USD
EUR
RUB

Իր հուշագրությունը նկարիչը սկսել ու ավարտել էր վերնագրով

 

ԵՐԵՎԱՆ, 7 ՀՈՒՆԻՍԻ, Irates.am: «Զանգակ» հրատարակչությունը լույս է ընծայել նկարիչ, պատկերապատող, սցենարիստ ՏԻԳՐԱՆ ՄԱՆԳԱՍԱՐՅԱՆԻ «Zako. Խակ պտուղ» գրաֆիկական նովելը: Պատկերապատման հիմքում նկարիչ Սարգիս Մանգասարյանի (Zako) հուշերն են երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին, գերության, դիմանկարների, որոնց համար ստացված հացը համակենտրոնացման ճամբարում չորս տարվա ընթացքում սովամահությունից փրկել էր նրա երեսուն ընկերներին: Իր հուշագրությունը նկարիչը սկսել ու ավարտել էր միայն վերնագրով «Խակ պտուղ»` չգրված գիրքը ընթերցողին հանձնելու պարտականությունը կամա-ակամա թողնելով որդուն` Տիգրան Մանգասարյանին: Պատումի վավերականությունը շեշտելու համար գրքում ներառվել են նաև արխիվային նյութեր, լուսանկարներ, հատվածներ նամակներից և օրագրային գրառումներ:

-Ինչու՞ որոշեցիք պատկերապատման (կոմիքս) ձևաչափով ներկայացնել այս պատմությունը:

-1992 թվականից զբաղվում եմ պատկերապատման արվեստով: Գարեգին Ա. կաթողիկոսի պատվերով, նկարիչներ Վարդան Զաքարյանի և Անահիտ Ղարդյանի հետ արեցինք «Ի խավարե ի լույս» երկհատորյակը` նվիրված Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակին: Դրանից հետո փոքր գրքեր են եղել: 2003-ին Ցեղասպանության 90-րդ տարելիցին նվիրված գիրք եղավ՝ Ռուբեն Ծատուրյանի սցենարով: Կոչվում էր «Լռություն»: Այդ գրքի վրա աշխատեցի 2 տարի: Ի դեպ, ասեմ, որ պատկերապատում անելը շատ ավելի դժվար է, քան վեպ գրելը: Օրինակ, «Zako»-ն 80 էջ է, դարձյալ երկու տարի է տևել աշխատանքը: Եթե ես այդ պատմությունը վերածեի գրական վեպի, կլիներ ոչ թե 80, այլ 250-300 էջ, օրական կգրեի 8-10 էջ, իսկ պատկերապատման պարագայում մի էջի վրա սովորաբար ծախսվում է 3-7 օր: Այսինքն, շատ ավելի աշխատատար է, որովհետև գործ ունես կինոյի սխեմայի հետ. սա դրամատուրգիա է: Վատն այն է, որ բառացիորեն մինչև Ավրորա Մարդիգանյանի մասին «Մինչև հոգիների աճուրդը» վեպ-պատկերապատումը, այս բոլոր գրքերը շուկա դուրս չէին գալիս: Դրանք պատվիրում էին ոչ թե հրատարակիչները, այլ ֆոնդերը և բաժանում իրենց հաճախորդներին:

- Այսինքն, ընթերցողի պահանջարկի մասին չենք կարող խոսել, որովհետև ինչպես հարկն է ծանոթ չենք այդ ժանրին:

- Մեր ընթերցողը սովոր չէ նկարով գիրք կարդալուն: Աշխարհի զարգացած երկրներում պատկերապատումները շատ մեծ տարածում ունեն, օրինակ, Ֆրանսիայում ամբողջ գրքային արտադրության 60 տոկոսը պատկերապատումներ են, ընդ որում, դրանցում մանկականը շատ փոքր մաս է կազմում:

- Ինչո՞վ եք բացատրում դա:

- Ավանդույթների հետ է կապված նաև, օրինակ, Ֆրանսիայում պատկերապատման ժանրը 200 տարվա պատմություն ունի, ԱՄՆ-ում լուրջ ֆիգուրատիվ պատկերապատումները տարածում գտան 19-րդ դարի վերջին, երբ թույլ տրվեց դատական նիստերի ժամանակ նկարել: Հետագայում այդ նկարները սկսեցին տպագրվել պարբերականներում, և մեծ հետաքրքություն առաջացրին: Այդպես առաջացան դետեկտիվը, սուպերհերոսները և այլն:

- Պատկերապատումներից ծնվում են անիմացիոն ֆիլմե՞ր:

