USD
EUR
RUB

Մենք մեր երկ­րում պե­տա­կան մա­կար­դա­կով վտան­գում ենք հա­յե­րե­նը

 

Հա­յե­րե­նի նկատ­մամբ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը միշտ կամ գրե­թե միշտ դրսևո­րել է ոչ պատ­շաճ վե­րա­բեր­մունք։ Այդ­պի­սի վե­րա­բեր­մունք տե­սանք 2015-2017 թթ. նաև Լեզ­վի պե­տա­կան տես­չու­թյան նկատ­մամբ և նրա շուր­ջը կա­տար­վող գոր­ծըն­թաց­նե­րում։ Շա­տե­րին է հայտ­նի, որ Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ո­րո­շել էր լու­ծա­րել Լեզ­վի պե­տա­կան տես­չու­թյու­նը։ Նույ­նիսկ 2017 թվա­կա­նի մա­յի­սի 25-ի նիս­տի օ­րա­կարգ էր մտել հար­ցը։ Այն­պես, որ այն, ինչ կա­տար­վում է այս օ­րե­րին, նախ­կին գոր­ծըն­թաց­նե­րի շա­րու­նա­կու­թյունն է։ «Լեզ­վի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քում փո­փո­խու­թյուն­ներ ի վնաս լեզ­վի միշտ են ձգ­տել կա­տա­րել, սա­կայն դա ոչ միշտ է հա­ջող­վել, բա­վա­րար­վել են ա­սենք՝ «Հան­րակր­թու­թյան մա­սին» օ­րեն­քով այն դեպ­քում, երբ օ­տա­րա­լե­զու դպ­րոց­նե­րի գո­յու­թյունն էր ար­դա­րաց­վում։ «Լեզ­վի մա­սին» օ­րեն­քի 2-րդ հոդ­վա­ծում ամ­րագր­ված է կր­թու­թյան լե­զուն, բայց հա­սան նրան, որ հան­րակր­թու­թյան ո­լոր­տում մի­ջազ­գա­յին կր­թա­կան ծրագ­րե­րի ի­րա­կա­նաց­ման ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րը սահ­ման­վեն «Հան­րակր­թու­թյան մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քով:

Հի­մա ար­դեն փորձ է ար­վում «Բարձ­րա­գույն կր­թու­թյան և գի­տու­թյան մա­սին» օ­րեն­քում ամ­րագ­րել ցան­կա­լի դրույթ­նե­րը։ Ա­սել է, թե, ըստ նա­խագ­ծի, օ­րեն­քից հան­վում է հա­յե­րե­նի և հա­յոց պատ­մու­թյան պար­տա­դիր ու­սուց­ման մա­սին դրույ­թը։ Այս հարցն ու­նի բա­րո­յա­կան և ի­րա­վա­կան կողմ։ Բա­րո­յա­կա­նը հետևյալն է. մենք հա­յե­ցի՞ դաս­տիա­րա­կու­թյուն ենք ի­րա­կա­նաց­նում, ազ­գա­յին ար­ժե­հա­մա­կարգ ու­նե­ցող քա­ղա­քա­ցի­նե՞ր ենք պատ­րաս­տում, թե՞ միայն աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­ցի մաս­նա­գետ­ներ։ Ե­թե միայն մաս­նա­գի­տա­կան կր­թու­թյունն է մեր գերն­պա­տա­կը, ա­պա նա­խա­գիծն այս ա­ռու­մով նոր­մալ է, իսկ ե­թե հաշ­վի ենք առ­նում մեր աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դիրքն ու մեր երկ­րի լեզ­վա­վի­ճա­կը, ա­պա մենք ուղ­ղա­կի ի­րա­վունք չու­նենք այս­պի­սի օ­րենք­ներ ըն­դու­նե­լու։ Բնավ չն­վաս­տաց­նե­լով մյուս ա­ռար­կա­նե­րի դերն ու նշա­նա­կու­թյու­նը, պետք է փաս­տենք, որ մեզ հա­մար քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թյան ա­ռար­կա­ներ են հա­յե­րենն ու պատ­մու­թյու­նը։ Շր­ջա­նառ­վող հիմ­նա­վո­րում­նե­րից մեկն էլ այն է, որ Հար­վար­դի, Քեմբ­րի­ջի և Սոր­բո­նի հա­մալ­սա­րան­նե­րում անգ­լե­րեն, ֆրան­սե­րեն և տվյալ եր­կր­նե­րի պատ­մու­թյուն չեն ու­սում­նա­սի­րում։ Նախ վս­տահ չեմ, որ վե­րոն­շյալ ա­ռար­կա­նե­րը չեն ու­սում­նա­սիր­վում, և երկ­րոր­դը՝ ար­դյո՞ք այս հա­մալ­սա­րան­ներն ու մեր բու­հե­րը նույն հար­թու­թյան վրա են։ Մեր և նրանց կր­թա­կան հա­մա­կար­գերն ար­դյո՞ք հա­մե­մա­տե­լի են, ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րի մա­սին չխո­սենք։ Միայն այն փաս­տը, որ անգ­լե­րեն խո­սում է աշ­խար­հում մեկ մի­լիար­դից ա­վե­լի մարդ, իսկ հա­յե­րեն 3-4 մի­լիոն մարդ (գու­ցե չա­փա­զան­ցում եմ), ար­դեն բա­վա­րար է, որ հաս­կա­նանք ի­րա­վի­ճա­կը։ Չէ՞ որ լե­զուն խո­սե­լով է զար­գա­նում։ Ինչ­քան քիչ ենք խո­սում, այն­քան վտանգ­ված է հա­յե­րե­նը։ Մեկ այլ հիմ­նա­վո­րում էլ է շր­ջա­նառ­վում, ո­րը դպ­րո­ցում հա­յե­րե­նի և պատ­մու­թյան դր­ված­քը բա­րե­լա­վե­լու մա­սին է։ Ըստ իս՝ քա­նի դեռ դպ­րո­ցում բա­վա­րար հիմ­քե­րի վրա չեն այս ա­ռար­կա­նե­րը, ու­րեմն վաղ է բու­հե­րից հա­նե­լը կամ թե­կուզ կա­մընտ­րու­թյա­նը թող­նե­լը։

