USD
EUR
RUB

Հո՞ երթաս, մարդ Աստծո

 
 

Խոհագրություն

Հենց այս պահին, բարեկամ, ընդհատիր տողը, դուրս եկ փողոց և առանց ընտրելու, պատահածին հարցրու` ի՞նչ է անհրաժեշտ այս կյանքն ապրելու համար: Հերթականությամբ թվարկվող նյութական արժեքներ կլսես միայն: Դժվարությամբ, մանրակրկիտ փնտրելով` հնարավոր է գտնես մեկին, ով նախ հոգևորը նշի, հետո իրեն ապահովող նյութականը թվարկի, ասի` առաջինը խոսքը, հետո հացը:

Այդպես կարող եմ մտածել ես, որ որևէ առարկայական ու շոշափելի բան ձեռք բերելու փոխարեն նստած իմ մտահոգությունն եմ գրառում: Այդպիսին դո՛ւ կարող ես լինել, որ բան ու գործ թողած, չգիտեմ թե որքանով համոզիչ իմ այս մտքերն ես կարդում, ու էլի մի բուռ մարդիկ, որոնց մի մասն այսպիսի տողեր է գրում, իսկ մյուս մասը կարդում է դրանք:

Հիմա տեսնո՞ւմ ես, թե աշխարհը որքան փոքր է, ինչքան սահմանափակ է տիեզերքը, և երկրի վրա կախված երկինքն ընդամենը մի կաթիլ է:

***

Թարմացնենք հիշողությունը. մարդն արարչություն է, աստվածային մտքի և ձեռքի ստեղծագործություն, որն իր հերթին ստեղծող է: Թերևս անուղղակի կերպով, սակայն մարդու ստեղծագործությունը նույնպես ստեղծում է: Ուղղակի արարչություն և ուղղակի արարող միայն մարդն է: Բնության կատարյալ ստեղծագործությունն է մարդը` երկիրն ու երկինքն իր մեջ ներառող ամբողջական մշակույթ:

Առանց իր մեջ հոգևոր արժեք կրելու` հասկացության ուղղակի ու նախնական իմաստով, ապրել չի կարող մարդ տիտղոսակիրը, սա` առաջին հերթին: Մարդը բերանացի էր ստեղծում` խոսելով աստվածների հետ և լցված էր բառի ամբողջական բանարվեստով, քանի դեռ չէր անցել գրով արտահայտվելու, գրականությամբ հաղորդվելու տարբերակին:

Մինչև նախորդ` 20-րդ հարյուրամյակը, գրքի հասցեատերը հասարակության որոշակի նյութական ապահովություն ունեցող ազնվական փոքրամասնությունն ու ընտրյալն էր: Ունենալով այդ մենաշնորհը` պետության տերերն օգտագործում էին իրենց առավելությունը` գրավոր մշակույթով ձևավորում աշխարհն ու ժամանակը քննող իրենց հայացքը: Գրքի իմացությամբ էին հաղորդվում` միտքը նրբորեն ու շերտ առ շերտ ներարկելով հպատակ հասարակությանը` այդ կողմ դարձնելով նաև նրա հայացքը: Հին Հռոմի պլեբեյն անշուշտ պատրիկից թերուս, բայց իր ժամանակի հոգևոր արժեքներով էր հաղորդվում և դրանց կրողն էր:

Լոկ նոր ժամանակներում գիրքը հատուկներից մատչելի դարձավ հասարակներին, ինչպես Պրոմեթևսը կրակն աստվածներից վերցնելով` բաժանեց մարդկանց: Գուցե հավասար մեղքեր են գիրքը և կրակը հասարակացնելը: Եվ, հավանաբար, զրկվելով մենաշնորհից` հատուկները սկսեցին արհամարհել դրա կարևորությունը. տերերն այլևս չեն արժևորում հոգևորը, և հասարակության հայացքը սայթաքում է հողից վերև ու ընկնում` ապավինելով իրեն պահող կարծր մարմիններին: Չկա միտքը, կա միայն մտածողություն նյութի, առարկայի շուրջ: Այս ծիրի մեջ ինչպես կրակը կարող է այրել մարդու ձեռքերն ու ոտքերը, այնպես էլ գիրքն է դառնում ավելորդ ու խանգարող:

***

Երկփեղկված է իմ ժամանակի մարդը, տրոհված սեփական ես-ի շուրջ, ում բոլոր ժամանակների մարդկանցից ամենամանրամասն գիտեմ. իր տեսակի դասալիքն է, էություն դավաճանածը: Մարդը մտքի կրողն է, և նրա մտքի բացառիկությունը գեղարվեստական դրսևորումն է: Ի տարբերություն հրեշտակների, որ միայն միտք են ու հոգևոր գոյակցություն, մարդը նաև նյութական արժեքների կրողն է և միշտ պահպանել է հավասարակշռությունը: Նրբորեն նկատենք, որ առաջնությունը տալով մտքին` հոգևորի շաղախով, հմտորեն գնահատել է նյութականի անհրաժեշտությունը: Բնականորեն օրինաչափ չէ այդ հավասարակշռության խախտումը:

Իր էության նախնական իմաստը կորցնելով` մարդն իր գերակշիռ մասով դառնում է նյութականացված` վտանգված այդպես ամբողջանալու, որ արդարացիորեն բնորոշվում է պարտություն ինքն իր նկատմամբ: Երբ Բաբելոնի աշտարակը ձգտում էր հասնել Աստծուն, թեկուզ ամբարտավան, բայց միանգամայն հոգևոր դրսևորում էր, և կործանվեցին: Հիմա մարդն աստվածայինի փոխարեն տեսնում է նյութը, կրկին ամբարտավան է, սակայն առանց հոգևոր ձգտման. բնականաբար կործանվելու է:

21-րդ դարի ճեպընթաց ու անկայարան սլացքի հետևից անկարող է հասնել մարդու հոգևոր կերպը և մնաց ու դեռ տրոփում է նախորդ դարի կենսահովիտներում: Մեկուսացավ, առանձնացավ, ներսի դատարկությունը լցրեց ընկճախտով, և սկսվեց մարդու ճգնաժամն ամբողջ աշխարհում: Բնության օրենքն է. պարտված տեսակը չի շարունակվում: Թերևս ավարտվում է մարդկային քաղաքակրթության այս փուլը` վայրի աղմուկով փակելով շրջանակը, կամ աշխարհն է կործանվում, և մարդը նորից սկսելու է դրախտից: Ժամանակն է շեքսպիրյան խելագար հերոսի պես տագնապել` թեթևակի ուղղելով նրան. մարդը դուրս է սայթաքել իր շավղից, և երկիրը կանգ է առնելու:

***

Առաջին մարդու տարբերությունը, հեռավորությունն այսօր ապրող պայմանականորեն վերջին մարդուց դրախտի ու երկրի միջև չշոշափվող տարածությունը չէ, վստահաբար այդ անլցնելի դատարկ ժամանակը չէ միայն: Բարեկենցաղ ու դրախտում բոլոր նյութական արժեքներով ապահով մարդը մերժելով հրաժարվեց միայն մարմնին հաճելի վայելքներից` ձգտելով դեպի հոգևոր արժեքը: Իր միջի դատարկը լցրեց, առանց որի արժեք չուներ դրախտը: Հստակ գիտակցելով մեծագույն մեղքը` խախտեց Աստծու միակ պատվիրանը, անցավ արգելքը. և այդ արեց նա, ով առաջին սիրողն էր Աստծուն և ամենամոտն էր նրան` իր ստույգ և ուղղակի արարչին: Հանուն իմացության մարդը կորցրեց դրախտը` առանց երկմտելու, և, անկասկած, ձեռք բերեց առաջնային անհրաժեշտը: Աստծուն հակառակվելու, մինչև իսկ ժխտելու միջոցով գնաց դեպի աստվածայինը:

