USD
EUR
RUB

«Սա Բեռնհարդ Շլինկի տեսակետն է Հոլոքոստի մասին, որը նա մեծ վարպետությամբ գրականություն է դարձրել»

 

ԵՐԵՎԱՆ, 22 ՄԱՐՏԻ, Irates.am: «Զանգակ» հրատարակչությունը վերահրատարկել է Բեռնհարդ Շլինկի «Ընթերցողը» վեպը: Գերմաներենից թարգմանել է Գայանե Գինոյանը: «Ընթերցողը» համաշխարհային բեսթսելլեր է, հետպատերազմյան գերմանալեզու գրականության նշանակալից գործերից մեկը, թարգմանվել է արդեն 50 լեզվով, վաճառվել է միլիոնավոր օրինակներով, կա նաև հոլիվուդյան նկարահանումը»,- «Իրատեսի» հետ զրույցում ասաց ԳԱՅԱՆԵ ԳԻՆՈՅԱՆԸ:

- «Ընթերցողը» հայերեն հրատարակվում է երկրորդ անգամ: Կարելի է ասել, որ այն հետաքրքրել է հայ ընթերցողին: Ինքներդ ինչպիսի՞ արձագանքների եք հանդիպում:

- Նախ` կուզեմ խոսել գրքի հետ իմ հանդիպման մասին: 1999-ին այդ գիրքը մեր համալսարանը նվեր ստացավ: Շաբաթ օր էր, աշխատանքային օրվա վերջ (այն ժամանակ վեցօրյա աշխատանքային շաբաթ էր), ես վերցրի գիրքը կարդալու, պայմանով, որ երկուշաբթի վերադարձնելու եմ: Կարող եմ ասել, որ ես պատրաստ էի գիրքը վերադարձնելու հենց հաջորդ օրը, որովհետև գիշերն արդեն իսկ ավարտել էի և տպավորված էի: Դրանից հետո բազմաթիվ մարդկանց եմ խորհուրդ տվել կարդալու, և բոլորն էլ նույն տպավորությունն ունեին գրքից: Ընթերցողներից մեկը գրեց, որ այս գիրքը իր կյանքի անբաժան մասն է դարձել, և ամեն անգամ կարդալիս նորովի է ընկալում: Ֆեյսբուքյան ծանոթներիցս մեկը, գիրքն իմ խորհրդով կարդալուց հետո, հորդորեց անպայման թարգմանել` խոստանալով օգնել տպագրության հարցերում: Հետագայում հայերեն թարգմանության առնչությամբ շատ ընթերցողներից, իմ թարգմանիչ կոլեգաներից հիացական արձագանք ստացա, նման այն տպավորությանը, ինչ ստացել էի ես վեպը գերմաներեն կարդալիս: Դրանցից մեկը «Գրքամոլ» նախաձեռնության քննարկումն էր: Հանդիպմանը եկել էին բազմաթիվ ընթերցողներ` կիսելու իրենց տպավորությունները: Մեջբերումներ էին անում գրքից, տեսակետներ արտահայտում, և դա այն տարիներին, երբ ասվում էր, թե գիրք չի վաճառվում, գիրք չեն կարդում: Ինձ համար մեծ, ոգևորիչ նշանակություն ունեցավ այդ հանդիպումը, ես հասկացա, որ Հայաստանում գիրք կարդում են, գիրք սիրում են երիտասարդները և շատ խելացի են: Ֆեյսբուքում էջ են բացել այս գրքի վերնագրով, Բուն TV-ով գրող Արամ Պաչյանը խոսեց գրքի մասին և բոլորովին չնշեց իմ անունը որպես թարգմանչի, ինչը իմ հեղինակային իրավունքի խախտում էր։ «Բարձր գրականության» հերթական հաղորդումներից մեկում քննարկվեց գիրքը, հոդված գրվեց վեպի մասին, Երևանյան բեսթսելլերների ցանկում է եղել շատ անգամ: Մի խոսքով, գիրքը սիրվեց և սիրված է հայ ընթերցողի կողմից: ՈՒրախ եմ, որ այն կա հայերեն: Եվ զարմացած չեմ, որ հրատարակչությունը վերահրատարակեց թարգմանությունը:

