USD
EUR
RUB

Ինչպես շարունակել Ավետարանների մանրանկարչության արվեստը

 

ԵՐԵՎԱՆ, 11 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, Aravot.am: Լիլիթ Ամիրջանյանի «Եկայք առ իս…» ցուցահանդեսը

Միջնադարյան Հայաստանի կերպարվեստի մեջ մանրանկարչությունը բացառիկ տեղ ունի։ Չնայած դարերի ընթացքում տարբեր նվաճողներ ավերիչ արշավանքների ժամանակ անթիվ քանակությամբ հայկական մշակութային ու գեղարվեստական արժեքներ են ոչնչացրել, այնուամենայնիվ, մեծ թվով ձեռագրեր են մեզ հասել, պահվում են Մատենադարանում եւ իրենց էջերում ունեն բացառիկ մանրանկարներ ու լուսանցազարդեր: Ավանդույթը շարունակվում է, որը նաեւ հոգեւոր զարթոնք է:

Օրերս Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստի կենտրոնում բացված մանրանկարչուհի Լիլիթ Ամիրջանյանի յուրօրինակ «Եկայք առ իս…» վերտառությամբ անհատական ցուցահանդեսը փաստեց իր գործի հանդեպ նրա անսահման սիրո ու նվիրումի մասին: Նկարչուհու մանրանկարչական ամեն գործ թրթռուն աղոթք էր առ Աստված, հոգի ու շունչ կար դրանցում… Ամեն գույն եւ գիծ իր ուրույն ու ճիշտ տեղն ուներ, ի վերուստ տրված ներշնչանքով մանրանկարչուհին պատմում էր դիտողին հոգու ծալքերում անթեղված բազում զգացումների ու տառապանքների, հաղթանակներ նվաճելու մասին… Մանրանկարչուհին տքնաջան հմտությամբ գտել էր հոգու դռները բացելու բանալին… Երկար ու ձիգ տարիները սիրով ու նվիրումով հղկել էին նրա ներաշխարհը, անտես ու ամուր թելերով կապել երկնային զորությունների հետ… Միայն այդ ներշնչումով էին ներկայացվել Հովնաթանյանի, Թորոս Տարոնացու, Ռուբլյովի, Գրիգոր Ծաղկողի, Թորոս Ռոսլինի սրբապատկերները: Լիլիթ Ամիրջանյանը դրանք ընդօրինակելով, նաեւ հեղինակային գործեր է ստեղծել: Նա՝ հեղինակային մանրանկարչական նկարազարդումներով, հատուկ երկյուղածությամբ պատկերազարդել էր երեք Ավետարան, վերջինը՝ մագաղաթյա թերթերով: Ի դեպ, մոտ 200 տարի դադարել էր ձեռագիր գիրք ստեղծելու ավանդույթը, տպագրական տեխնիկայի մուտք գործելու եւ սոցիալ-քաղաքական խնդիրների պատճառով: Մինչդեռ Լիլիթն ընտրեց այդ ավանդույթը վերակենդանացնելու դժվարին ճանապարհը:

Նրա նկարազարդած Ավետարաններում աչքի են ընկնում սյունազարդ խորանները, ոսկետառ անվանաթերթերը՝ գլխազարդերով եւ տիտղոսազարդերով, իհարկե, նաեւ տերունական մանրանկարները՝ Քրիստոսի կյանքի կարեւոր դեպքերով, որոնք նշված են եկեղեցական տոներում, ինքնատիպ էին նաեւ տեքստերին առնչվող լուսանցապատկերները: Գեղարվեստական արժեքի հետ զուգընթաց՝ մանրանկարներն անգնահատելի են՝ Քրիստոսի կյանքը եւ հայ արվեստի տարբեր ոլորտներ, նաեւ բուսական ու կենդանական աշխարհի պատմությունն ուսումնասիրելու համար։

Դեռ 1995 թվականին Լիլիթը հանձն էր առել վերականգնել եւ շարունակել միջնադարյան Ավետարանների մանրանկարչության արվեստը: Ձեւավորել է գրքեր (գրաֆիկական, մանրանկարչական), հեղինակել գիտական հոդվածներ եւ աշխատություններ, մասնակցել միջազգային գիտաժողովների: 2009 թ. առ այսօր ղեկավարում է Մատենադարանի մանրանկարիչ-կրկնօրինակողների բաժինը:

Շնորհալի արվեստագետի ընտրած ճանապարհը շատ դժվարին է, նրա փխրուն ուսերին անհավատալի ծանր փորձություններ են բաժին ընկել… Սակայն տքնաջան աշխատանքն ու աղոթքները տվել են բարի պտուղներ.