Հասկացավ և ուրախ էր Աստված, որ իր ստեղծածը պատկերացրածից ավելին է, և նրան խստագույնս ու անվերադարձ դատապարտելով մտքին` ճանապարհեց դրախտից, որ սահմանափակ էր ու նեղ, փոխարենը տալով ընդարձակ երկիրը, որտեղ միտքը կթափառեր տիեզերքով ու չէր մնա դրախտի առաստաղի տակ, որի բարձրությունն ընդամենը Կենաց ծառի կատարն էր: Խիզախ պահվածքի համար Աստված օրհնեց մարդուն` ասելով` ամեն օր հացդ վաստակիր ճակատիդ քրտինքով. որովհետև հացն ավելին չէ, քան ճակատի քրտինքը, ավելին ճակատից անդին է պահված: Իսկ այսօր մարդը երկիրն է կորցնում հանուն չիմացության: Վերջին մարդը վտանգում է առաջին մարդու շնորհիվ դրախտից ժառանգություն մնացած միակը` մտքի իմացությունը, որ անկասկած դրախտը վաճառելու իրական արժեքն էր, գուցե բարեբախտաբար:

***

Անհնար է ժամանակը ետ շրջել ու գոնե մեկ ակնթարթ լինել նախընթացի տերը. հենց այդ անհնարինությամբ է մարդը նվաստ Աստծո համեմատությամբ: Միակը գիրքն է, որ կարողանում է Աստծուն բնորոշը դարձնել դեպի մարդը: Չկա 19-րդ դարի Լոնդոնը` որպես կենսական ժամանակ ու բարք, նրանից միայն քաղաքաշինական պատառիկներ են պահպանվել, բայց Դիքենսի վեպերը մեզ դարձնում են այդ ժամանակի բնակիչը: Ոչ մի Շլիման էլ չէր հայտնաբերի Տրոյան, եթե Հոմերոսը հանկարծ որոշեր` ինքը խաշնարած է և գրող չէ: Իսկ նրա վիպերգությունը մեզ դարձնում է տրոյական պատերազմի մասնակիցը:

Որքան ժամանակ էր մեռնելու երկրի վրա, եթե չլիներ գիրքը: Միակը գիրքն է, որ մեզ դարձնում է Աստված, թեկուզ հողածին, բայց կարողությամբ Աստծու հետ չափվող. մերժելով գիրքը` հրաժարվում ենք մեր բաժին աստվածայինից: Գիրքը ոչ միայն մտքի, նաև մարմնի հիշողությունն է, արթմնի տեսած երազը: Մարդու արժեհամակարգն է փլուզվում, երկիրը փախչում է ոտքերի տակից, կորցնում այն ամենը, ինչը մարդուն առանձնացնում, ընդգծում է բնության մեջ:

***

Հայտնի ձևակերպումը` հո՞ երթաս, որով Պետրոսը Հռոմի հեռացող ճանապարհին դիմեց Փրկչին, և հավասարապես հայտնի պատասխանը, թե` գնում եմ Հռոմ երկրորդ անգամ խաչվելու: Պետրոսը հրաժարվել էր միտքը փոխանցելուց, այսինքն` բարու և չարի իմացության ծառը երկրի վրա լինելուց և նույն երկրի վրա գնում էր շոշափելիի` սեփական կյանքի հետևից:

Արհամարհելով առաջին մարդու դրախտային զոհաբերությունը` մարդը դավաճանում է հոգևոր արժեքին և ստիպված է կառչելով ապավինել նյութականին: Նորից ու երկրորդ անգամ է խաչվելու Աստված` երկրի վրա մտքից հրաժարված իր զավակների համար: Մարդու վարքը կորուսանում է մեծագույն ձեռբերում երկիր մոլորակը: Ու թե մի անգամ էլ կավից միս ու արյուն առնի, էլի դրախտում է լինելու և երկրորդ անգամ է իմացությունն արժևորելու նյութական մշտնջենական ապահովությունից: Մենք արդեն ունենք այդ իմաստուն փորձը. արժե՞ կրկնել` թեկուզ ավելի հաջողված տարբերակով:

Մնում է տագնապով հարցնել` հո՞ երթաս, մարդ Աստծո, ո՞ւր ես թողնում քո մտքի Հռոմը:

Արա ՀՈՒՍԻԿ

Լրահոս
Հասմիկ Պապյանի և Սիմֆոնիկ նվագախմբի համատեղ համերգի հասույթը կփոխանցվի «Արմենակ Ուրֆանյան» հիմնադրամին Ավետիք Իսահակյան․ Երջանկության իմաստը Վահագն Դավթյան՝ Համո Սահյանին Բրազիլիայի կառնավալին հազարավոր մարդիկ «Կեցցե Հայաստան» կվանկարկեն Մարտակերտում կկայանա Փարաջանովին նվիրված ցուցահանդես. կներկայացվեն բացառիկ նմուշներ Պատվիրանները մարդու մարդկային որակի ուղենիշներն են «Մշակույթի նախարարության հայտարարությունն ագրեսիայի, ստախոսության ու ամբարտավանության հավաքական գլուխգործոց է». «Պարալլելս Ֆիլմպրոդաքշն» ընկերություն Ամենայն հայոց կաթողիկոսը ցավակցել է Լուիզ Մանուկյան Սիմոնի վախճանման առիթով Հարություն Խաչատրյան. «Միությունը պատրաստ է իրավաբանական ծառայություն տրամադրել Հովհաննես Գալստյանին» «Մաեստրո Մանսուրյանի» և երևանյան պրեմիերայի մասին Մահացել է Էլմիրա Հեքեքյան-Աբրահամյանը Լավագույնս պատկերացում են տալիս հայ գրքի և գրատպության անցած ուղու մասին Գարեգին Բ և Արամ Ա կաթողիկոսները միասնական աղոթք են հնչեցրել Էջմիածնում «Եվ երբ պրոֆեսիոնալ երաժիշտ դարձա, կոնսերվատորիա ավարտեցի, նոր հասկացա, թե Կոմիտաս կատարելն ինչ բան է» Մեջբերումներ Թումանյանի մասին Հովհաննես Թումանյան․ Ուրախ գիշեր Ազգ-բանաստեղծ Եթե միայն այս կյանքի համար ենք հույս դրել ի Քրիստոս, ողորմելի ենք, քան բոլոր մարդիկ Փորձագետները կասկածում են, որ «Աշխարհի փրկիչ» կտավի հեղինակը Լեոնարդո դա Վինչին է Mezzo հեռուստաալիքը ֆիլմ է պատրաստել դիրիժոր Սերգեյ Սմբատյանի մասին Վարդան Հակոբյան․ Քո սերը քո տունն է Վարդան Հակոբյան․ Կապույտը Հայտնի են Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակակիրները Փառասիրության մասին «Երևանը»՝ 200 քանոնահարի կատարմամբ Ֆրանսիայի խորհրդարանը քննարկում է կրթության մասին նոր օրենքը Դանիել Վարուժան․ Հարճը Կոմիտասի քնարերգությունը Վարդգես ԱՀԱՐՈՆՅԱՆ. Ամենայն հայոց բանաստեղծը Ռեժիսորը դեռ հացադուլ է անում, իսկ Մակունցը՝ ֆռռիկներ «Տեսնել չլիներ` կույրի պես կլինեին, ճանաչել և սիրել չլիներ` անասունի պես կլինեին» Հայ Եկեղեցու ու նրա հոգևորականության վրա հարձակումների տարափը պետք է առավել միավորեն մեր հասարակությանը «Երկրագնդի վրա որևէ երկրորդ պետությունը չունի այդպիսի կոմպոզիտոր, ինչպիսին Կոմիտասն է» Հասմիկ Պապյանի և Սիմֆոնիկ նվագախմբի համատեղ համերգի հասույթը կփոխանցվի «Արմենակ Ուրֆանյան» հիմնադրամին Համո Սահյան «Վշտացել եմ ամեն ինչից» Կյանքի ծառը․ Կոմիտաս «Վալենտինոմանիա». կեղծքրիստոնեական, ապազգային և կոմերցիոն տոն «Կինոպարկում» տեղի է ունեցել Օսկարի հավակնորդ «Իշխանություն» ֆիլմի փակ ցուցադրությունը Մահացել է Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ Սերգեյ Զախարովը Տեառնընդառաջ
website by Sargssyan