USD
EUR
RUB

Մշո Ճառընտիր

 

Մեծ եղեռնի ժամանակ կորստյան մատնվեց շուրջ 40․000 ձեռագիր մատյան։ Սա ավելին է, քան այսօր մեզ հասած և աշխարհով մեկ սփռված մեր ձեռագրերի թիվը։ Երևանի, Երուսաղեմի, Վենետիկի, Վիեննայի, Անթիլիասի, Նոր Ջուղայի մատենադարաններում, աշխարհի բազում թանգարաններում, գրադարաններում և մասնավոր հավաքածուներում պահվող ձեռագրերի թիվը չի անցնում 30․000-ից։

Եղեռնից հրաշքով փրկված փոքրաթիվ մատյաններից մեկը, որն այժմ պահվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում, «Մշո Ճառընտիր»-ն է՝ հայոց ամենամեծ ձեռագիրը։ Այն կշռում է 28 կգ։ Տպավորիչ են նաև ձեռագրի չափսերը՝ 55X71 սմ։ Մատյանն ունեցել է 660 թերթ։ Ամեն մի թերթ պատրաստվել է մի երինջի կամ արջառի կաշվից։ Մատյանը բովանդակում է շուրջ 40 հեղինակի ընտիր ստեղծագործությունները՝ ճառեր, վկայաբանություններ, ներբողներ և այլն, որտեղից էլ նրա անվանումը՝ ճառընտիր։

Բարեբախտաբար պահպանվել է մատյանի հիշատակարանը, որից տեղեկանում ենք մատյանի ստեղծման և հետագա ճակատագրի մասին։ Ստեղծվել է 1202 թվականին՝ Երզնկայի նշանավոր Ավագ վանքում՝ Վարդան գրիչի և Ստեփանոս ծաղկողի ջանքերով։ 1204 թվականին՝ մոնղոլների ասպատակության ժամանակ, մատյանի պատվիրատուն և տերը զոհվում է։ Մատյանն առևանգվում է, «գերվում»։ Այն վերադարձնելու համար առևանգողները պահանջում են 4000 արծաթ դրամ։ Հսկայական այս գումարի հավաքման համար կազմակերպվում է հանգանակություն, որը տևում է 2 տարի։ Հիշատակարանը մեկ առ մեկ թվում է այն մարդկանց անունները, «ովքեր օգնեցին, որքան իրենց կարողությունն էր»։

Գերությունից ազատված մատյանը 710 տարի գտնվում էր Մշո Առաքելոց վանքում։ 1915 թվականին մատյանի ճակատագիրը նորից միահյուսվում է ժողովրդի ճակատագրին։ Գաղթի ճամփան բռնած մշեցիները մատյանը երկու կես են անում։ Մի կեսը ձեռքից ձեռ փախցնելով՝ գաղթականները հասցնում են Էջմիածին։ Մյուս կեսը հասնում է Էրզրում և թաղում վանքի բակում։ Որոշ ժամանակ անց՝ երկու կին գնտում են մատյանը և, իրենց կյանքը վտանգելով, հասցնում Թիֆլիս, ապա՝ Էջմիածին։ Եվ ահա այստեղ մատյանի երկու կեսերը նորից գնտում են միմյանց։

Լուսանկարում՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտի աշխատակից Շ. Սմբատյանը թերթում է «Մշո ճառընտիրը»` հայերեն ամենամեծ մագաղաթյա ձեռագիրը: 1976 թվականի լուսանկար:

Լուսանկարը՝ Հովիկ Չարխչյանի բլոգից։

Աղբյուր՝ Ter-hambardzum.net

Լրահոս
Մինսկում կայացել է «Հայ մարտիկները Բելառուսի ազատագրման մարտերում (1941-1944)» աշխատության շնորհանդեսը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիսապետեց Դիլիջանի եկեղեցու հիմնօրհնեքի արարողությունը Վահագն Դավթյան․ Հին մայթերն արդեն մեզ չեն ճանաչում Հրաչյա Թամրազյան. Գալարափողեր Հայաստանն ազգային տաղավարով կներկայանա Վենետիկի բիենալեին «Ուր խոնարհություն չկա, այնտեղ նաև Աստված չկա» Վանաձորի դրամատիկական թատրոնը Ղազախստանում թատերական փառատոնի է մասնակցել «Ճշմարտությանը» հաջորդում է «Սուտը» Ամերիկահայ բանաստեղծ Սոնա Վանը հայրենիքում ներկայացրեց «Հայրս ասում էր» նոր ժողովածուն Բացահայտելով պատանի արվեստագետներին Բաս կիթառահար Սթենլի Քլարքի համերգով կմեկնարկի «Երևան ջազ ֆեստ»-ը Հայրիկ Մուրադյան. Գյուղիս ճամբան Սիամանթո․ Արշալոյսները Աշխարհիկ ցանկությունները Ճչա­ցող լռու­թ­յուն, գե­ղա­գի­տա­կան ա­հա­բեկ­չու­թ­յուն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունել է Ճապոնիայի վարչապետի հատուկ հարցերով խորհրդականին ԳՀՃ Տեսչի հանդիպումը սաների հետ Մե՛նք ենք ո­րո­շում, թե ինչ­պես ապ­րել «Արմմոնո Plus» հանրապետական 3-րդ փառատոնը կմեկնարկի Տավուշից Էրեբունի-Երևանն իր հանրաճանաչ անկյուններով ներկայացվեց նոր ցուցահանդեսում Ջիվան Ավետիսյանի «Դրախտի դարպասը» գեղարվեստական ֆիլմը մեծ էկրաններին է Վաշինգտոնում կայացել է Կոմիտասին նվիրված համերգ Աղոթք․ Երեկոյի ժամի Շահադիտությունը խոչընդոտում է Աստծու հետ հաղորդակցվելուն Մայր Աթոռի հրատարակած գրքերը ցուցադրվեցին Ֆրանկֆուրտի գրքի միջազգային տոնավաճառում Կանցկացվի «Դոլչե վիտա նոն ստոպ» համերգային ծրագիրը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Վրաստանի վարչապետին Կամերային նվագախումբը և Գինեսի ռեկորդակիր Նիկոլայ Մադոյանը հանդես կգան համերգով Ավետիք Իսահակյան․ Հայրենի հողը Համո Սահյան․ Եվ ի՞նչ է տվել․․․ Էստրադային և ջազային արվեստի պետական քոլեջի ուսանողները համերգներով կշնորհավորեն Երևանի տոնը Եղիշե Չարենց․ Եվ երբ դադարեց... Ռազմիկ Դավոյան. Իմ ձայնը անմարմին, անգլուխ... Պատկերասրահից 32 վայրկյանում գողացել են Դալիի կտավը Բիբլիական Արարատն իր ամբողջ հմայքով ներկայացվեց լեռանը նվիրված ցուցահանդեսում Նարեկացիագիտության ասպարեզում առաջատար մասնագետները կմասնակցեն «Նարեկացիական ընթերցումներին» Ս. Անանիա առաքյալի հիշատակության ուխտի օրհնաբեր օրը Ս. Գայանե վանքում կատարվեց հոգեհանգստյան կարգ Սուրբ Էջմիածնի բարերար Ջոն Քյուրքչյանի համար All Stars Project երաժշտական խումբը Հայաստանում կկատարի հայտնի դասական գործեր Վրեժ Սարուխանյան․ «Քո՛քդ կտրի, Էյո՛ւբ...»
website by Sargssyan