- Իհարկե, Ֆրանսիայում կան մարդիկ, որ հետազոտում են պատկերապատումները՝ տեսնելու համար, թե դրանցից որն է ավելի հետաքրքիր էկրանավորման համար:

- Փաստորեն, պատկերապատման հեղինակը պետք է և՛ նկարելու ձիրք ունենա, և՛ գրելու:

- Պարտադիր չէ, բայց քանի որ Հայաստանում չկան պատկերապատման սցենարիստներ, նկարիչները ստիպված են իրենք գրելու սցենարը:

- «Zako. Խակ պտուղ» գրքում նշել եք, որ խնդիր ունեիք գտնելու այն դիմանկարներն ու աշխատանքները, որոնք Ձեր հայրն իրականացրել էր համակետրոնացման ճամբարում` Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ: Որտեղի՞ց գտաք նկարները:

- Հայրիկի մահից հետո նրա արխիվից (որը տարբեր տեղերում է՝ Զանգեզուրում գտնվող ամառանոցում, Երևանի մեր տանը) գտա համակենտրոնացման ճամբարից բերված ալբոմ, որի մեջ մոտավորապես 30 դիմանկար կար: Հայրիկն ասում էր, որ գերմանացիները բոլոր գործերը վերցրել են: Ենթադրում եմ, որ այս մի ալբոմը թողել են, որովհետև պատկերված էին ոչ թե գերմանացիներ, այլ նրա ընկերները՝ ռուս, թաթար, վրացի, ամերիկացի, ֆրանսիացի, մարդիկ, որ ճակատագրի բերումով հայտնվել էին համակենտրոնացման ճամբարում:

- Ձեր եղբոր՝ Ռուբեն Մանգասարյանի աշխատանքներից կա՞ն գրքում:

- Երեք լուսանկար: Նկարիչ Ռոբերտի լուսանկարները Ռուբենինն են:

- Պատերազմի դժվարություններից զատ կան հուշեր ընկերության մասին, սիրո: Հետաքրքիր մի դրվագ կա. իտալացի ընկերը նրան է նվիրում իր համար ամենաթանկը՝ սիրած աղջկա լուսանկարը, ու ասում է, որ ինքը միևնույն է շուտով տեսնելու է նրան:

-Պատերազմը իրականում վիճակ է, մենք ինքներս նման վիճակում հայտնվել ենք: Օրինակ, ես հիշում եմ, որ Արցախյան շարժման սկզբում, մի ամբողջ տարի, ոչ մի նկար չեմ նկարել: Առավոտյան 9-ին վեր էինք կենում, գնում հանրահավաքի ու գոռում՝ միացում: Այսինքն, դա ընդամենը վիճակ է, բայց գաղափար չէ: «Խակ պտուղը» բնորոշում է կորուսյալ սերնդի գաղափարը, բայց իրականում հայրիկի սերը դեպի արվեստը, դեպի կյանքն այնքան ուժեղ էր, որ կարողացավ այս ամենի միջով հպարտորեն անցնել: Սա պատմություն է սիրո մասին:

- Մանավանդ, եթե հաշվի առնենք, որ իր նկարչական տաղանդով փրկել է ընկերների կյանքը:

- Այո, ասեմ, որ սեղմված է պատմությունը: Երկու կարևոր հանգամանք հետագայում նրան փրկում են Սիբիրից: Ամենակարևորը, պարբերաբար գերմանական բանակում ծառայող հայ սպաները ագիտացիա են արել, որ եթե Ռայխի զինվոր դառնա, միանգամից կստանան համազգեստ: Հայրիկը «ոչ» ասողների առաջամարտիկներից էր ու եթե համաձայներ, ընկներից շատերը կհետևեին նրան: Սակայն նրանք չտրվեցին այդ գայթակղությանը: Այդ փաստը և այն, որ 30 հոգու սովամահությունից փրկել էր, օգնեցին, որ նրան չուղարկեն Սիբիր: Բայց նույնիսկ այդ պարագայում, մինչև հայրիկը չնկարեց Լենինի և Ստալինի դիմանկարները Մինսկի հրապարակի համար, փաստաթղթերը չտվեցին, որ տուն վերադառնա: Մեկ տարի նրան պահում էին Բելառուսիայում, նամակագրական կապի իրավունք չուներ: Բոլորը մտածում էին, որ նա մահացել է, միայն մայրիկը չէր հավատում:

- Ընկերների հետ հետագայում հաջողվե՞լ է կապ պահպանել:

- Նամակներ էր ստանում ընկերներից, ես մի առիթով այդ նամակները կհրատարակեմ: Բայց հեռու տեղերում էին բնակվում, և այդպես էլ չհաջողվեց որևէ մեկի հետ հանդիպել, բացի ֆրանսիացի ընկերոջից՝ Դավթից, որը մի քանի անգամ եկավ Հայաստան, վերջին անգամ՝ 87 թվականին, որից հետո 88-ի շարժումը սկսվեց, 91-ին հայրիկը մահացավ:

- «Սաքոն այս աշխարհ եկավ 1917-ին` «Սովետ» կոչվող կայսրության հետ և լքեց այս աշխարհը նրա հետ նույն տարում՝ 1991-ին»: Սովետական բարքերը, գրաքննությունը, երկաթե վարագույրը փակ օղակ էին ստեղծել, չնայած դրան, այդ շրջանում հրաշալի արվեստագետներ ենք ունեցել:

- Այո, նույնիսկ Արամ Խաչատրյան ու Շոստակովիչ: Բացատրությունը շատ պարզ է. հենց այսպիսի ժամանակներում արվեստը ծաղկում է: Բայց պատկերացրեք, նկարիչը ոչ մի հնարավորություն չունի տեսնելու՝ մարդիկ ինչ են անում աշխարհում: Միայն 1961-ին` ստալինյան ռեժիմի փլուզումից հետո, նրանք մասնակցեցին Պիկասոյի ցուցահանդեսին (այն էլ, որովհետև Պիկասոն կոմունիստական հայացքներ ուներ): Ցուցադրում էին Պիկասոյի ոչ թե աբստրակտ, այլ կիսառեալիստական գործերը, ու նույնիսկ սա շոկ էր առաջացրել նկարիչների մոտ: Նրանք չէին պատկերացնում, որ այդպիսի ազատություն կարող է լինել ու այդպիսի գեղեցկություն:

- «Հարյուրավոր դիմանկարներ, որ ես արեցի ռազմագերիների ճամբարներում, հետագայում ինձ դիմանկարիչ դարձրին»: Պարտադրված նկարչությունը դարձավ ճակատագի՞ր:

- Նա ավարտել էր Կրասնոդարի նկարչական քոլեջը, որտեղից անմիջապես բանակ էր զորակոչվել: Քոլեջում նկարում էին ամեն ինչ, հիմնականում՝ ֆիգուրատիվ նկարներ: Բնական է, որ քոլեջում չի որոշել դիմանկարիչ դառնալ: Սակայն պատերազմի տարիներին չորս տարի շարունակ հարյուրներով դիմանկարներ է նկարել:

- Եվ հետագայում էլ շարունակել է նկարել:

- Այո, նրա արվեստանոցի պատից կախված է մոտ 70 նկար, որոնցից երկուսն են բնանկար, մնացածը դիմանկար են:

- Սարգիս Մանգասարյանի գեղանկարչական աշխատանքները պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ՀՀ մշակույթի նախարարության ֆոնդում: Ի՞նչ է արվելու հանրահռչակելու համար նրա արվեստն ու կյանքի պատմությունը: Կարծում եմ՝ գրաֆիկական այս գրքի տպագրությունը միայն սկիզբն է:

- Ես ուզում եմ այս գրքով, ապագայում ևս, ներկայացնել նրան ոչ որպես հայ նկարչի, այլ Խորհրդային Միության նկարչի: Նա ներկայացնում էր քաղաքական էպոխա: Պատկերացրեք գերմանացի նկարիչ, որ նկարել է Հիտլերի ժամանակ, ինչ հետաքրքրություն կառաջացնի: Ընդ որում Հիտլերի ժամանակաշրջանի արվեստը շատ նման է Ստալինի ժամանակաշրջանի արվեստին, ու դա հիմա շատ մեծ արժեք ունի:
Գիրքը նկարել ու գրել եմ Ֆրանսիայում՝ միջազգային պատկերապատման կենտրոնում՝ պրոֆեսիոնալների տանը: Գրել եմ անգլերեն, թարգմանել հայերեն: Արդեն կա ռուսերեն թարգմանությունը, նպատակ կա թարգմանելու հոլանդերեն: Գրքով հետաքրքրված են և ցանկություն են հայտնել հրատարակելու Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում: ՈՒրախ կլինեի, որ գիրքը առաջինը լույս տեսնի Գերմանիայում և Ռուսաստանում, կարծում եմ, հայրիկս էլ շատ ուրախ կլիներ դրա համար: Վստահ եմ, որ «Zako»-ն բոլոր այդ երկրներում կսկսի պարբերաբար հրատարակվել: Երբ աշխատում էի գրքի վրա, այդ ժամանակ արդեն Փարիզում առաջարկ եղավ բացելու հայրիկի ցուցահանդեսը՝ Պիկասոյի լուսանկարային պատճենների հետ, ինչպես գրքում է: Հետաքրքիր գաղափար է, բայց, կարծում եմ, դրա ժամանակը կգա, երբ Ֆրանսիայում հրատարակվի գիրքը:

Լրահոս
Նորա Մարտիրոսյանի «Եթե քամին վրա հասնի»-ին հետանկախության շրջանի առաջին հայկական ֆիլմն է Կաննում Առավոտյան ժամերգություն և բժշկության աղոթք «Ես երգելու եմ նույնիսկ, երբ աշխարհը սկսի թպրտալ հոգեվարքի մեջ, Եվ երգելու եմ ինչ էլ լինի…» Բաբելոն Նելլի Սահակյան. Ակվարիում Ֆլորենցիայում բացվել է Ուֆֆիցի պատկերասրահը «Դե, սպասիր» մուլտսերիալի վերաթողարկման նպատակով Գայլի համար ստեղծված նոր կերպարը համացանցում է հայտնվել (լուսանկար) Ջուզեպպե Վերդիի «Պարահանդես-դիմակահանդես» օպերայի համերգային կատարումը կներկայացվի առցանց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հանդիսապետությամբ կատարվեց բժիշկների օրհնության կարգ (նկարներ) Արվեստագետների փոխանակման ծրագիր Արցախյան թեմայով Նորա Մարտիրոսյանի ֆիլմն ընդգրկվել է Կաննի փառատոնի ծրագրում Ա Պետրոս 1.11 Փրկարար լուսավորություն Ավետիք Իսահակյան. Հայրենիքիս Կոնստանտին Երզնկացի. Այսօր եղև պայծառ գարուն, ցնծան ծաղկունք և յորդորին Ռուբեն Սևակ. Սիրոյ շողքերը Հրաչ Սարիբեկյանը՝ գրադարանի հրդեհի մասին. «Ամենամեծ կորուստը օդորակիչն էր, երկու մոնիտոր, երկու ստեղնաշար» Ազգային գրադարանը հին կայքը փոխարինել է նորով Այվազովսկու կտավը աճուրդում վաճառվել է 2,9 միլիոն դոլարով Ամփոփվել են «Թատրոնը երեխաների աչքերով» նկարչական մրցույթի արդյունքները Հայ-իտալական երաժշտական ուղերձ՝ նվիրված հայ-իտալական բարեկամությանը Արամ Խաչատրյանի անմահ ստեղծագործությունները՝ Երևանի տարբեր վայրերում Կկատարվի բժիշկների օրհնության արարողություն Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն-օպերան» չեղյալ է հայտարարել աշնանային թատերաշրջանը Իմ հո­նո­րա­րը թող լի­նի աշ­խար­հի ա­ռող­ջա­ցու­մը Դա­տարկ խոս­քը դա­տարկ էլ ծն­վում է Հայկական կինոն հասանելի կլինի երկրի սահմանամերձ ու հեռավոր շրջաններում «Ներ­կա­յաց­ման ըն­թաց­քում ե­րե­խան հենց ինքն է ստեղ­ծա­գոր­ծում» Հայտնի են «Ընթերցանության ստեղծագործական մրցույթի» հաղթողների անունները Մահացել է կինոօպերատոր Էդուարդ Մաթևոսյանը Ռուզաննա Ոսկանյան. Երջանկությանը Վեցերորդ պատվիրան. մի՛ ընդհատիր կյանքը Նոնա Պողոսյան. Չկրակված փամփուշտներ Ջեյմս Քամերոնը Նոր Զելանդիայում վերսկսել է «Ավատարի» նկարահանումները Երախտամոռություն՝ Աստծո սիրո դիմաց Խաչատրյանի անվան միջազգային մրցույթին կմասնակցի 13 երկրի 19 ջութակահար Քանդակներ՝ մատիտի ծայրերի վրա. լուսանկարներ Գոհար Մկրտչյան. Ինքս էլ չգիտեմ… Արմենուհի Սիսյան. Երբ հավատս ծաղկի, գարուն կգա 12 դպրոցական կպայքարի Ընթերցանության ստեղծագործական մրցույթում հաղթելու համար
website by Sargssyan