Հար­ցի ի­րա­վա­կան կող­մը հետևյալն է.

«Լեզ­վի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քի երկ­րորդ հոդ­վա­ծում ամ­րագր­ված է, որ «Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան բո­լոր միջ­նա­կարգ-մաս­նա­գի­տա­կան, մաս­նա­գի­տա­կան-տեխ­նի­կա­կան և բարձ­րա­գույն ու­սում­նա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րում հա­յոց լեզ­վի ըն­դու­նե­լու­թյան քն­նու­թյու­նը և հա­յոց լեզ­վի ու­սու­ցու­մը պար­տա­դիր են»: Ա­վե­լին ա­սեմ՝ Վար­չա­կան ի­րա­վա­խա­տում­նե­րի վե­րա­բե­րյալ ՀՀ օ­րենս­գր­քի 189.2 հոդ­վա­ծով սահ­ման­վում է պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն «Լեզ­վի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քի 2-րդ հոդ­վա­ծի այս դրույ­թը չա­պա­հո­վե­լու հա­մար։ Ա­սել է, թե բո­լոր «միջ­նա­կարգ-մաս­նա­գի­տա­կան, մաս­նա­գի­տա­կան-տեխ­նի­կա­կան և բարձ­րա­գույն ու­սում­նա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րում հա­յոց լեզ­վի ըն­դու­նե­լու­թյան քն­նու­թյու­նը և հա­յոց լեզ­վի ու­սու­ցու­մը չա­պա­հո­վելն ա­ռա­ջաց­նում է տու­գան­քի նշա­նա­կում քա­ղա­քա­ցի­նե­րի նկատ­մամբ` սահ­ման­ված նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վար­ձի հա­րյուր­հիս­նա­պա­տի­կից մինչև եր­կու­հա­րյու­րա­պա­տի­կի չա­փով, իսկ պաշ­տո­նա­տար ան­ձանց նկատ­մամբ` եր­կու­հա­րյու­րա­պա­տի­կից մինչև ե­րեք­հա­րյու­րա­պա­տի­կի չա­փով»։

Փաս­տո­րեն ի՞նչ է ար­վում. դար­ձյալ գո­ղու­նի և նեն­գա­բար փո­շիաց­վում են «Լեզ­վի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քի դրույթ­նե­րը։

