USD
EUR
RUB

Ինչպես շարունակել Ավետարանների մանրանկարչության արվեստը

 

ԵՐԵՎԱՆ, 11 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, Aravot.am: Լիլիթ Ամիրջանյանի «Եկայք առ իս…» ցուցահանդեսը

Միջնադարյան Հայաստանի կերպարվեստի մեջ մանրանկարչությունը բացառիկ տեղ ունի։ Չնայած դարերի ընթացքում տարբեր նվաճողներ ավերիչ արշավանքների ժամանակ անթիվ քանակությամբ հայկական մշակութային ու գեղարվեստական արժեքներ են ոչնչացրել, այնուամենայնիվ, մեծ թվով ձեռագրեր են մեզ հասել, պահվում են Մատենադարանում եւ իրենց էջերում ունեն բացառիկ մանրանկարներ ու լուսանցազարդեր: Ավանդույթը շարունակվում է, որը նաեւ հոգեւոր զարթոնք է:

Օրերս Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստի կենտրոնում բացված մանրանկարչուհի Լիլիթ Ամիրջանյանի յուրօրինակ «Եկայք առ իս…» վերտառությամբ անհատական ցուցահանդեսը փաստեց իր գործի հանդեպ նրա անսահման սիրո ու նվիրումի մասին: Նկարչուհու մանրանկարչական ամեն գործ թրթռուն աղոթք էր առ Աստված, հոգի ու շունչ կար դրանցում… Ամեն գույն եւ գիծ իր ուրույն ու ճիշտ տեղն ուներ, ի վերուստ տրված ներշնչանքով մանրանկարչուհին պատմում էր դիտողին հոգու ծալքերում անթեղված բազում զգացումների ու տառապանքների, հաղթանակներ նվաճելու մասին… Մանրանկարչուհին տքնաջան հմտությամբ գտել էր հոգու դռները բացելու բանալին… Երկար ու ձիգ տարիները սիրով ու նվիրումով հղկել էին նրա ներաշխարհը, անտես ու ամուր թելերով կապել երկնային զորությունների հետ… Միայն այդ ներշնչումով էին ներկայացվել Հովնաթանյանի, Թորոս Տարոնացու, Ռուբլյովի, Գրիգոր Ծաղկողի, Թորոս Ռոսլինի սրբապատկերները: Լիլիթ Ամիրջանյանը դրանք ընդօրինակելով, նաեւ հեղինակային գործեր է ստեղծել: Նա՝ հեղինակային մանրանկարչական նկարազարդումներով, հատուկ երկյուղածությամբ պատկերազարդել էր երեք Ավետարան, վերջինը՝ մագաղաթյա թերթերով: Ի դեպ, մոտ 200 տարի դադարել էր ձեռագիր գիրք ստեղծելու ավանդույթը, տպագրական տեխնիկայի մուտք գործելու եւ սոցիալ-քաղաքական խնդիրների պատճառով: Մինչդեռ Լիլիթն ընտրեց այդ ավանդույթը վերակենդանացնելու դժվարին ճանապարհը:

Նրա նկարազարդած Ավետարաններում աչքի են ընկնում սյունազարդ խորանները, ոսկետառ անվանաթերթերը՝ գլխազարդերով եւ տիտղոսազարդերով, իհարկե, նաեւ տերունական մանրանկարները՝ Քրիստոսի կյանքի կարեւոր դեպքերով, որոնք նշված են եկեղեցական տոներում, ինքնատիպ էին նաեւ տեքստերին առնչվող լուսանցապատկերները: Գեղարվեստական արժեքի հետ զուգընթաց՝ մանրանկարներն անգնահատելի են՝ Քրիստոսի կյանքը եւ հայ արվեստի տարբեր ոլորտներ, նաեւ բուսական ու կենդանական աշխարհի պատմությունն ուսումնասիրելու համար։

Դեռ 1995 թվականին Լիլիթը հանձն էր առել վերականգնել եւ շարունակել միջնադարյան Ավետարանների մանրանկարչության արվեստը: Ձեւավորել է գրքեր (գրաֆիկական, մանրանկարչական), հեղինակել գիտական հոդվածներ եւ աշխատություններ, մասնակցել միջազգային գիտաժողովների: 2009 թ. առ այսօր ղեկավարում է Մատենադարանի մանրանկարիչ-կրկնօրինակողների բաժինը:

Շնորհալի արվեստագետի ընտրած ճանապարհը շատ դժվարին է, նրա փխրուն ուսերին անհավատալի ծանր փորձություններ են բաժին ընկել… Սակայն տքնաջան աշխատանքն ու աղոթքները տվել են բարի պտուղներ.

«Գանձասարում Մատենադարան հիմնելու ծրագիրը ծնվել էր վաղուց՝ 2009 թվականին, երբ մեր բաժինը նոր էր ստեղծվել: Գաղափարը տվողը եւ ոգեշնչողը մեր սիրելի տնօրեն Հրաչյա Թամրազյանն էր: Շնորհալի երիտասարդների հետ միասին սկսեցինք այդ սրբանվեր գործը՝ ընդօրինակեցինք Վասպուրականի, Սյունիքի, Գլաձորի, Էջմիածնի, Կիլիկիայի, Արցախի, Ղրիմի, Երուսաղեմի եւ այլ դպրոցների ձեռագրերի մանրանկարներ՝ սկսած X դարից մինչեւ XVIII դար», - պատմում է Լիլիթը:

