USD
EUR
RUB

«Լուսանկարչությունը միջոց է պատմելու իմ պատմությունը»

 

Կանանց դեմքերի փոխարեն՝ կենցաղային իրեր, սառնարանում՝ ական, զինվորական հնամաշ կոշիկներին՝ տոնական կարմիր ժապավեններ, սարդոստայններ, որ հյուսում ենք սեփական ձեռքերով ու պաշտպանում մեզ աշխարհից կամ հայտնվում ծուղակում:
Այսպիսին են իրանցի հայտնի լուսանկարչուհի ՇԱԴԻ ՂԱԴԻՐՅԱՆԻ լուսանկարչական աշխատանքները՝ լուսանկար-պատմվածքներ, որոնք շարք են դառնում և ուղեկցվում հեղինակի ուշագրավ տեքստով: Դրանք վավերացնում են պահը, ժամանակը, նաև արծարծում հասարակական-քաղաքական տարաշերտ խնդիրներ:

Հայաստանում իրանցի լուսանկարչի աշխատանքները ցուցադրվում են առաջին անգամ՝ Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի (ԳԱԿ) և «Մուսկարի» ասոցիացիայի նախաձեռնությամբ: Կենտրոնի «Արծիվ» սրահում արվեստասերները մինչև դեկտեմբերի 23-ը հնարավորություն ունեն դիտելու լուսանկարչուհու հիսուներեք աշխատանք: Մուտքն անվճար է:

«Ցուցադրությունը յուրահատուկ անդրադարձ է՝ բացահայտելու լուսանկարչուհու ներաշխարհը և աշխարհընկալումը, որոնք մեզ են փոխանցվում թվացյալ պարզ, սակայն միանգամայն խորունկ պատկեր-ուղերձներով», - նշում է Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի գործադիր տնօրենի պաշտոնակատար Վահագն Մարաբյանը: Ղադիրյանի աշխատանքները ցուցադրվել են տարբեր երկրներում՝ Իրան, Ֆրանսիա, Կանադա, Իտալիա, Բելգիա, Հնդկաստան, ԱՄՆ և այլն:

«Շադի Ղադիրյան. հետահայաց» ցուցադրության շրջանակներում տեղի ունեցավ վարպետության դաս. արվեստագետները, մասնավորապես՝ լուսանկարիչները, ոլորտի մասնագետները, ԳԱԿ-ի պատանեկան խորհուրդը, արվեստի բուհերի ուսանողները հնարավորության ունեցան լուսանկարչուհու հետ հաղորդակցվելու հարց ու պատասխանի ձևաչափում:

Որպեսզի Շադի Ղադիրյանի ազգանվան «յան» վերջածանցը տարակարծությունների առիթ չտա, շտապենք ասել, որ նա հայկական ծագում չունի, թեև, ինչպես ինքն է նշում, ապրում է Թեհրանի հայկական համայնքում և շատ լավ գիտի հայերին:

«Լուսանկարչությունն ինձ համար միջոց է` պատմելու իմ պատմությունը: Ես լավ գրող կամ լավ դասախոս չէի կարող լինել, խոսքի մարդ չեմ, մինչդեռ լուսանկարների՝ տեսողական իրողությունների միջոցով ինձ համար ավելի հեշտ է խոսել»,- ասում է Շադին, նշում նաև, որ այլ երկրներ գնալիս, իր փորձը փոխանցելուց զատ, սիրում է լսել մարդկանց՝ փորձելով հասկանալ-ճանաչել այդ երկրի մշակույթը, այդ երկրի լուսանկարիչներին ու նրանց ներաշխարհը:

Հարց հնչեց. «Սարդը կարծես ընտրել եք որպես պաշտպանության խորհրդանիշ, բայց իրականում այն ծառայում է որպես թակարդ, ինչու՞»:

«2009-ի ընտրություններից հետո, երբ մեր ընկերներից շատերին ձերբակալել էին, շատերն էլ ստիպված էին երկրից հեռանալ, այդ ժամանակ ես լսեցի իրանական մի թատերգություն, որ վերնագրված էր «Միսս թիթեռնիկ»,- ասաց Շադին՝ փորձելով հակիրճ ներկայացնել պատմությունը: Թիթեռնիկը գնում է սարդոստայնի մոտ, սարդը որոշում է չուտել թիթեռնիկին, որովհետև նա շատ գեղեցիկ է, ու թույլ է տալիս, որ թիթեռնիկն իր համար միջատներ բերի որպես կերակուր: Թիթեռնիկն այնքան բարի էր, որ չի կարողանում կերակուր հայթայթել սարդի համար: Լսում է, լսում միջատների պատմությունները և այդ ողջ ընթացքում կորցնում իր գեղեցկությունը: Թիթեռնիկը միշտ խոսում էր, պատմում արևի, լույսի հետ իր հանդիպման մասին, ի վերջո, սարդին ասում է՝ ստիպված ես ինձ ուտել, որովհետև քեզ համար կերակուր չգտա: Սարդը նրան ասում է՝ դու շատ բարի ես, կարող ես գնալ ու հանդիպել արևի, քո լույսի հետ: «Դա ճիշտ այն իրավիճակն է, որի մեջ մենք էինք հայտնվել այն ժամանակ: Մենք ուզում էինք հանուն ազատության ինչ-որ բան անել, բայց չէինք կարող, խավարի մեջ էինք: ՈՒզում էինք լույսին հանդիպել, լույս տեսնել: Կարծես բոլորս միասին մի թիթեռնիկ լինեինք»,- պարզաբանեց լուսանկարիչը: Խոսելով հանդիսատեսի հետաքրքրության, արձագանքի մասին` նշեց, որ իր աշխատանքները հիմնականում ներկայացնում է Իրանում, դա կարևոր է իր համար, որովհետև աշխատում է իրանցիների համար: «Նախ ասեմ, որ գեղարվեստական լուսանկարչությունը դժվար է ցուցասրահներում ներկայացնելը: Ինչպես գիտեք, Իրանում կարմիր գծեր կան, մենք փորձում ենք չանցնել այդ սահմանները: Իրականում դա ստիպում է մեզ մեր ընտրած թեմայի վերաբերյալ ավելի խոր մտածել: Կարծում եմ` հանդիսատեսն էլ կարողանում է ավելի խոր շերտեր գտնել դրանցում: Կանանց մեծամասնությանը դուր են եկել իմ աշխատանքները, ֆեմինիստական շատ կազմակերպություններ իմ աշխատանքները օգտագործեցին: Կային շարքեր, որ դուր չեկան տղամարդկանց: Իսկ առհասարակ, արձագանքը կախված է թեմայից ու ցուցադրման վայրից»:

Ինչ վերաբերում է արգելքներին, Շադին պատմեց, որ մի քանի տարի առաջ իր «Ամեն օրվա նման» շարքը Փարիզում պետք է ցուցադրվեր, Իրանի կառավարությունն իր անհամաձայնությունն է հայտնել, բայց իր ցուցահանդեսների կազմակերպիչ Անահիտն անձամբ այդ աշխատանքները տարել ու ցուցադրել է Փարիզում: «Դրանից հետո կառավարությունից ինձ կանչեցին ու խնդրեցին որոշ բաներ բացատրել: Բայց դա այնքան էլ լուրջ չէր, պարզապես ուզում էին հասկացնել՝ ուշադիր եղիր, մենք քեզ հետևում ենք: Դա միակ դեպքն է, որ ես կարող եմ հիշել»,- ընդգծեց լուսանկարչուհին:

«Իրատեսը» հետաքրքվեց՝ արդյոք Շադին իր աշխատանքներով վավերացնու՞մ է ժամանակը, թե՞ փորձում է ինչ-որ բան փոխել մարդկանց գիտակցության մեջ: Նաև հետաքրքրվեցինք՝ հնարավո՞ր է հայաստանյան այցելությունից նոր աշխատանքների շարք ծնվի:

«Ես չեմ կարծում, որ արվեստը կարող է շատ բան փոխել, որովհետև իրականում մեր հանդիսատեսը փոքր թիվ է կազմում: Երբ ինչ-որ տեղ ցուցադրում ես քո աշխատանքները, քչերն են գալիս և նայում, բայց լուսանկարիչներս ինչ-որ առումով ժամանակի վկաներն ենք: Մենք կարող ենք մարդկանց ուշադրությունը բևեռել ինչ-որ թեմաների վրա, ստիպել մտածել առավել խորությամբ: Բայց եթե աշխատանքներդ քաղաքի կենտրոնում մեծ ցուցանակի տեսքով դրված լինեն, հնարավոր է մարդկանց մտածողության վրա որոշակի ազդեցություն ունենան»,- ասաց Շադին։ Մեր մյուս հարցին անդրադառնալով էլ նշեց, որ 4-5 օր է Հայաստանում մնալու: Աշխատելու համար նրան ավելի շատ ժամանակ է պետք: Իսկ երբ գնում է որևէ երկիր, որտեղ նախկինում չի եղել, գնում է որպես զբասաշրջիկ: Լուսանկարչական շարքեր անելու համար պետք է ավելի երկար մնա, զգա այդ երկրի իրականությունը: Բոլոր դեպքերում, Շադիի կարծիքով՝ մեր երկրների մթնոլորտը, մարդիկ, մշակույթը շատ նման են:

ՈՒշագրավ է նաև լուսանկարչի ստեղծագործական աշխատանքի ընթացքը. սկզբում Շադին ընտրում է թեման, մտածում է դրա մասին, մարդկանց հետ է խոսում, գրքեր կարդում, ուսումնասիրում, և պատկերը ինքնըստինքյան ծնվում է գլխում, որից հետո արդեն գիտի ինչ անել: Նրա համար դա ասես թատրոնի բեմը զարդարելու պես բան լինի, սկզբում մի դեկոր է դնում, հետո` մյուսը, ձևափոխում է և, ի վերջո, ստանում իր ուզած դեկորացիան՝ պատկերը: Այդ ամենից հետո լուսանկարելն արդեն շատ պարզ քայլ է:

Խոսելով Իրանում կանանց իրավունքների, կանանց ու տղամարդկանց իրավահավասարության մասին՝ լուսանկարչուհին ասաց, որ Իրանում բուհ ընդունվող կանանց քանակը երեք անգամ գերազանցում է տղամարդկանց քանակը, արվեստում, սպորտում և շատ այլ բնագավառներում կարելի է տեսնել ավելի շատ կանանց, քան տղամարդկանց: «Փոփոխությունները պետք է դանդաղ իրականացվեն, որովհետև մի գիշերվա մեջ ոչինչ տեղի չի ունենում: Ես, որպես արվեստագետ, ապրում, ստեղծագործում եմ Իրանում, ճամփորդում եմ աշխարհով մեկ, կարողանում եմ իմ աշխատանքը ցուցադրել, ու սա արդեն իսկ էական փաստ է: Թեև, այո, Իրանում կան բաներ, որ ապագայում պետք է բարելավվեն, ավելի լավը դառնան»:

Իրանի 2009 թվականի նախագահական ընտրությունների և իր՝ Շադիի ապրումների մասին հետաքրքրվեց հայտնի լուսանկարիչ Գերման Ավագյանը: Շադին ասաց, որ ահավոր ժամանակներ էին, շարժումը առաջնորդներ ուներ, բայց մարդիկ իրենք էին կանգնում ու բարձրաձայնում իրենց իրավունքները, իրենց ազատության հարցը. «Այդ շարժումն սկսվեց համալսարաններում՝ ուսանողներից: Ցավոք, շարունակություն չունեցավ: Այս օրերին էլ ինչ-որ բաներ տեղի ունենում են, բայց դա լրիվ տարբեր է 2009-ին տեղի ունեցածից, հիմա ավելի շատ տնտեսական, սոցիալական հարցեր են բարձրացվում: Ես կարծում եմ՝ ավելի լավ միջոցներ կան ազատության, իրավունքների համար պայքարելու, քան փողոց դուրս գալը»:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Աղբյուր՝ Irates.am:

Լրահոս
Նոր նշանակումներ «Մեծ լուսատուն` ցերեկը իշխելու համար, իսկ փոքր լուսատուն` գիշերը իշխելու համար» «Սա Բեռնհարդ Շլինկի տեսակետն է Հոլոքոստի մասին, որը նա մեծ վարպետությամբ գրականություն է դարձրել» Ինչո՞ւ Իրանում հետաքրքրվեցին «Բանկ Օտոմանով» 30 տարի անց «Քամին ունայնության» ֆիլմը վերադարձավ կինոյի տուն ՀԱՊ-ում բացվելու է Անատոլի Գրիգորյանի ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը Վախթանգ Անանյան․ ՈՒշացած խոստովանություն Դավիթ Սամվելյան․ Լեռան տակի քարոզ Հայկական ավանդական երաժշտությունը և մշակութային անվտանգության հիմնահարցը. Ալեքսանդր Սահակյան Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիպում ունեցավ վերապատրաստման դասընթացների մասնակիցների հետ Հայաստանը մասնակցում է Հնագույն քաղաքակրթությունների ֆորումին Վարդան Հակոբյան․ Անվերադարձ աչքեր Դավիթ Հովհաննես․ Մեզանից հետո ուժեղ ու հաղթանդամ․․․ Զքէն խորհեցան Ավ. Իսահակյանի անվան գրադարանը «կտարածվի» Քրիստոնեական ներողամտության մասին Տնտեսի կիրակի (Մեծ պահքի չորրորդ կիրակի) Նանե․ Դու… կանգուն մնա… Վահան Թոթովենց․ Ես ծաղիկ չունիմ… Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Տավուշի նորանշանակ մարզպետին Մարտի 21-ին Գառնիում ծիսական արարողություն և տոնախմբություն է Վարանդի «Բերդաքաղաքի» ձեռագիրը կարդալուց անմիջապես հետո և մեկ տարի անց «Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը ֆանտաստիկ կոլեկտիվ է». Կարմինե Լաուրի Բուենոս Այրեսում Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված թանգարան կկառուցվի Ասել՝ սերիալներն այն չարիքն են, որ կործանում են մեզ և մեր երկիրը, մեծագույն սխալ է. Հրաչ Քեշիշյան Խարիկ Դաշտենց․ Լեռան ծաղիկները Մետաքսե․ Հուշերի մորմոք Աղոթքը հոգու շնչառություն է Այսօր կանգնեցաւ աւազան Մանսուրյան. Մեր երաժշտության մեջ բաց կար՝ բարձրագույն պոեզիան երգելու առումով Բալետային պուանտի միջի ասեղից մինչեւ «ժամանակավոր արտագաղթում» Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն այցելեց Գյումրի, հյուրընկալվեց Մայր Աթոռի կողմից բնակարաններ ստացած ընտանիքներից մեկին Ավետիք Իսահակյան․ Մնացի կարոտ իմ հայրենիքին Վահագն Դավթյան․ Եթե հարցնես Ընդ լուսափայլ զւարթնոյն Մենք ենթարկյալներս Երեւանում ցուցադրվում են հայտնի նկարիչ Տիգրան Դադերյանի աշխատանքները Աստծո առջև ծնկողը թշնամու դեմ կանգուն կմնա մինչև վերջ Մայր Աթոռը հրապարակել է 2018-ի գործունեության տեղեկագիրը «Անկախության շրջանում Հայաստանում ձևավորված իրականությունը միանգամայն արժանի է խորենացիական «ողբի»
Ամենաընթերցված
website by Sargssyan