Նույն օ­րեն­քով մենք ու­նենք պար­տա­վո­րու­թյուն՝ պահ­պա­նե­լու, զար­գաց­նե­լու և տա­րա­ծե­լու հա­յե­րե­նը սփյուռ­քում։ Մենք մեր երկ­րում պե­տա­կան մա­կար­դա­կով վտան­գում ենք հա­յե­րե­նը, սփյուռ­քում ինչ­պե՞ս ենք պաշտ­պա­նե­լու այն։ Սա վտան­գա­վոր, շատ վտան­գա­վոր քա­ղա­քա­կա­նու­յուն է։ Ի դեպ՝ ի՞նչ է լեզ­վա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը. պե­տու­թյան ձեռ­նար­կած մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ամ­բող­ջու­թյունն է՝ ուղղ­ված պե­տա­կան լեզ­վի շա­հե­րի պաշտ­պա­նու­թյա­նը։ Լեզ­վա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն երկ­րում ի­րա­կա­նաց­նում է Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը և և այդ նպա­տա­կի հա­մար ստեղծ­ված լիա­զոր մա­մի­նը, ա­սել է` Լեզ­վի կո­մի­տեն, որն ի­րա­վա­հա­ջորդն է Լեզ­վի պե­տա­կան տես­չու­թյան։ Ա­յո՛, Լեզ­վի պե­տա­կան տես­չու­թյան փո­խա­րեն ստեղծ­վեց Լեզ­վի կո­մի­տեն, բա­րի, փառք ու պա­տիվ Լեզ­վի տես­չու­թյան նախ­կին ղե­կա­վա­րու­թյա­նը, որ գե­րա­գույն ջան­քե­րով պա­հեց կա­ռույ­ցը, բայց ինչ դար­ձավ այս մե­կը՝ նո­րաս­տեղծ կո­մի­տեն. օժտ­վե՞ց ըն­դար­ձակ ի­րա­վա­սու­թյուն­նե­րով, ստեղծ­վե՞ց լեզ­վա­քա­ղա­քա­կան լուրջ խն­դիր­ներ լու­ծող մար­մին, թե՞ բա­վա­րար­վե­ցինք միայն պե­տին և տե­ղա­կա­լին յու­րա­յին կա­մա­կա­տար­նե­րով փո­խա­րի­նե­լով ու դեռ կուրծք ենք ծե­ծում, թե հո­վա­նա­վոր­չու­թյամբ չենք զբաղ­վում. ի­րա­կա­նու­թյու­նից կի­լո­մետ­րե­րով հե­ռու կար­ծիք։ Մի՞­թե մենք նպա­տակ էինք դրել հոր­դո­րակ­ներ ու­ղար­կող ու ֆեյս­բու­քյան էջ վա­րող կա­ռույց ստեղ­ծել։ Ո՛չ, հա­զար ան­գամ ոչ։ Մենք ե­րա­զում էինք ստեղ­ծել լեզ­վի մի հզոր պաշտ­պան՝ լեզ­վա­քա­ղա­քա­կան և վե­րահս­կո­ղա­կան գոր­ծա­ռույթ­նե­րով օժտ­ված մի մար­մին։ Լեզ­վի առջև ծա­ռա­ցած բա­զում խն­դիր­նե­րը մտա­դիր էինք լու­ծե­լու հա­մա­կարգ­ված լեզ­վա­կան պե­տա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ, պե­տա­կան ծրագ­րով, պե­տա­կան մա­կար­դա­կով։ Ան­գամ մշակ­ված ծրա­գիր է ժա­ռան­գել Լեզ­վի կո­մի­տեն՝ 2018-2023 թթ. հա­մար, սա­կայն այն այդ­պես էլ մնա­ցել է թղ­թի վրա, ինչ­պես նա­խորդ բո­լոր կա­ռա­վա­րու­թուն­նե­րի օ­րոք։ Մեր հե­ղա­փո­խա­կան ոգևո­րու­թյու­նը սա­ռեց նաև այս պատ­ճա­ռով։ Չօգտ­վել ան­ցյա­լի պո­տեն­ցիա­լից, մե՛ր պո­տեն­ցիա­լից, առն­վազն ան­խել­քու­թյուն է։ Խն­դիր­նե­րը շատ են։