Որքան էլ անհավատալի էր, սակայն XXI դարում նա եւ իր աշակերտները մեր վաղեմի վարպետների տքնությամբ ու խոնարհումով վերակենդանացնում են հայ միջնադարյան մանրանկարչությունն ու ձեռագրային մշակույթը, 100 ձեռագրերի կրկնօրինակներ ստեղծելով ընդամենը յոթ տարվա ընթացքում (2010-2017թթ.):

«Անհատական ցուցահանդեսներ ունեցել եմ, շատ աշխատանքներ ցուցադրվել են Հայաստանում եւ արտերկրում, սակայն այս վերջինը մի տեսակ ամփոփեց, ի մի բերեց տարիների կատարած աշխատանքներս: Եվ պատահական չէ, որ ձեռագիր Ավետարան ստեղծելու արվեստը՝ Աստվածային շնորհով ու զորությամբ, վերածնվում է հենց առաջին քրիստոնյա երկրում՝ Հայաստանում», - փաստում է մանրանկարչուհին:

Օվսաննա ՄԱԴԱԹՅԱՆ

Լրահոս
Ամփոփվեց մանկագիրների և նկարազարդողների մրցույթը. ներկա էր Նունե Սարգսյանը «Պատգամ» հոբելյանական երեկո՝ նվիրված Սոս Սարգսյանի ծննդյան 90-ամյակին Եղիշե Չարենց. Այրած երգեր Կոմիտասյան հոբելյանական համերգ Հռոմում Համո Սահյան․ Ես կուզեի․․․ Սուրբ Հակոբ Մծբնեցի հայրապետ. հոգեշահ քարոզիչը «Ավետիսը» աշխարհահռչակ դաշնակահարին հրավիրել է Երեւան Հովհննես Երանյան․ Գորտը, կամ սցենար նկարահանված ֆիլմի համար Վիլյամ Սարոյան. Այդ օրը Հայաստան են ժամանում միջազգային կինոարտադրության ոլորտում փորձառու և անվանի կինոգործիչներ 44 000 տարվա պատմություն. Ինդոնեզիայում հայտնաբերվել են մարդկանց կողմից արված հնագույն որմնանկարները Երևանի պետական կամերային երգչախումբը վեցերորդ համերգով ամփոփեց Կոմիտասին նվիրված ելույթները Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը ողջունել է ԱՄՆ Սենատի բանաձևը Հայոց Ցեղասպանության վերաբերյալ Ամանորի տոներին մի շարք թատրոններ ու թանգարաններ կաշխատեն «Պետք է գնա­հա­տել, սի­րել մեր կող­քին ապ­րող կոմ­պո­զի­տո­րին» «Ինչ ցան­կա­նում եք, որ մար­դիկ ձեզ ա­նեն, նույնն էլ դուք ա­րեք նրանց» Աղոթքը «դատ է դատաստանից առաջ» Չաքմաքչյանի «Քայլող մարդը» հնարավոր է տեղադրվի Հյուսիսային պողոտայի՝ Աբովյան փողոցին հարող տարածքում Թումանյանը՝ հայերեն և վրացերեն. Թբիլիսիում լույս է տեսել միանգամից երեք գիրք Մաքսիմ Վենգերով. Հայաստանը գալը նշանակալի և հաճելի իրադարձություն է Հովհաննես Թումանյան. Երկինք ու երկիր Սամվել Սևադա․ Ահա և վերջի սկիզբը․․․ Յուսուպ Ռազիկովի «Սուսերով պար» ֆիլմի հայաստանյան մեծ պրեմիերան՝ վաղը Օրհնեցե՛ք Տիրոջ անունը Տիրոջ տանը գտնվողներ «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ. Ո՞րն էր Չարենցի ու Բակունցի միջեւ տարաձայնության պատճառը Ջութակահար Դիանա Ադամյանը՝ «Համագործակցության դեբյուտներ» միջպետական մրցանակի դափնեկիր Հովհաննես Երանյան. Երեք ամիս հետո Պոլսոյ Պատրիարք դառնալու աւելի մեծ հնարաւորութիւն ունի Սահակ Սրբազան Մաշալեանը Պարույր Սևակ․ Լույսի աղբյուրը Երանելի Մայր սուրբ Թուրքիոյ Հայոց 85-րդ Պատրիարքի ընտրութեան առաջին քայլը. մամլոյ հաղորդագրութիւն Հայտնի են «Ոսկե գլոբուսի» անվանակարգորդները «Լավագույն օտարերկրյա ֆիլմ» կատեգորիայում Հաջորդ տարի Արցախում կանցկացվի «Թատերական Արցախ» փառատոն. Հակոբ Ղազանչյան Օծվել է Ներքին Գետաշեն գյուղի Ս.Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին «Իմ հայկական անունը Միքայել է». Երևանում ծնված Էրմիտաժի տնօրենը ռուսական հեռուստատեսությանը ներկայացրել է Երևանը Հռոմում ներկայացվել է «Կորսված Հայաստան. ճամփորդություն մի ժողովրդի հիշողության մեջ» գիրքը Հայ ընթերցողին է ներկայացվել Շառլ Ազնավուրի «Մեղմ շշուկով» գիրքը «Հայրենիքի և ընտանիքի գաղափարները Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակություններում» գիտաժողով Մայր Աթոռում Չարենցն ու Կոմիտասը Կարսում բացվել է «Անի. Քարե պոեզիա» խորագրով ցուցահանդեսը, Կարո Փայլանը կոչ է արել «անպայման այցելել»
website by Sargssyan