USD
EUR
RUB

Խաչվերաց. Աստվածային նշանը կանչում է փրկության

 

Խաչվերացի տոնը Սուրբ Խաչի գլխավոր և եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից մեկն է: Քրիստոնյա բոլոր եկեղեցիները այն նշում են սեպտեմբերի 14-ին, իսկ Հայ եկեղեցին՝ սեպտեմբերի 11-ից մինչև 17-ը հանդիպող կիրակի օրը:

Խաչվերաց նշանակում է խաչի վեր բարձրացումը, կանգնեցումը: Ըստ եկեղեցական ավանդության, ի ցույց մարդկանց Քրիստոսի խաչը երեք անգամ է հանդիսավորապես կանգնեցվել: Նախ, ինչպես տեղեկանում ենք Թորգոմ Գուշակյանից, Երուսաղեմի առաջին եպիսկոպոս Հակոբոս առաքյալն էր, որ ժողովրդին զգուշության նպատակով (այն ժամանակ սրված էր քրիստոնյաների դեմ հալածանքը) Քրիստոսի խաչի նմանակը ցույց տվեց ու առաջին անգամ երգեց «Խաչի քո Քրիստոս, երկիր պագանեմք» տաղը:

Երկրորդ անգամ այն բարձրացվեց Կոստանդիանոս Մեծ կայսեր մոր՝ Հեղինեի և Կյուրեղ եպիսկոպոսի կողմից Գողգոթայի վրա 326 թ-ին: Եվ երրորդ առիթը եղավ՝ խաչի վերադարձը պարսկական գերությունից, որից հետո էլ վերջնականապես հաստատվեց «Խաչվերաց» տոնը:

610թ-ին Պարսկաստանի Խոսրով Բ Փարվեզ (590-628թթ.) ամբարիշտ թագավորը, Հռոմի Հերակլ կայսեր հետ պատերազմելիս, հաղթանակ տարավ, գրավեց Երուսաղեմը և տիրացավ Փրկչական խաչին ու փոխադրեց Պարսկաստան: Սրի քաշվեց ողջ բնակչությունը, շատերն էլ գերեվարվեցին: Կոտորվեց 57000 մարդ և գերի վերցվեց 35000-ը: Գերեվարվեց նաև Զաքարիա պատրիարքը:

Տերունական Սուրբ Խաչը, հայտնվելով Պարսկաստանում, մեծ փառքի արժանացավ: Քրիստոսի Խաչափայտի ժամանումը կռապաշտ երկիր ուղեկցվեց զարմանահրաշ նշաններով, այնպես որ ամենուրեք խոսում էին, թե «Քրիստոնյաների Աստվածն է եկել Պարսկաստան»: Ինքը՝ Խոսրով արքան մեծ երկյուղածությամբ էր մոտենում այդ Սրբությանը, այն մեծ պատվով պահում էր գանձարանում և Խաչի առջև անշեջ կանթեղ էր մշտապես պահում ու չէր համարձակվում անգամ հանել Խաչափայտը: Պարսիկները, հեթանոս լինելով հանդերձ, չէին համարձակվում վնասել Խաչափայտը: Շատերն էլ դիմելով տեղի քրիստոնյաներին և նրանցից լսելով Ավետարանի խոսքը՝ քրիստոնեությունն են ընդունում: Շուրջ 14 տարի Սբ. Խաչը անձեռնմխելի վիճակում մնաց գերության մեջ:

Ի վերջո, 628թ-ին Հերակլ կայսրը հսկայական զորքով ներխուժեց Պարսկաստան: Հանուն Խաչափայտի սրբազան պատերազմ մղվեց: Բանակում կար նաև հայկական մի գունդ՝ հայ նախարար Մժեժ Գնունու ղեկավարությամբ: Կայսրը այդ պատերազմում հաղթանակեց և երկու կողմերի միջև հաշտության դաշինք կնքվեց, որի կարևոր կետերից էր Խաչափայտի վերադարձը: Այսպիսով, Սբ. Խաչը Պարսկաստանից հանդիսավոր թափորով վերադարձվում է Երուսաղեմ: Ետ դարձի ճանապարհին այն անցնում է քաղաքից քաղաք՝ ամենուրեք ցնծություն և ոգևորություն տարածելով: Վերադարձի ճանապարհին Խաչափայտը անցնում է նաև Հայաստանով, որտեղ ժողովուրդը մեծ ուրախությամբ դիմավորում է ազատագրումը Տիրոջ «հրաշակերտ և զօրեղ փայտ խաչի»:

Ավանդությունից հայտնի է, որ Սբ. Խաչը Հայաստանի տարածքով անցկացնելիս՝ պարսիկները նորից են փորձում ետ վերցնել խաչը, բայց հայերը թողնելով այն Կարնո դաշտում՝ դիմագրավում են թշնամուն ու հետ մղում նրանց հարձակումը: Երբ հաղթանակած ետ են վերադառնում, ապա տեսնում են խաչի տեղը մի նորաբուխ վճիտ աղբյուր: Այդ վայրը հետագայում դառնում է ուխտատեղի: Մինչև օրս Կարինի-Էրզրումի արևելյան կողմը խոյացող լեռների մեծ գագաթը Խաչափայտ է կոչվում: Նույն լեռների ստորոտում է նաև կառուցված Խաչկա վանքը:

Ողջ ճանապարհին Խաչափայտն աննկարագրելիորեն մխիթարում ու ոգևորում էր բարեպաշտ հավատացյալներին: Այս դեպքերն էլ պատճառ դարձան «Խաչվերաց» տոնի հաստատման համար:

Սբ. Խաչը գերությունից վերադարձվեց 628թ-ի սեպտեմբերի 14-ին:

Այդ ժամանակներից սկսած Խաչվերացը տոնում են քրիստոնյա աշխարհի բոլոր եկեղեցիները: Բյուզանդիայում այդ տոնը գրեթե պետական դարձավ, իսկ Խաչը՝ որպես կայսրության խորհրդանիշ, տեղադրվեց կառավարական շենքերի պատերից և անցավ պաշտոնյաների հագուստների զարդանախշերում: Տոնակատարության օրը եպիսկոպոսների ու քահանաների կողմից հրապարակավ Խաչ էր կանգնեցվում:

Խաչի բարձրացման հանդիսավոր այդ արարողությունը մինչև օրս կատարվում է եկեղեցիներում: Հայ եկեղեցում մեծ հանդիսավորությամբ է կատարվում կիրակի երեկոյան Խաչվերացի թափորը: Եկեղեցում խաչը զարդարում են գույնզգույն ծաղիկներով և ռեհանով և դուրս հանելով՝ պտտեցնում եկեղեցու շուրջը, որն արձագանքն է Խաչափայտի՝ գերությունից հետ դարձնելիս Հայկական լեռնաշխարհի ծաղկավետ վայրերով հետ՝ դեպի Երուսաղեմ տանելու: Կատարվում է անդաստանի կարգ: Քահանան խաչակնքում և օրհնում է աշխարհի չորս կողմերը՝ խաղաղություն հայցելով Աստծուց և վարդաջուր ցողում հավատացյալների վրա: Արարողությունից հետո սկսում է երեկոյան ժամերգությունը:

Սբ. Հովհան Ոսկեբերանն ասում է. «Փառավորենք Տիրոջ ազնիվ ու կենարար Խաչը, քանզի Խաչը մեր փրկության նշանն է, Խաչը քրիստոնյաների հույսն է, Խաչը եկեղեցու հիմքն է, Խաչը սատանայի պարտությունն է, Խաչը որբերին հայր է, Խաչը ամբարիշտների դատավորն է, Խաչը հիվանդների բժիշկն է, Խաչը օրվա զենքն ու գիշերվա պահպանիչն է, Խաչը ծարավողների աղբյուրն է, Խաչը լույսն է խավարում նստածների և ազատագրումը գերվածների, Խաչը անօրենի տապալումն է»:

Ինչպես դավանում են եկեղեցու սուրբ հայրերը, մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի փրկչական Խաչի նշանը մեր վրա պատկերելիս, պետք է ունենանք կայուն ու կենդանի հավատ:

Սուրբ Եփրեմ Ասորին ասում է. «Պետք է միշտ և ամենուր մեզ հետ ունենանք այդ հաղթաբեր զենքը՝ Քրիստոսի Խաչը և երբեք չհանենք այն մեզնից, ո՛չ քնի, ո՛չ արթնության, ո՛չ աշխատանքի և ո՛չ էլ ճանապարհի ընթացքում: Միշտ պետք է օղակենք մեզ Տիրոջ փրկարար ու կենարար Խաչի նշանով: Այդ ժամանակ չենք վախենա ոչնչից, ո՛չ խավարից, ո՛չ մարմնային վերքերից (խոսք Տիրոջ կենարար ու ազնիվ խաչի):

