USD
EUR
RUB

«Ամենասուրբ Երրորդության» գաղափարը արտահայտող ինքնատիպ պատկերները

 

Ըստ Հայ եկեղեցու դավանաբանության՝ Աստված Ամենասուրբ Երրորդություն է. մի Աստվածություն՝ երեք Անձերի մեջ՝ Հայր Աստված, Որդի Աստված, Սուրբ Հոգի Աստված: Ամենասուրբ Երրորդությունը Ամենասուրբ Աստվածության երեք Անձերի անբաժանելի միությունն է:

Սարգիս Պիծակի կողմից նկարազարդած Մատենադարանի № 2627 Աստվածաշունչը բացվում է ամբողջ երկրորդ սյունակը գրավող երկարավուն ուղղանկյան մեջ ամփոփված Ս. Երրորդության, Ադամի և Եվայի, Մովսեսի և Ահարոնի պատկերներով: Այս երկարավուն եռադրվագ նկարում մարդկային ֆիգուրներով կազմվող կոմպոզիցիան աշտարակաձև է, որի սուր գագաթն ավարտվում է Աստվածահոր գլխով: Այստեղ ինքնատիպ է Երրորդության պատկերը և ունի կառուցվածքի գրանիտյա միասնություն, որի կազմակերպիչը Աստվածահոր եռաստիճան՝ բրգաձև բազմած կերպարանքն է: Նա հագել է բաց և խուլ ճերմակավարդագույն պատմուճան, ձախ ուսից նշմարվում է ոսկի երիզ (կլավի): Պատմուճանն ունի հարուստ ծալքավորում (կրապլաքին մոտ), հարստացված օխրայավուն թույլ նրբին երանգներով: Նա աջը բարձրացրել է օրհնության ժեստով (պարզված են ցուցամատը և մատնեմատը): Գլխի և մորուքի ճերմակ առատ մազերը պատկերված են գորշավուն երանգների վրա սպիտակ էլիպսաձև մազագծիկներով: Ճակատին ունի սուր մազափունջ (մազափնջով են նաև Քրիստոսի պատկերները):

Նրա գրկին որդին է, փոքր չափերով, բայց հասուն (այն տիպը, որ տեսնում ենք տոներում և բժշկության տեսարաններում), որի պատկերը ներսում կրկնում է Հոր եռաստիճան բրգաձևը (ծնկները, ուսերը, գլուխը): Նա ունի նույնպիսի պատմուճան, ինչ Հայրը, բայց տունիկան կապույտ է: Վերջապես, Որդու գրկին Հոգին է՝ պատկերված պրոֆիլով, ճերմակ աղավնու տեսքով: Նրանց միասնությունը մի անգամ ևս շեշտվում է խաչավոր լուսապսակներով. Սուրբ Հոգու գլխին փոքր, Որդու գլխին մեծ, Հոր գլխին՝ ավելի մեծ: Հայրը նստած է դեղնավուն գծակետանախշերով ճոխացված կարմիր (մորեգույն) երկարավուն մութաքային: Ոտքերի տակ ավելի փոքր կանաչ մութաքա է դրված: Նրա բազմելու դիրքը, ոտքերի դրվածքը հիշեցնում են հռոմեական կայսերական պատկերները:

Հարկ է նշել նաև, որ ընդհանուր ուղղանկյան գագաթին ուղղահայաց բարձրանում են ծաղկազարդ եղջյուրներ, մեջտեղում՝ խաչը, կողքերից՝ տերևավարսանդավոր ոստիկներ: Ուղղանկյունաձև գահից, որին բազմել է Աստվածահայրը, իբրև պատվանդան, դեպի ձախ և աջ, պրոֆիլով, տեսնում ենք առյուծ և ցուլ, իսկ գահի վերևում, մութաքայի աջ և ձախ մասում՝ հրեշտակ (մարդը) և արծիվ: Դրանք մեզ ծանոթ ավետարանիչների սիմվոլներն են, որոնք ներկայացնում են գրքի իդեական հիմքը:

Վասպուրականի ձեռագրերում գահակալ Քրիստոսին ներկայացնող նկարի մոտ երբեմն մակագրվում է. «Սուրբ Երրորդությունն է, բազմեալ յաթոռս չորեքկերպեան». մինչդեռ նկարում չկան Երրորդության մյուս Անձերը՝ Հայրը և Սուրբ Հոգին: Ենթադրվում է, որ «Երրորդության» գաղափարը այստեղ արտահայտվում է Քրիստոսի կերպարի խորհրդաբանական ամբողջականության մեջ. Նա Հայր Աստծո Որդին է, և ակնարկում է Սուրբ Հոգու ներկայությունը: Ասվածի հետ անմիջականորեն կապվում է Սուրբ Հոգու գաղափարը արտահայտող Քրիստոսի օրհնող աջի շարժումը: Ի դեպ, Հ. Քյոսեյանը նկատում է, որ Քրիստոսի պատկերի շուրջ կլոր կամ էլիպսաձև երեքշերտյա շրջանակները, ինչպես Սիմեոն Արճիշեցու ձեռագրում, նույնպես արտահայտում են Ս. Երրորդության խորհուրդը:

Վասպուրականի մի շարք ձեռագրերում եռաշերտ գունավորում ունեն գահին բազմած Քրիստոսի գլխավերևի կամարաշրջանակները: Այն, որ Գահակալ Քրիստոսի կերպարը խորհրդանշում է նաև Երրորդությունը, առարկայական ձևով ցույց է տրված Վասպուրականում 1391 թ. ընդօրինակված մի Ավետարանի մեջ: Այստեղ գահին բազմած Տիրոջ մեզ ծանոթ հորինվածքն է. միայն թե, ի տարբերություն նախորդների, գահակալ Քրիստոսի գրկում Սուրբ Հոգին խորհրդանշող աղավնին է և մի պատանի, որի ձեռքում բռնած թղթի վրա գրված է «Գառն Աստծո»: Քրիստոսն այստեղ խորհրդանշում է և՛ Հայր Աստծուն, և՛ Սուրբ Հոգուն, և՛ Որդուն՝ Աստծո գառին: Արվեստաբան Սիրարփի Տեր-Ներսիսյանը Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի մասին խոսելիս նշում է, որ որոշ պատկերներում Աստծո ձեռքը, աղավնին և Հիսուսը ներկայացնում են Երրորդության գաղափարը: Վասպուրականի մանրանկարիչները, ըստ էության, հետևում են այդ թեմայի համառոտված տարբերակին: Ի դեպ, Մ.Մ. 7639 ձեռագրում հանդիպում է Ս. Երրորդության չափազանց տպավորիչ մի պատկեր. Հայր Աստված գրկել է խաչված Հիսուսին, Ում գլխից վեր աղավնակերպ Սուրբ Հոգին է:

Սուրբ Հոգու դրսևորման կերպերից մեկը (Աղավնուց զատ) հողմը, քամին կամ զեփյուռն է: Պատկերագրության մեջ որոշ դրվագներում (Ավետում ավետարանիչներ և այլն) պատկերված վարագույրի շարժուն վիճակը Ս. Հոգու ներկայության հարացույցն է: Ս. Բարսեղ Կեսարացու «Յաղագս վեցօրեա արարչութեան» մեջ «հոգի»-ի փոխարեն հանդես է գալիս «հողմ» ընթերցումը: «Հոգի=հողմ» համարժեքը հետևյալ արձագանքն է գտնում Դիոնիսիոս Արիոպագացու «Յաղագս երկնային քահանայապետութեան» երկում. «Ասիցէ ոք արդեօք զոդային հոգւոյն հողմեղէն մականունութիւն և աստուածատեսակութիւն երկնայնոցն իմացութեանց երևել…»: Նույն երկի մեկ այլ հատվածում հեղինակը նշում է, որ հողմը իր մեջ կրում է աստվածային գործողության նմանությունն ու կերպը: Այս պարագան հայտնութենական կարևորություն է ընծայում պատկերին՝ այն դարձնելով ոգեղեն իրականության պայմանանշան: «Հոգի=հողմ» համարժեքի արձագանքը կարելի է տեսնել հայ մեկնաբանական գրականության մեջ նմանապես:

Կազմեց Գայանե Սուգիկյանը

Աղբյուր՝ Surbzoravor.am

Լրահոս
Հովհաննես Երանյան. Խարխափումներ Նաիրի Զարյան․ Տիկին տխրություն Րաֆֆու մարմարե քանդակը՝ այսուհետ Ազգային պատկերասրահի մշտական ցուցադրությունում Գիշերային Գառնին Կոմիտաս և Թումանյան էր շնչում. համերգ նվիրված մեծերի 150- ամյակին «Իմ ու իմ միջև». երիտասարդ գրող Հաս Չախալյանն ընթերցողին կներկայացնի իր առաջին գիրքը Ովքեր հավատում են Հիսուսին, նրանք հավիտենական կյանք են մտնում Կարգալույծ է հռչակվել Տ. Նարեկ ավագ քահանա Իշխանյանը մենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ՀԲԸՄ ծրագրերով Հայաստան ժամանած երիտասարդներին «Անուշը» հեքիաթ է մեծահասակների համար» Ապաշխարության խորհուրդ. Ներիր, որ ներվես Դերասան Յուրի Իգիթխանյանը երկրորդ անգամ կփորձի Պարույր Սևակ․ Հավատարմությունը Սրտի արատ չէ Նեղություններ Գեղամ Սարյան․ Փառքի տաճարը Իսպանացի վարպետը կենդանիների չափազանց իրական տեսք ունեցող քանդակներ է ստեղծում գերաններից Հնագիտությունը ՀՀ-ում լուրջ զարգացում է ապրում. վկայում են օտարերկրացի հնագետները Խոցելի խմբերի երեխաների աշխատանքները կցուցադրվեն Խնկո Ապոր անվան գրադարանում Աղոթք ընդդեմ դեւերի Փնտրել ու սիրել երկնայինը և ոչ երկրայինը Նոր տնօրինություն Կոնստանտին Օրբելյան + Հասմիկ Գեղամի Գրիգորյան․ մի նոր գլուխգործոց, որ «պայթեցրեց» դահլիճը Համերգ՝ նվիրված կլարնետահար Աբգար Մուրադյանի հիշատակին Ռազմիկ Դավոյան․ Իմ ձայնը․․․ Նելլի Սահակյան․ Ես աղոթք եմ ասում խոտի ստվերին Կողմնակի անձանց մուտքը չի արգելվում. Չեռնոբիլը բաց է զբոսաշրջիկների համար Հալեպում սիրո և պատերազմի մասին ֆիլմ է նկարահանվել Թումանյանի հեքիաթների հոլանդերեն հրատարակության նախագիծը իրականացման փուլում է Ռեժիսոր Սոնա Սիմոնյանը «Մեծ սպասելիքներ»-ով բացահայտում է Գյումրու երիտասարդներին մտահոգող հարցեր Երանի՜ ողորմածներին Թալին Տեր-Մինասյանի գիրքը՝ «արեւային քաղաքի» մասին Իրանական վավերագրական կինոյի ինքնատիպ նմուշ «Սիրելին» ներկայացվեց Հայաստանի հանդիսատեսին Կարգալույծ է հռչակվել Տ. Խաչատուր աբեղա Կնյազյանը Տոն Ս. թարգմանիչներ Սահակի և Մեսրոպի Կբացվի ազգային նվագարանների ժամանակավոր ցուցադրություն Ապագա ճարտարապետների նվերը ուրախացրել և ոգևորել է ԴԱԱ հիվանդանոց-դպրոցի երեխաներին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց ՀՀ-ում Իսրայելի նորանշանակ դեսպանին Վահան Թեքեյան․ Լուսավորչի կանթեղը Ավետիք Իսահակյան․ Անպարտելի ոգին 10 տարվա ընդմիջումից հետո Սոֆի Լորենը վերադառնում է կինո «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի շրջանակում մեկնարկեց գերմանական ծրագիրը. ներկայացվելու է հինգ կինոնկար
website by Sargssyan