USD
EUR
RUB

Հայկական ավանդական երաժշտությունը և մշակութային անվտանգության հիմնահարցը. Ալեքսանդր Սահակյան

 

ԵՐԵՎԱՆ, 21 ՄԱՐՏԻ, Aravot.am: Հայկական երաժշտությունը, ըստ տարբեր աղբյուրների, սկիզբ է առել մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում։ Պատմական տվյալները մեզ են հասել միջնադարյան հայ պատմիչներ Մ. Խորենացու և Փ. Բյուզանդի աշխատությունների շնորհիվ:

Հայ մշակութային կյանքում մեծ դեր են ունեցել գուսաններն ու աշուղները: Գուսանական երգերի մասին վկայում են 5-րդ դարի հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փ. Բյուզանդը, Մ.Խորենացին, Եղիշեն և այլք։

Հայկական միջնադարյան և ուշ միջնդարյան ավանդական երաժշտությունը ներկայացվում էր փոքրաթիվ կազմերով: Երգերի նվագակցությունը հաճախ լինում էր թառի/սազի, քամանչայի և դափի միջոցով: Այսօրինակ հնչողությամբ հայկական երաժշտությունը հնում մեր նախնիների կողմից ներակայացվել է՝ որպես պրոֆեսիոնալ երաժշտության մատուցման ձև: Քաղաքային մեջլիսների, գյուղական շրջագայությունների, խնջույքների և պրոֆեսիոնալ համերգների ընթացքում հայ աշուղները, գուսաններն ու սիրո երգիչները հանդես են եկել նմանատիպ կազմերով:

Ցավոք, այս ավանդույթներն այսօր գրեթե մոռացված են, և դրանց պահպանումը, ըստ իս, ունի կենսական կարևորություն՝ հաշվի առնելով մի շարք հանգամանքներ: Առաջին հերթին, վերոնշյալ ժողնվագարանները մեր հասարակական կյանքում շատ քիչ են ներկայացված, և այսպիսի անտարբերության հետևանքով պարզապես անընդունակ կլինենք հետագա սերունդներին փոխանցել այս ժառանգությունը: Անհրաժեշտ է քայլեր ձեռնարկել այս ավանդույթների պահպանման և պրոպագանդման ուղղությամբ, ինչի շնորհիվ կկարողանանք փրկել «կարմիր գրքում» հայտնված մի շարք նվագարաններ: Բացի այդ, ավանդական երաժշտության պահպանմամբ կկարողանանք փրկել նաև ազգային նկարագիրը: Ավանդական երաժշտության խրախուսմամբ, ամենակարևորը՝ լուծում ենք ազգային անվտանգության առաջ ծառացած մի շարք խնդիրներ:

Մեր մշակութային սահմանները շատ խոցելի են և, իրոք, կարիք ունեն պաշտպանության: Այս համատեքստում կցանկանայի նշել, որ 1918 թ. իրեն պետություն և ժողովուրդ հորջորջած Ադրբեջանում մեծ ուշադրություն են դարձնում ազգային այս նվագարաններին՝ մասնավորապես թառին, դափին և քամանչային: Այդ պետությունը ջանք ու եռանդ չի խնայում միջազգային ատյաններում և միջազգային հանրության շրջանում այդ նվագարանների կատարողական արվեստը իրենց ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն ներկայացնելու ուղղությամբ: Ցավոք, այդ ջանքերը պսակվում են նաև հաջողությամբ: 2012 թ. UNSECO-ն թառի կատարողական վարպետությունը/արվեստը ճանաչեց որպես ադրբեջանական ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն: Այս «հաղթարշավը» կարող է շարունակական լինել մեր պասիվության պարագայում: Նմանօրինակ հաջողությունների նրանք հասնում են պետական աջակցության և պարբերական հոգածության շնորհիվ: Մեկդարյա այս պետությունը աշխարհին ապացուցելու բան ունի, այդ է պատճառը, որ նրանք ցանկանում են ազգային դիմագիծ ունենալ: Նրանք պայքարում են նաև Իրանի դեմ, որպեսզի ամեն կերպ ապացուցեն, որ իրենց մշակույթն անկախ է, իսկ իրենք այս տարածաշրջանի հնագույն ժողովուրդն են: Նրանք շատ լավ գիտակցում են, որ ազգապահպանման ամենակարևոր բաղադրիչը մշակույթն է:

Շատ ժողովուրդներ կարող են խոսել մեկ լեզվով, դավանել նույն կրոնը, բայց ունենալ ամբողջովին այլ ծագում: Այսինքն՝ լեզուն և կրոնը ազգերի տարբերակման ցայտուն ցուցիչներ չեն՝ ի տարբերություն ազգային մշակույթի: Միևնույն մշակույթը կրող երկու ժողովուրդ չկա: Այդ էր պատճառը, որը դեռևս Հ. Ալիևի օրոք մեծ ջանքեր ներդրվեցին (և այսօր էլ ներդրում են) Ադրբեջանում ազգային նվագարանների կատարողականությունը զարգացնելու գործում: Մինչդեռ փաստ է, որ տարածաշրջանում մշտապես հայերն են եղել վերոնշյալ նվագարանների պատրաստման և տիրապետման վարպետները՝ անգամ հարևան Իրանում: Ի բարեբախտություն մեզ՝ նմանատիպ փաստեր պահպանվել են նաև գրավոր վավերագրություններով:

Այս ֆոնին շատ ցավալի է, որ մեզանից գողացված այս ժառանգությունը ներկայում մենք ինքներս ենք օտարում մեզանից: Որպես խնդրով մտահոգ քաղաքացի և արվեստի մարդ՝ ես՝ Ալեքսանդր Սահակյանս և Արամ Մովսիսյանը (երգիչ, դափահար) 2018 թ. սկզբին հանդես ենք եկել մի նախաձեռնությամբ, որը եզակի է ոչ միայն իր բովանդակությամբ, այլև՝ ձևով: Նախաձեռնությունը կոչվում է «Եռախոսություն»՝ թառի, դափի և երգի (Trialogue of Armenian Music): Այս երեք բաղադրիչների միասնությամբ մենք ներկայացնում ենք հայկական ժողովրդական՝ աշուղական, գեղջկական, ազգագրական, հոգևոր և այլ ժանրի երգեր ու երաժշտություն: Մեծ աշխատանքի և համառ ջանքերի շնորհիվ մենք զգալի չափով զարգացրել ենք այս գործիքների կատարողականությունը՝ նպատակ ունենալով ժողովրդական լայն զանգվածների շրջանում տարածել ու վերարժևորել գրեթե մոռացած մշակութային այդ ժառանգությունը:

Պատմական գիտությունների թեկնածու, թառահար Ալեքսանդր Սահակյան

Լրահոս
Հրաչյա Թամրազյան. Բանաբան Կոստան Զարյան․ Ճամփորդություն Մատթեոս Զարիֆյան-Մարի Պոզապալյան․ «Ծովուն դիմաց» Ոչ սովորական նկարիչը Սլավի-Ավիկ Հարությունյան կամ միայնակ թռչունը Մահացել է համաշխարհային կինոյի լեգենդ Ֆրանկո Ձեֆֆիրելին Հիսուս, բժշկիր սերը բոլոր մարդկանց Տեղի կունենա «Քալաշյան պրոֆեսիոնալ պարային դպրոցի» մենահամերգը «Ամենասուրբ Երրորդության» գաղափարը արտահայտող ինքնատիպ պատկերները Խաչատրյանի միջազգային մրցույթում հաղթել է Հայաստանի ներկայացուցիչը Ս. Եղիա մարգարեի (9-րդ դար ն. Ք.)` երկինք համբարձման պատմությունը Գեղամ Սարյան․ Փառքի տաճարը Հանրահայտ կինոռեժիսոր Կառլոս Ռեյգադասը «Ոսկե ծիրան»-ի հատուկ հյուրն է Ինչ «մեսիջ» է հղում արվեստագետը Մեզնից խլել են փորձում մեր գալիքը «Ազնավուր» կենտրոնում կնշվի Երվանդ Քոչարի ծննդյան 120-ամյակը Ամեն ընտանիք մի փոքրիկ եկեղեցի է «Կան մարդիկ, որոնք կուսակցական ժողովների կարոտախտ ունեն, բայց Գրողների միությունն այդպիսի ժողովների վայր չէ» Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում հյուրընկալվեցին Լոս Անջելեսի ՀԲԸՄ Մանուկյան-Դեմիրճյան դպրոցի 10-րդ դասարանի աշակերտները Գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտների աշխատանքները կներկայացվեն Նկարիչների միությունում Սայաթ-Նովա․ Ինձ սիրեցիր, էշխըն նընգար, խաղի դավթար իմ քիզ ամա Հովհաննես Թումանյան․Շունը Հովհաննես Գրիգորյան․ Սիրտ Խաչատրյանական մրցույթի ժյուրիի անդամը Հայաստանում բացահայտում է հայկական երաժշտությունը Վարդան Հակոբյան․ Անվերադարձ աչքեր Մեքսիկայում առաջին անգամ հայտնաբերվել է Ֆրիդա Կալոյի ձայնի ձայնագրությունը Եղիշե Չարենց․ Ընկեր «Ինձ տեսնում են այնտեղ, որտեղ հրավիրում են» Աստված ստեղծել է նրանց տղամարդ ու կին Ակսել Բակունցի ծննդյան 120- ամյակի առթիվ Գորիսում կանցկացվեն միջոցառումներ Երեւանում կմեկնարկի 16-րդ «Ոսկե ծիրանը» «Ամադինդա» հարվածայինների լեգենդար խումբը՝ Հայաստանում Վահագն Դավթյան․ Կանչ Ռուբեն Սևակ․ Գիշերն իջավ Երջանկության քրիստոնեական ընկալումը Աստվածճանաչողությունը եւ աստվածգիտությունը սկսվում են հավատքով Հայաստանի պետական ջազ նվագախումբը հանդես կգա վոկալիստ և շեփորահար Ռոնալդ Բեյքերի հետ Մատթեոս Զարիֆյան․ Բանաստեղծություններ Արտաշես Հարությունյան. Վերջալույսի աղջիկը Սերգեյ Սմբատյան. «Շատ կարևոր է քիմիական կապը, որ կա Սերգեյ Խաչատրյանի և Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի միջև»
website by Sargssyan