- Համակենտրոնացման ճամբարում աշխատող հսկիչները բանտարկյալներին դեպի մահ էին ուղարկում, որ հներն իրենց տեղը զիջեն նորերին: Հաննան՝ վեպի գլխավոր հերոսուհին, համակենտրոնացման ճամբարի նախկին աշխատակիցը հարց է տալիս դատավորին՝ Դուք ի՞նչ կանեիք իմ փոխարեն: Սա, իհարկե, չի արդարացնում նրան, բայց ինձ թվում է այս հարցը անցնում է ընթերցողի սրտի միջով: Տեսնում ես ողբերգությունն այն մարդկանց, որոնք կամա թե ակամա մասն են դարձել ֆաշիստական ռեժիմի ու պատասխան են տալիս դրա համար: Մեջբերում եմ. «Մենք բոլորս դատապարտում էինք մեր ծնողներին ամոթի թեկուզ միայն այն բանի համար, որ 1945 թվականից հետո հանցագործներին հանդուրժել էին իրենց կողքին և իրենց մեջ»: «Մեղադրյալները, հանցագործները դեռևս և ընդմիշտ անզգայացման մեջ էին»:

- Գերմանական գրականությունը հարուստ է Հոլոքոստի թեմայով ստեղծագործություններով, այս վեպը, սակայն, առանձնացավ, որովհետև նոր տեսանկյունից էր քննարկում գերմանացի ազգի այդ մութ էջը: Երկրորդ սերնդի տեսանկյունից, որը պատրաստ էր մեղադրելու հայրերին, բայց ուզում էր նաև հեռավորություն ստեղծել Հոլոքոստի համար մեղավոր լինելուց: Իսկ հարցը, թե ինչ կանեիք իմ փոխարեն, ցույց է տալիս այն տեսանկյունը, որ հսկիչը, հրեաներին սպանողները ընդամենը կատարել են իրենց պարտականությունը, նրանք հրաման են կատարել, որի մասին գրել է Հաննա Արենդտը Այշմաննի դատավարության մասին ռեպորտաժում: Հարցով հեղինակը փորձում է ընթերցողին ներքաշել գործողության մեջ, երբ սովորաբար ընթերցողը իրեն նույնացնում է հերոսի հետ, բայց այս դեպքում դա անհնար է` հաշվի առնելով Հոլոքոստի սարսափելի, անմարդկային բնույթը: Գիրքը գրաքննադատների կողմից և՛ գովաբանվել է, և, իհարկե քննադատվել, ինչը, հաշվի առնելով թեման, բնական է:

- Փորձու՞մ է Շլինկը արդարացնել Հաննային, որն ակամա էր հրամաններ արձակել, և նույն պատճառով էլ (ամոթի և մեղքի զգացում) դատապարտվեց ցմահ ազատազարկման:

- Չեմ կարծում, թե հեղինակը փորձում է արդարացնել Հաննային` նշելով նրա անգրագիտության մասին: Զուգահեռ է տարվում Հաննայի անգրագիտության և գրականության հանդեպ նրա սիրո միջև` տալով հստակ պատկերացում Հոլոքոստի սարսափների մասին: Լիներ Հաննան գրագետ, թե անգրագետ` անելու էր նույն բանը: Գերմանացիները՝ մտածողների ու բանաստեղծների ժողովուրդը, որ հայտնի են իրենց բարձր արվեստով, մշակույթով, գիտությամբ, իրականացնում են մեկ այլ ազգի բնաջնջում զարգացած տեխնիկայի միջոցով: Եվ այդ ժողովուրդը ստիպված է նորից կարդալ գրականություն, համաշխարհային գրականություն, այն միշտ արդիական է, ինչպես տեսնում ենք Հաննայի դիտողություններից, իսկ Ոդիսևսի գրքով հեղինակը մեջբերում է հայտնի ասույթը, որ նույն գետը երկրորդ անգամ չեն մտնում: Սա, կարելի է ասել, անցյալը չկրկնելու հորդոր է:

- Ինչու՞ Հաննան ինքնասպան եղավ, մեկ այլ դեպքում կարող էինք ասել, որ այլևս չէր կարող ազատության մեջ ապրել: Կարծում եմ, երկու պատճառ կարող ենք տեսնել. նա, ով այդքան տարի իր համար ընթերցում էր, երբեք չէր արձագանքում իր նամակներին, և երկրորդ՝ ինքնադատապարտումը:

