USD
EUR
RUB

Հակոբ Մովսես․ Մեր մեջի բանավոր Բան-ա-վորը (Լևոն Ներսիսյան)

 

Երբ սբ. Պողոս առաքյալը կորնթացիներին ուղղված իր Բ թղթի երրորդ գլխի վեցերորդ համարում գրում է` «Գիրն սպանում է», - թերևս մի նոր մշակույթի հիմքերն է դնում: Ո՞ր մշակույթի: Ա’յն, որը ո’չ թե «թանաքինն» է, այլ «Աստծո Հոգունը»: Ա’յն, որը գրվում է ո’չ թե «քարեղեն տախտակների» (այսօր` օֆսեթ-թղթե տախտակների), այլ, լսե’նք, «սրտի մարմնեղեն տախտակների վրա»: «Զի գիրն սպանանէ, այլ հոգին կեցուցանէ»,- ասում է առաքյալը` գալիք իմացաբանության մեջ նախանշելով քայլ առ քայլ միտվող Հոգու անձեռակերտ խոսքի պատկերացումը, որում մարդը ոչ թե գրում է, այլ ինքը հենց Բուն Գիր է` գրված մեր սրտերում, ճանաչված և կարդացված բոլոր մարդկանցից: Եվ չէ՞ որ Աստված ոչ թե գրեց, այլ ասաց, երբ ասաց` «եղիցի’»: Եթե գրեր` կլիներ հրաման և կարգադրություն, երբ ասաց` հնչեց իբրև բաղձանք…

Բայց թողնենք սա և անցնենք խոսքի գոյաբանական տեսանկյանը: Լևոն Ներսիսյանի սիրած հեղինակներից էին ֆրանսիացի բարոյագետները, որոնցից մեկի` Լառոշֆուկոյի հատորը ձեռքին նրա մասին իր ամեհի դատողություններն անելիս մի անգամ մեկի այն միամիտ հարցին, թե` «ինչո՞ւ գրի չեք առնում Ձեր մտքերը», նա այսպես… այսպես խոսեց Զրադաշտը. «Մի՞թե ես պետք է իջնեմ գրելու աստիճանին»… Անշո’ւշտ, Լևոն Ներսիսյանի պարագայում խնդիրը նաև գոյաբանական կողմ ուներ: Նիցշեական «գրչի աղվեսների» և «գրող-մրող ամբոխի» այս ժամանակներում, երբ բոլորը կամ գրում են, կամ, առնվազն, կարդում («Որ ամեն մարդ կարդալ սովորելու իրավունք ունի` ոչ միայն գիրն է երկար փչացնում, այլ նաև միտքը» - այսպես խոսեց Զրադաշտը…), նա գերադասեց այն աստիճանն ու աստիճանակարգությունը, որը նրա գերմանացի նախորդներից Էրազմը և Նիցշեն, թերևս հետևելով գնոստիկներին, պահանջում էին ո’չ թե իբրև չգրելու ս կ զ բ ո ւ ն ք, այլ ստեղծագործական, ասել է թե` գրելու մ ե թ ո դ. այո, չգրելը իբրև գրողական մեթոդ: «Լռել և մաքուր մնալ» («Schweigen und rein bleiben»): Գրել` չգրելով: Գրել` լռելով:

Ա­սում եմ` ո’չ սկզբունք, քանզի իբրև այդ` չգրելը վախկոտություն, զգուշավորություն և փոքրոգու­թյուն կլիներ, այսինքն չես գրում, որ չկեղտոտվես կամ, ավելի’ն, կեղտոտ բաներ չասես,- Պիղատոսի նման ձեռներդ լվանաս և մի կողմ քաշվես: Իբրև մեթոդ` չես գրում, որ միտքը չսպանես և թողնես մշտական բաղձանքի վիճակում` «զի գիրն սպանանէ»:

Գումարած, որ գիրը միտքը զրկում է իր անվայրության և անտեղության նվիրականությունից և այն տեղայնացնում և ժամանակավորում է, ինչպես մարմինն ու մարմնավորումն են հոգին կալանում: Հիշե’նք` սրբազան գրքերը չեն գրվել, այլ գրի են առնվել: Եվ դրա համար էլ դրանք Բան-Ավորի հատկություն ունեն. ո’չ թե ընթերցվելիք են, այլ` ուտելիք: Ահավասիկ. «Եվ ես, գնալով հրեշտակի մոտ, նրանից խնդրեցի գիրքը, և նա ինձ ասաց. «Առ սա և կեր»… Եվ հրեշտակից վերցրի բացված գիրքը և կուլ տվի»… (Հայտն., 10, 9-10):

