USD
EUR
RUB

Հայկական ավանդական երաժշտությունը և մշակութային անվտանգության հիմնահարցը. Ալեքսանդր Սահակյան

 

ԵՐԵՎԱՆ, 21 ՄԱՐՏԻ, Aravot.am: Հայկական երաժշտությունը, ըստ տարբեր աղբյուրների, սկիզբ է առել մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում։ Պատմական տվյալները մեզ են հասել միջնադարյան հայ պատմիչներ Մ. Խորենացու և Փ. Բյուզանդի աշխատությունների շնորհիվ:

Հայ մշակութային կյանքում մեծ դեր են ունեցել գուսաններն ու աշուղները: Գուսանական երգերի մասին վկայում են 5-րդ դարի հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փ. Բյուզանդը, Մ.Խորենացին, Եղիշեն և այլք։

Հայկական միջնադարյան և ուշ միջնդարյան ավանդական երաժշտությունը ներկայացվում էր փոքրաթիվ կազմերով: Երգերի նվագակցությունը հաճախ լինում էր թառի/սազի, քամանչայի և դափի միջոցով: Այսօրինակ հնչողությամբ հայկական երաժշտությունը հնում մեր նախնիների կողմից ներակայացվել է՝ որպես պրոֆեսիոնալ երաժշտության մատուցման ձև: Քաղաքային մեջլիսների, գյուղական շրջագայությունների, խնջույքների և պրոֆեսիոնալ համերգների ընթացքում հայ աշուղները, գուսաններն ու սիրո երգիչները հանդես են եկել նմանատիպ կազմերով:

Ցավոք, այս ավանդույթներն այսօր գրեթե մոռացված են, և դրանց պահպանումը, ըստ իս, ունի կենսական կարևորություն՝ հաշվի առնելով մի շարք հանգամանքներ: Առաջին հերթին, վերոնշյալ ժողնվագարանները մեր հասարակական կյանքում շատ քիչ են ներկայացված, և այսպիսի անտարբերության հետևանքով պարզապես անընդունակ կլինենք հետագա սերունդներին փոխանցել այս ժառանգությունը: Անհրաժեշտ է քայլեր ձեռնարկել այս ավանդույթների պահպանման և պրոպագանդման ուղղությամբ, ինչի շնորհիվ կկարողանանք փրկել «կարմիր գրքում» հայտնված մի շարք նվագարաններ: Բացի այդ, ավանդական երաժշտության պահպանմամբ կկարողանանք փրկել նաև ազգային նկարագիրը: Ավանդական երաժշտության խրախուսմամբ, ամենակարևորը՝ լուծում ենք ազգային անվտանգության առաջ ծառացած մի շարք խնդիրներ:

Մեր մշակութային սահմանները շատ խոցելի են և, իրոք, կարիք ունեն պաշտպանության: Այս համատեքստում կցանկանայի նշել, որ 1918 թ. իրեն պետություն և ժողովուրդ հորջորջած Ադրբեջանում մեծ ուշադրություն են դարձնում ազգային այս նվագարաններին՝ մասնավորապես թառին, դափին և քամանչային: Այդ պետությունը ջանք ու եռանդ չի խնայում միջազգային ատյաններում և միջազգային հանրության շրջանում այդ նվագարանների կատարողական արվեստը իրենց ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն ներկայացնելու ուղղությամբ: Ցավոք, այդ ջանքերը պսակվում են նաև հաջողությամբ: 2012 թ. UNSECO-ն թառի կատարողական վարպետությունը/արվեստը ճանաչեց որպես ադրբեջանական ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն: Այս «հաղթարշավը» կարող է շարունակական լինել մեր պասիվության պարագայում: Նմանօրինակ հաջողությունների նրանք հասնում են պետական աջակցության և պարբերական հոգածության շնորհիվ: Մեկդարյա այս պետությունը աշխարհին ապացուցելու բան ունի, այդ է պատճառը, որ նրանք ցանկանում են ազգային դիմագիծ ունենալ: Նրանք պայքարում են նաև Իրանի դեմ, որպեսզի ամեն կերպ ապացուցեն, որ իրենց մշակույթն անկախ է, իսկ իրենք այս տարածաշրջանի հնագույն ժողովուրդն են: Նրանք շատ լավ գիտակցում են, որ ազգապահպանման ամենակարևոր բաղադրիչը մշակույթն է:

Շատ ժողովուրդներ կարող են խոսել մեկ լեզվով, դավանել նույն կրոնը, բայց ունենալ ամբողջովին այլ ծագում: Այսինքն՝ լեզուն և կրոնը ազգերի տարբերակման ցայտուն ցուցիչներ չեն՝ ի տարբերություն ազգային մշակույթի: Միևնույն մշակույթը կրող երկու ժողովուրդ չկա: Այդ էր պատճառը, որը դեռևս Հ. Ալիևի օրոք մեծ ջանքեր ներդրվեցին (և այսօր էլ ներդրում են) Ադրբեջանում ազգային նվագարանների կատարողականությունը զարգացնելու գործում: Մինչդեռ փաստ է, որ տարածաշրջանում մշտապես հայերն են եղել վերոնշյալ նվագարանների պատրաստման և տիրապետման վարպետները՝ անգամ հարևան Իրանում: Ի բարեբախտություն մեզ՝ նմանատիպ փաստեր պահպանվել են նաև գրավոր վավերագրություններով:

Այս ֆոնին շատ ցավալի է, որ մեզանից գողացված այս ժառանգությունը ներկայում մենք ինքներս ենք օտարում մեզանից: Որպես խնդրով մտահոգ քաղաքացի և արվեստի մարդ՝ ես՝ Ալեքսանդր Սահակյանս և Արամ Մովսիսյանը (երգիչ, դափահար) 2018 թ. սկզբին հանդես ենք եկել մի նախաձեռնությամբ, որը եզակի է ոչ միայն իր բովանդակությամբ, այլև՝ ձևով: Նախաձեռնությունը կոչվում է «Եռախոսություն»՝ թառի, դափի և երգի (Trialogue of Armenian Music): Այս երեք բաղադրիչների միասնությամբ մենք ներկայացնում ենք հայկական ժողովրդական՝ աշուղական, գեղջկական, ազգագրական, հոգևոր և այլ ժանրի երգեր ու երաժշտություն: Մեծ աշխատանքի և համառ ջանքերի շնորհիվ մենք զգալի չափով զարգացրել ենք այս գործիքների կատարողականությունը՝ նպատակ ունենալով ժողովրդական լայն զանգվածների շրջանում տարածել ու վերարժևորել գրեթե մոռացած մշակութային այդ ժառանգությունը:

Պատմական գիտությունների թեկնածու, թառահար Ալեքսանդր Սահակյան

Լրահոս
Թումանյանի հետքերով Արմեն Սարգսյանը հյուրընկալել է Արտավազդ Փելեշյանին Հովհաննես Թումանյան. «Դեցիմ Լաբերիոս» Կանչ Խորհրդավոր ընթրիքի պատկերագրությունն ու խորհուրդը Արկօղդ զլոյս Amazon-ում կտրուկ աճել է «Նոտղը Դամ դը Պաղի» մյուզիքլի վաճառքը Հայկական կինոյի «Անահիտները» Ավագ չորեքշաբթի Որ յաթոռ փառաց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ԱՄՆ կոնգրեսականների պատվիրակությանը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ՀԲԸՄ Բուենոս Այրեսի մասնաճյուղի տիկնանց հանձնախմբի անդամներին «Տանգոն հզոր պար է, այն հանում է մեջդ եղած տխրությունը» «Երաժշտական հինգշաբթի Խաչատրյանի տանը» Գութաներգ. Ձիգ տու, քաշի․ Կոմիտաս Հովհաննես Թումանյան․ Պանդուխտ եմ քույրիկ Հելեն Սեգարան անհամբեր սպասում է Շառլ Ազնավուրին նվիրված համերգին Որ սքանչելիդ ես Վահագն Հայրապետյան. «Մի գիժ բան է սպասվում» Հաղորդման հյուրն է Տավուշի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանը Լավագույն դաշնակահարներից մեկը՝ Ալեքսանդր Ռոմանովսկին, ելույթ կունենա Երևանում Փարիզի Աստվածամոր տաճարի արվեստի գործերը կփոխանցվեն Լուվրին Մեր աղոթական զորակցությունն ենք հայտնում բոլոր ֆրանսիացիներին, Կաթոլիկ մեր Քույր Եկեղեցուն Որ Արարիչդ ես Կոմիտաս․ Քնարերգություն Հովհաննես Թումանյան․ Օ՛, լո՛ւռ կաց, ընկե՛ր․․․ Ախալցխայում նշվել է Վահրամ Գայֆեճանի 140 ամյակը Ավագ եկուշաբթի Ապրիլի 15-ին կմեկնարկի Ազգային գրադարանային շաբաթը՝ նվիրված Հովհաննես Թումանյանի և Կոմիտասի 150-ամյակներին Ավագ շաբաթ ՀՊԿՆ-ի հետ ելույթ կունենա «Գինեսի» ռեկորդակիր ջութակահար Նիկոլայ Մադոյանը Ծաղկազարդ (Տիրոջ մուտքը Երուսաղեմ) «Յուրաքանչյուր մարդ եզակի է որպես սուբստանցիա, հնարավոր չէ նրան փոխարինել» Ֆրանսիացի գեղանկարիչ Նիկոլա դե Լարժիլյեի կտավը նվիրաբերվել է Մայր Աթոռին Աղասի Այվազյան․ Օրհաս Հովհաննես Թումանյան․ Սովի ժամանակից «Երիտասարդ արտիստների համերգաշար» նախագծում հանդես կգա ջութակահարուհի Դիանա Ադամյանը Պավարոտիի մասին նոր ֆիլմ Լեգենդար The Swingles-ը կմասնակցի «Երեւանյան հեռանկարներ» փառատոնի հոբելյանական համերգին Մարդ ե՞ն, թե՞ մարդ չեն
website by Sargssyan