«Գանձասարում Մատենադարան հիմնելու ծրագիրը ծնվել էր վաղուց՝ 2009 թվականին, երբ մեր բաժինը նոր էր ստեղծվել: Գաղափարը տվողը եւ ոգեշնչողը մեր սիրելի տնօրեն Հրաչյա Թամրազյանն էր: Շնորհալի երիտասարդների հետ միասին սկսեցինք այդ սրբանվեր գործը՝ ընդօրինակեցինք Վասպուրականի, Սյունիքի, Գլաձորի, Էջմիածնի, Կիլիկիայի, Արցախի, Ղրիմի, Երուսաղեմի եւ այլ դպրոցների ձեռագրերի մանրանկարներ՝ սկսած X դարից մինչեւ XVIII դար», - պատմում է Լիլիթը:

Որքան էլ անհավատալի էր, սակայն XXI դարում նա եւ իր աշակերտները մեր վաղեմի վարպետների տքնությամբ ու խոնարհումով վերակենդանացնում են հայ միջնադարյան մանրանկարչությունն ու ձեռագրային մշակույթը, 100 ձեռագրերի կրկնօրինակներ ստեղծելով ընդամենը յոթ տարվա ընթացքում (2010-2017թթ.):

«Անհատական ցուցահանդեսներ ունեցել եմ, շատ աշխատանքներ ցուցադրվել են Հայաստանում եւ արտերկրում, սակայն այս վերջինը մի տեսակ ամփոփեց, ի մի բերեց տարիների կատարած աշխատանքներս: Եվ պատահական չէ, որ ձեռագիր Ավետարան ստեղծելու արվեստը՝ Աստվածային շնորհով ու զորությամբ, վերածնվում է հենց առաջին քրիստոնյա երկրում՝ Հայաստանում», - փաստում է մանրանկարչուհին:

Օվսաննա ՄԱԴԱԹՅԱՆ

Լրահոս
Մատթեոս Զարիֆյան. Ճերմակ գիշեր Վահան Սաղաթելյան. Արնախաչ «Մաեստ­րո Քո­չար» պու­րա­կը Ա­լեք­սանդր Թա­մա­ն­յա­նի թի­կուն­քում Իսպանացի լուսանկարիչը բացահայտել է շքեղ լուսանկարներ ստանալու գաղտնիքները (լուսանկարներ) Սուրբ «սպասավորներն» ու «պաշտպանները» Ագահություն «Կան­թեղն ան­տա­ռում՝ Հա­ղար­ծին» Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար է նշանակվել Արտյոմ Նաղդյանը Բոտիչելիի հազվագյուտ կտավը կվաճառվի Sotheby's աճուրդու «Միշտ հնարավոր է ելք գտնել՝ առանց ընկճվելու» Ջիվան Ավետիսյանի «Դրախտի դարպասը» ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան կկայանա Մոսկվայի կինոփառատոնում «Հն­չեց կրա­կո­ցը, և մարդն այլևս չկա» Ռուսական արվեստի թանգարանի այցելուները կհայտնվեն Բորիս Գրիգորևի կտավում VR տեխնոլոգիայի միջոցով Իր հետ­մա­հու ա­զա­տամ­տու­թ­յու­նը կի­սեց Սեն գե­տի ա­լիք­նե­րի հետ Մատթեոս Զարիֆյան․ Խնդրանք Բանտում էի, և ինձ այցի եկաք (Մատթ. 25:36). մաս 1-ին Ավետիք Իսահակյան. Հայաստանին Վահան Տերյան․ Թովիչ քնքշությամբ հանգչող աշխարհում Սուրբ Բարսեղ եպիսկոպոսի ճառը հիսունիններորդ (ԾԹ) սաղմոսի մասին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից Մասիս կբերվի Սուրբ Գևորգ Զորավարի մասունքը Ողջախոհություն Եղիշե Թադևոսյանի չցուցադրված էտյուդները կներկայացվեն հեղինակին նվիրված նորաբաց ցուցասրահում «Ուղղակի չեմ տառապել մեծամտությամբ» Հայ ազգային բազմաբնույթ տոները հետաքրքիր մեկնաբանություններով տեղ են գտել մեկ գրքում Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահի խանութի բացումը Կամերային կենտրոնը Կոմիտասի ծննդյան օրը բացօթյա համերգ կկազմակերպի Կինոկենտրոնը սկսել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի տարածքում գտնվող նյութերի արխիվացման աշխատանքները ԴասA-ի մասնակիցները շնորհավորում են Սերգեյ Սմբատյանին ու հույս հայտնում, որ շատ շուտով կհանդիպեն համերգասրահում Կկայանա «Անուշ. անավարտ օպերա» ֆիլմի պրեմիերան Ռուբեն Սևակ․ Ինչու Նորայր Գրիգորյան. Բաց աչքերով Պարույր Սևակ․ Ռետին չեմ-թուղթ եմ Եգիպտոսում հայտնաբերվել են տասնյակ հնագույն սարկոֆագներ «Հին Երևան» ծրագիրը մայրաքաղաքի կայուն զարգացման առանցքային բաղադրիչներից է. Վարագ Սիսեռյան COVID-19-ի պատճառով Նոբելյան մրցանակաբաշխության ձևաչափը փոխվել է «Ընթրիք հիմարի հետ». Ֆրանսիս Վեբերի հանրահայտ կատակերգությունը կներկայացվի Վանաձորի թատրոնի բեմում Երևանում կանցկացվի «Արմենիա» միջազգային երաժշտական փառատոնը Երեխաները պատահականություն չեն Ֆիլմ Տ. Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանի մասին Երիտասարդ դաշնակահարների ինքնատիպ ելույթը
website by Sargssyan