտ, մորեգույն, սրճագույն: Պահպանվում են ոսկու առատ օգտագործումը, ճարտարապետական դեկորատիվ ֆոնը, հարուստ զարդանախշումը: Սյուժետային տեսարաններում երբեմն նկարիչները ազատ մոտեցում են ցուցաբերել` կերպարներին կիսով չափ դուրս հանելով նկարն ընդգրկող շրջանակներից:

Հալեպի գրչական կենտրոնը հիշատակելի է նաև մեկ այլ առանձնահատկությամբ՝ գիրքը պարփակող արծաթյա, կաշվե գեղարվեստական կազմերով: Մեզ հասած մի քանի տասնյակ պատկերազարդ կրկնակազմերը վկայությունն են հալեպահայ արծաթագործ-ոսկերիչների բարձր վարպետության:

Անի ԵՆՈՔՅԱՆ
Շողակն ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ

Լրահոս
Շնորհավորում եմ, Հայրիկ ջան… Հայ կոմպոզիտորական արվեստի 9-րդ փառատոնը կնվիրվի Գրիգոր Եղիազարյանի 110-ամյակին Արմեն Աբրոյան․ «17 միլիոն դրամից ավելի գումար է խնայվել և վերադարձվել պետբյուջե» Պատմություններ, որ մեզ հետ չեն կատարվի Հուշարձանները վերականգնող կազմակերպություններից վեցի գործն ուղարկվել է դատախազություն Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում ավարտվեց Գերագույն հոգևոր խորհրդի ժողովը Չեմ դառնա ձեր հսկան, որովհետև դուք բոլորդ եք հսկա ՀԵԵՄ կազմակերպչական խմբի ժողով Մայր Աթոռում Միրզոյանի անվան կոմպոզիտորական մրցույթի հայտերն ընդունվում են մինչև մայիսի 5-ը Բարեխոսություն սրբոց․ Հաղթանակած եկեղեցու աղոթքը Ես այն եմ եղել, ինչ որ եղել եմ Հույսի շողեր Նման բան անել չի կարելի. Մշակույթի նախարարն իր անհանգստությունն է հայտնում Գառնու «Քարերի սիմֆոնիայի» շրջակայքում կատարվող շինարարության վերաբերյալ Պատանի տաղանդավոր նկարիչը Գյումրու տնակային ավանից Ամիրյան. Ձեր աշխատանով թանգարանը տարել եք հաստիքների կրճատման Փելեշյան. Իմ ֆիլմերը երկար կապրեն, որովհետև դրանք լի են սխալներով Իմ հասակը «Էդիթ պրինտի» ղեկավար․ «Երևի Արմեն Մարտիրոսյանն ուզում է բոլորի արածը նսեմացնել» ՀԵԵՄ կազմակերպչական խմբի ժողով Մայր Աթոռում «Խոր Վիրապ» վանական համալիրի տարածքում հսկողությունն ուժեղացնելու միջնորդագիր է ներկայացվել Սոսը սար էր գնացել Խոհեմ եղիր և ընտրիր չափավոր կյանքը. Ս. Հովհան Ոսկեբերան Հայրապետ Ոզնին Ստեփանակերտը կունենա եկեղեցի, որն իր ձևով կհիշեցնի միաժամանակ Զվարթնոցի ու Հռիփսինեի տաճարները Լեգեոներները փորձում են նպաստել հայ պղնձափողային երաժիշտների կատարելագործմանը «Անուշի» մարտի 1-ի ներկայացման գլխավոր դերերում՝ արտիստական բացառիկ կազմ Նախագահը հյուրընկալել է Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամներին «Փոքրիկ իշխանը» և «Նամակ պատանդին» ստեղծագործությունները՝ մեկ գրքում Ամպիկը Նախագահը շնորհավորել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ Արտավազդ Փելեշյանին հոբելյանի առթիվ Արամ Աբրահամյան․ «Ես ոչ թե քվանտային ֆիզիկա, այլ երաժշտություն եմ ուսումնասիրել»․ Կոնստանտին Օրբելյանը հրաշք է ակնկալում Լիբանանի Հանրապետության նախագահն այցելեց Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին Ցավն այնքան սարսափելի էր, որ ինձ թվում էր՝ կզրկվեմ ձեռքերից. Տիգրան Նալչաջյա Հայ գեղանկարիչը Պենդերեցկուն նկար նվիրեց Կյանքից հեռացել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Էդուարդ Սադոյանը Միամիտ աղվեսը Քաղաքականացված հասարակության մասին Օպերային թատրոնը 2017-ին մոտ մոտ 57%-ով նախորդ տարվա համեմատ գերակատարել է փաստացի եկամտի ցուցանիշը Սիրտ
website by Sargssyan