Լևոն Ներսիսյանը մեր մեջի միակ Բանավոր Մարդն էր: Նա հ ա ն դ գ ն ե լ էր դրան: Չլինի՞ ոմանք կարծում են, թե նա հանճարի կամ խղճի պակաս ուներ: «Շան պո’չ, թշվառականնե’ր»: Նա պարզապես նախընտրել էր բանավորը: Նա բանավոր Բան-Ավորն էր: Նա ռապսոդ էր: Նա մի տեսակ խրտնում էր գրավորից, որովհետև գիտեր, որ հակառակ անհատականացնող բանավոր խոսքի` այն այսպես թե այնպես կոլեկտիվաց­նում է: Բավական չէ, որ գրավորը խոսքը տիրաժավորում է, բավական չէ, որ պյութագորասյան սրբազան ավանդույթը խախտելով` սկսեցին գրել, հետո էլ չխորշեցին տպա-գրել: (Իմ այս պատկերացմամբ` առաջին փուլում խոսքը անհատականացմա­ն նվիրականությունից խլելու և այն իբրև գրականություն կամաց-կամաց իր ձեռքը գցելու ճանապարհին զանգվածային ընթերցման համահարթեցման մեջ խեղդելու համար Ահրիմանը երկիր ուղարկեց… Գուտենբերգին):- Այն դեռ կարող է նաև վերապատմվել և վերաշարադրվել: Մինչդեռ բանավոր խոսքը միանգամյա (одноразовый) երևույթ է, ինչես կեսգիշերվա կրծքին սպիի պես բացվող և վայրկենաբար փակվող ասուպը… Բանավոր մարդը սոցիալական իմաստով հանրության անդամ չէ, այլ միայն ինքն է և իր հոգին:

Գրավոր խոսքը անհատին կտրում է ժամանակից և միֆից և դնում է պատմության և մշակույթի մեջ: Այն մարդու առասպելը դարձնում է գրողական կենսագրություն: Գրավոր խոսքը բանավորի արձանն է: Բանավորը բնագիր է, գրավորը պատճեն է: Գրավոր մարդը մեկնելի է` նա իր ժամանակով կարող է մեկնվել: Բանավոր մարդը չի մեկնվում,- մի’ փորձեք, - այդ նրա ժամանակն է, որ հատկանշվում է նրանով: Գրավորը, ի վերջո, տեքստ է, - ա’յդ էր պակաս, որ Լևոն Ներսիսյանը կապվեր որևէ տեքստի կամ տեքստ դառնար: Ա’յդ էր պակաս, որ մտքի այդ Ալեքսանդր Մակեդոնացին անցներ նստակյաց կյանքի և տիտիկ աներ որևէ տեքստի կամ գիտական կոչման մեջ… Նա գիտուն չէր, որ գրեր, նա իմաստուն էր, որ պիտի խոսեր: Նա գրող չէր, նա գրվող էր… Իսկ թե ո՞ւմ կողմից` եկեք դրան չանդրադառնանք… Թվում է, թե նրա պարագայում ամենադիպուկը բանավորությունը ազատության հետ կապելը և, ուրեմն, այսպես ասելը կլիներ` բանավոր մարդը ազատության մարդն է, նրան գրի մեջ դնելը նույնն է, թե բանտ դնես: - Այս ամենը ասելուց հետո, ուրեմն, ես, ինչպես և արդեն հասկանալ տվեցի, Լևոն Ներսիսյանի դասախոսությունները տպագրելու դ ե մ իմ այս խոսքը այսպես եմ ուզում ավարտել. ազնվագույն մղում, սակայն նրա կերպարը պահպանելու զուր ջանք: - Որովհետև գրավոր մարդը, ի վերջո, դպիր և օրենսդիր է, բանավոր մարդը` արտիստ, իսկ Լևոն Ներսիսյանը` այն արտիստը, ով հրաժարվել էր նաև իր դերից:- Ինչու որ` նա տեսել էր այն միակ Գիրը և Դերը, որը մարդու գոյությունը հասցնում է մի ա յ լ` մնեմոնիկական տեքստի աստիճանի, որտեղ մեզանից քչերի (երանելիների՜) կյանքն է, որ դառնում է Արարողություն, Հանդիսանք և Ծես:

Աղբյուր՝ Գրանիշ

Լրահոս
Հրաչյա Թամրազյան․ Կյա՜նք` դու զգում ես ինձ․․․ Վահն Տերյան․ Հրաժեշտի խոսքերից Նաղաշ Հովնաթան. Տաղ ի վերայ Գուրջստանայ գօզալներին Ռուբեն Որբերյան․ Հին տնակս Նավումի մարգարեությունը Հախնազարյանները՝ մեկ բեմում Մարզական պարերի առաջնություն. 300 մասնակից Հայաստանից, Արցախից, այլ երկրներից Սերգեյ Սմբատյանն ու Մալթայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը հանդես կգան Մոսկվայի հեղինակավոր համերգասրահներում Մոսկվայում ժամանակավորապես կհայտնվի հայ ճարտարապետների նախագծած ամառային կինոդահլիճը Կարպիս Սուրենյան. Մայրենի լեզու և թարգմանություն Վրեժ Իսրայելյան․ Ես, մուսան և անդունդը Մենք մեր երկ­րում պե­տա­կան մա­կար­դա­կով վտան­գում ենք հա­յե­րե­նը «Վկայություններ կան, որ կարևոր որոշումներ կայացնելիս մեր պետության ղեկավարները պարտադիր առանձնազրույց են ունեցել այս կամ այն գրողի հետ» Գոհար Գասպարյանի անվան մեներգիչների համահայկական մրցույթը Դիարբեքիրի կիսաավեր հայկական եկեղեցին ոչնչանալու վտանգի տակ է. Ermenihaber Գրքի Երևանյան փառատոնի մեկնարկը՝ շուտով Օրհ­նե­ցե՛ք ձեզ հա­լա­ծող­նե­րին, օրհ­նե­ցե՛ք և մի՛ ա­նի­ծեք Մոսկվայում ավարտվեց հայոց թեմի քահանաների տարեկան ժողովը «Հույսդ դիր Աստծո վրա և բարիք գործիր» Ներկայացվելու են այն գծագրերը, որոնք Արտոն տրամադրել էր ինձ, և որոնք երբևէ չեն ցուցադրվել.Վահան Արծրունի. Ռուբեն Հովսեփյան. «Արագիլները վերադարձան» Եղիշե Չարենց. Ես այն չեմ այլևս Նկարիչ. Բենքսիի աշխատանքն աճուրդում վաճառում են անօրինական «Ով որ ձեր մեջ փոքրագույնն է, նա է մեծ» Օշականի Ս. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու որմնանկարը վերականգնվում է Յուրի Դավթյանը պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով Վահե ՔԱՉԱ. Փարիզեան պատկերներ Արվեստագետները կհարգեն քանդակագործ Արտո Չաքմաքչյանի հիշատակը նրան նվիրված համերգային ծրագրով Միայն հայ կոմպոզիտորների գործեր՝ Ջազ նվագախմբի համերգին Ո՛չ, ա­սում եմ ձեզ, սա­կայն, ե­թե չա­պաշ­խա­րեք, ա­մենքդ էլ նույն­պես պի­տի կոր­չեք Ռոման Պոլանսկու ֆիլմի պրեմիերան չի կայացել Վիլյամ Սարոյան. Հանճարը Էրմիտաժում Լեոնարդո դա Վինչիի կտավին փոխարինել է Բոտիչչելիի «Տիրամոր» պատկերը Վահագն Մուղնեցյան. «Ժպտա, երկինք» Հովհան Մանդակունի. Աղքատներին մխիթարելու մասին «Թռիչք կկվի բնի վրայով»՝ հայկական բեմում ԿԳՄՍ նախարարության պարզաբանումը Դալմայի այգու տարածքում 16-17 դդ քանդված գինու հնձանի վերաբերյալ Քրիստոնյաներին սպանել են մուսուլմանները, հայերը դարձել են ցեղասպանության զոհերի մարմնացումը Ռոբերտ Ամիրխանյանի ծննդյան օրն է Ռուբեն Հովսեփյան. Նռներ
website by Sargssyan