- Որպես ընթերցող կարող եմ ասել` մեղքի այդ բեռով ազատության մեջ չէր կարող ապրել, ինչն ավելի հեշտ էր տրվում բանտում, որտեղ հնազանդվում էր մեղքը քավելու ընդունված ձևին:

- Ընթերցողը (Միխայել Բերգ)` 15-ամյա պատանին, որ սիրահարվեց իրեն օգնող 36-ամյա կնոջը (Հաննա), նու՞յնպես զոհ էր: Թե՞ սա անսովոր, անթույլատրելի, բայց մեծ սիրո պատմություն է նաև:

- Ինձ համար սա վեպ է Հոլոքոստի ու դրա հանդեպ գերմանացի երկրորդ սերնդի վերաբերմունքի մասին, սերը պարզապես ավելի գրավիչ է դարձնում պատմությունը և հեշտ ընկալելի, ինչը չէր լինի, եթե Հաննայի փոխարեն Միխայելը իր հանցագործ հոր մասին պատմեր:

- Գրքում կա նաև մեկ այլ ակնարկ. հոգեվերլուծաբանը Միխայելին ասում է, որ նա պիտի ավելի շատ փորձի կենտրոնանալ մոր կերպարի վրա և հասկանա նրա ազդեցությունը, թեև այդպես էլ ստվերում են մնում մոր և որդու հարաբերությունները:

- Սա պարզապես ընդունված տեսակետ է, որ հիմնված է Ֆրոյդի տեսության վրա` ամեն ինչի պատճառները փնտրել մանկության դրվագների մեջ, իսկ տղամարդկանց դեպքում կատարել մոր և որդու հարաբերությունների վերլուծություն:

- Գիրքն ընդգրկվել է գերմաներենի և գրականության դասընթացի, ինչպես նաև Հոլոքոստի մասին համալսարանական և այլ ուսումնական գրականության պարտադիր ցանկերի մեջ: Այն ուղղված է ավելի շատ կամ առաջին հերթին գերմանացի՞ ընթերցողին: 

- Ցանկացած գրող գրում է առաջին հերթին իր համար և ապա իր ազգային լսարանի համար. այս դեպքում, իհարկե այն ուղղված է գերմանացի ընթերցողին, բայց, հաշվի առնելով վեպի հաջողությունը արտասահմանում, այն համաշխարհային գրականության մաս է ու ընթերցողի համար է` անկախ ազգային պատկանելությունց:

- Կա կարծիք, որ այս գիրքը ներման մասին է. համամի՞տ եք:

- Ոչ, սա Բեռնհարդ Շլինկի տեսակետն է Հոլոքոստի մասին, որը նա մեծ վարպետությամբ գրականություն է դարձրել:

- ՈՒզենք, թե չուզենք, մենք համեմատելու ենք նաև մեր պատմության հետ, բայց, ինչպես գրքում է ասվում, պատմությամբ զբաղվել նշանակում է կամուրջներ գցել անցյալի և ներկայի միջև, երկու ափերը դիտել և երկուսում էլ գործել: Ակամա մտածում ես, որ մեր հարևանները հակառակն են անում, փորձում են խեղաթյուրել պատմությունը, քանդել կամուրջներն ու խուսափել առերեսումից:

- Երբ առաջին անգամ եղա Գերմանիայում, մեզ էքսուրսիայի տարան Բուխենվալդ, տպավորություններիս մասին շարադրություն գրեցի, նշելով, որ հիացած եմ գերմանացի ժողովրդի կամքով, որ ճանաչել են Հոլոքոստն ու պատրաստակամ վճարել և վճարում են: Բայց այսօր կասեմ` եկեք չմոռանանք, որ Նյուրնբերգը կազմակերպեցին ոչ թե գերմանացիները, այլ պատերազմը, գերմանացիներին հաղթողները: Նման դատավարություն կազմակերպվեց նաև երիտթուրքերի հանդեպ, որից հետո Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչները Թուրքիայից փախան արտասահման, որտեղ էլ նրանց գտան Սողոմոն Թեհլերյանները:

- Թարգմանության ընթացքի մասին ի՞նչ կասեք:

- Վեպն աչքի է ընկնում գեղեցիկ գերմաներենով, ինչն ինձ գերեց առաջին իսկ տողերից: ՈՒնի պարզ լեզու, գրողը ցանկացել է, ինչպես ինքն է ասում մի հարցազրույցում, այնպես գրել, որ ամեն մեկն այն հեշտությամբ կարողանա կարդալ: Գրքում ամեն բառ ունի իր տեղն ու նշանակությունը, ոչինչ հնարավոր չէ աչքաթող անել, հակառակ դեպքում կտուժի բովանդակությունը: Թարգմանական հիմնական դժվարությունը՝ բառախաղերի առատությունն էր, ինչը Շլինկի ստեղծագործական ոճն է: Պետք էր նաև նախնական գիտելիք համաշխարհային գրականության, Գերմանիայի պատմության վերաբերյալ, իսկ ընդհանուր առմամբ հեշտ եմ թարգմանել, որովհետև վեպի ամեն տող բազմիցս քննարկել եմ ուսանողներիս հետ` գերմաներենի դասերի ընթացքում:

Զրուցեց Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ

 

Լրահոս
Թումանյանի հետքերով Արմեն Սարգսյանը հյուրընկալել է Արտավազդ Փելեշյանին Հովհաննես Թումանյան. «Դեցիմ Լաբերիոս» Կանչ Խորհրդավոր ընթրիքի պատկերագրությունն ու խորհուրդը Արկօղդ զլոյս Amazon-ում կտրուկ աճել է «Նոտղը Դամ դը Պաղի» մյուզիքլի վաճառքը Հայկական կինոյի «Անահիտները» Ավագ չորեքշաբթի Որ յաթոռ փառաց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ԱՄՆ կոնգրեսականների պատվիրակությանը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ՀԲԸՄ Բուենոս Այրեսի մասնաճյուղի տիկնանց հանձնախմբի անդամներին «Տանգոն հզոր պար է, այն հանում է մեջդ եղած տխրությունը» «Երաժշտական հինգշաբթի Խաչատրյանի տանը» Գութաներգ. Ձիգ տու, քաշի․ Կոմիտաս Հովհաննես Թումանյան․ Պանդուխտ եմ քույրիկ Հելեն Սեգարան անհամբեր սպասում է Շառլ Ազնավուրին նվիրված համերգին Որ սքանչելիդ ես Վահագն Հայրապետյան. «Մի գիժ բան է սպասվում» Հաղորդման հյուրն է Տավուշի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանը Լավագույն դաշնակահարներից մեկը՝ Ալեքսանդր Ռոմանովսկին, ելույթ կունենա Երևանում Փարիզի Աստվածամոր տաճարի արվեստի գործերը կփոխանցվեն Լուվրին Մեր աղոթական զորակցությունն ենք հայտնում բոլոր ֆրանսիացիներին, Կաթոլիկ մեր Քույր Եկեղեցուն Որ Արարիչդ ես Կոմիտաս․ Քնարերգություն Հովհաննես Թումանյան․ Օ՛, լո՛ւռ կաց, ընկե՛ր․․․ Ախալցխայում նշվել է Վահրամ Գայֆեճանի 140 ամյակը Ավագ եկուշաբթի Ապրիլի 15-ին կմեկնարկի Ազգային գրադարանային շաբաթը՝ նվիրված Հովհաննես Թումանյանի և Կոմիտասի 150-ամյակներին Ավագ շաբաթ ՀՊԿՆ-ի հետ ելույթ կունենա «Գինեսի» ռեկորդակիր ջութակահար Նիկոլայ Մադոյանը Ծաղկազարդ (Տիրոջ մուտքը Երուսաղեմ) «Յուրաքանչյուր մարդ եզակի է որպես սուբստանցիա, հնարավոր չէ նրան փոխարինել» Ֆրանսիացի գեղանկարիչ Նիկոլա դե Լարժիլյեի կտավը նվիրաբերվել է Մայր Աթոռին Աղասի Այվազյան․ Օրհաս Հովհաննես Թումանյան․ Սովի ժամանակից «Երիտասարդ արտիստների համերգաշար» նախագծում հանդես կգա ջութակահարուհի Դիանա Ադամյանը Պավարոտիի մասին նոր ֆիլմ Լեգենդար The Swingles-ը կմասնակցի «Երեւանյան հեռանկարներ» փառատոնի հոբելյանական համերգին Մարդ ե՞ն, թե՞ մարդ չեն
website by Sargssyan