«Տեսե՛ք, թե ինչպես է զինել Երկնային Արքան իրեն հետևող զինվորին, ո՛չ վահան է տվել, ո՛չ սաղավարտ, ո՛չ աղեղ, ո՛չ զրահազգեստ, ո՛չ ուրիշ նման բան, այլ Խաչի ուժը՝ սատանաներին հաղթանակող նշանն է պարգևել» (Հովհ. Ոսկեբերան «Հավատի քար» խոսք խաչի պաշտամունքի):

«Եթե այդ նշանը մեծ հավատով դրոշմենք, ապա ոչ մի անմաքուր ոգի չի մոտենա» (Սբ. Հովհան Ոսկեբերան):

Կազմեց Կարինե Սուգիկյանը

Աղբյուր՝ Surbzoravor.am

Լրահոս
Աշոտ Ավդալյան. Անձրևների տոն Հովհաննես Գրիգորյան․ Մի քանի ճշմարտություն Աշոտ Ավդալյան․ Արդար առավոտ Նիկա Ջորջանելի․ «Բան, որ լսվել է ոչ մեկ անգամ» Հակոբոս 5.16 Մենք սովորել ենք աշխատել խտրական վերաբերմունքի պայմաններում, սակայն վերջերս այդ դիմակայությունը համալրվել է վտանգավոր դրսևորումներով. բաց նամակ «Ես ի պաշ­տո­նե պար­տա­վոր եմ ա­նե­լու այդ մր­ցույ­թը» Հայաստանում առաջին անգամ ցուցադրվեց ռեժիսոր Միքայել Վարդանովի «Հայկական հողի գույնը» ֆիլմը Ուկրաինայում կոչ են արել ոչնչացնել սովետական գրքերը Պարույր Սևակ. Երջանկություն Եղիշե Չարենց. Ամեն տեսակ երգ երգեցի... Դանիել Վարուժան․ Հունձք Ալեքսանդր Ծատուրյան. Երկու խոստովանանք Ռուբիկի խորանարդներով պատրաստված «Մոնա Լիզան» վաճառվել է 480 հազար եվրոյով Մեծ պահքի կիրակիները Գերշվինի՝ ջազի համաշխարհային ժառանգություն դարձած գործերը՝ Հայաստանի պետական ջազ նվագախմբի կատարմամբ Անդրանիկ Օզանյանի հոբելյանի առթիվ զորավարին նվիրված նոր գիրք է հրատարակվել Սիրված դերասանները հանդես կգան մեկ ներկայացման մեջ՝ Երևանի երեք տարբեր թատրոններում Գարեգին Երկրորդ. Քրիստոնյաներիս համար Մեծ Պահքը յուրահատուկ հոգևոր ճամփորդություն է Սարոյանի տուն-թանգարանում տեղի է ունեցել նոր հոլոգրամի առաջին ցուցադրությունը Գլխուղեղի վիրահատության ժամանակ կինը ջութակ է նվագել Սիրո խոստովանություն Թումանյանին. Ռուսական թատրոնում բեմ կբարձրանա «Քաջ Նազար» ներկայացումը «Նկարն էլ իր կյանքն ու­նի, չես կա­րող փա­կել ար­վես­տա­նո­ցում, միայն ինքդ տես­նել» Ջազ նվագախումբը կներկայացնի գերշվինյան ինքնատիպ երեկո Սաղմոս ՃԻԲ Մատթեոս Զարիֆյան. Լեռներն իմ երազիս Փրկու­թ­յու­նը յոթ կնի­քով կնք­ված չէ Կոմիտաս․ Աստվա՜ծ իմ Դանիել Վարուժան․ Հասուն արտ Վարդանանք՝ մեր վերածնունդի գրաւականը Take On Me. նորվեգական խմբի հիթը դարձել է 80-ականների երկրորդ երգը, որը 1 մլրդ դիտում է հավաքել YouTube-ում Ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը 2020-ի առաջին համերգին կհնչեցնի Բեթհովենի, Մոցարտի և Նիլսենի գործերը Վարդանանց տոնի քարոզ Իրանահայ մաեստրո Լորիս Ճգնավորյանը երաժշտություն է գրել՝ ի հիշատակ ուկրաինական ինքնաթիռի վթարի զոհերի «Մոնա Լիզայի» վրայի ճաքերը պաշտպանում են կտավը Պատմական դեմքեր, որ բանտում կլինեին, եթե ապրեին Նոր Հայաստանում Մահացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ, դիրիժոր Յուրի Դավթյանը Բեռլինի հոբելյանական կինոփառատոնը մեկնարկում Է «Սելինջերի իմ տարին» դրամայի ցուցադրությամբ Վախճանվել է Երվանդ Մանարյանը Վահագն Դավթյան․ Ժամ Հայտնության
website by Sargssyan