Մեր բու­հա­կան դա­սագր­քե­րը, ձեռ­նարկ­նե­րը, մաս­նա­գի­տա­կան գրա­կա­նու­թյու­նը հա­յե­րե՞ն են։ Մեր քա­ղա­քի լեզ­վա­կան հան­դեր­ձան­քը բա­վա­րա­րու՞մ է մեզ, ճար­տա­րա­պե­տա­կան շի­նու­թյուն­նե­րի ցու­ցա­նակ­նե­րը, գո­վազ­դա­յին վա­հա­նակ­նե­րը ար­դյո՞ք հա­մա­պա­տաս­խա­նում են «Լեզ­վի մա­սին» օ­րեն­քի պա­հանջ­նե­րին։

Հա­յե­րե­նի տի­րա­պետ­ման չա­փո­րո­շիչ­ներ ու­նե՞նք։
Գրա­կան հա­յե­րե­նը կա­նո­նարկ­վու՞մ է։ Մեր վեր­ջին բա­ռա­րան­նե­րը ո՞ր դա­րում են լույս տե­սել։

Այս և ու­րիշ շատ հար­ցե­րի պա­տաս­խան­ները բա­ցա­սա­կան են։
Պե­տու­թյունն այս­տե՛ղ ա­նե­լիք ու­նի։ Պե­տու­թյունն այս­տե՛ղ պետք է բա­ցատ­րի իր քա­ղա­քա­ցի­նե­րին լեզ­վի դե­րը և նշա­նա­կու­թյու­նը, բա­ցատ­րի, պար­զա­բա­նի, ուղ­ղոր­դի, նպաս­տի, որ մեր երկ­րում և սփյուռ­քում զար­գա­նա, պահ­պան­վի ու տա­րած­վի մեր պե­տա­կան լե­զուն։ Չի ա­նում պե­տու­թյու­նը, բայց փո­խա­րե­նը ժո­ղո­վուրդն է ա­չա­լուրջ իր լեզ­վի, իր ազ­գա­յին ար­ժեք­նե­րի նկատ­մամբ։ Հու­սադ­րո­ղը սա է։

ՄԱ­ՐԻ­ՆԵ ՀՈ­ՎՅԱՆ
Լեզ­վի պե­տա­կան տես­չու­թյան պե­տի նախ­կին տե­ղա­կալ

Աղբյուր՝ Irates.am

Լրահոս
Վահագն Մուղնեցյան. Ես մի տուն ունեմ, գողտրիկ մի այգի... Վահան Տերյան․ Իմ մոլոր ճամփին դու անկարծ իջար Շվեդիայում վերծանում են Աստրիդ Լինդգրենի բնօրինակ ձեռագրերը «Անցումը Կարմիր ծովով» տեսարանի պատկերային արտահայտությունները «Հայրենիքի և ընտանիքի գաղափարները Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակություններում» գիտաժողով Մայր Աթոռում «Հա­յաս­տա­նի նման սուրբ օ­րենք­նե­րի եր­կի­րը վե­րա­ծում են վաշ­խա­ռուա­կան կր­պա­կի» Ստոկհոլմում սկսվում Է նոբելյան հանդիսությունների շաբաթը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Գվատեմալայի Կոնգրեսի պատվիրակությանը Դերասանուհի Հելեն Միրենին կնշորհվի «Ոսկե արջ» Պոեզիայից մինչև նամակներ. Լույս է տեսել Թումանյանին նվիրված «Հոբելյանական ընտրանի 150» գիրքը Եղիշե Չարենցի՝ Արփենիկն ու Իզաբելլան Աճուրդի կհանվեն Փարաջանովի նամակները «Օնեգինը»՝ ռուսական թատրոնի բեմում Հրաչյա Թամրազյան. Հետքեր Ագահը Ալադինին մարմնավորած Մենա Մասուդը՝ «մեկ դերի գերի» Փարաջանով-Փելեշյան ալգորիթմը նույնչափ կարեւոր է, ինչպես Մաշտոցի այբուբենը Հրատարակվել է Իրինա Բարսեղյան-Կրպեյանի մենագրության անգլերեն թարգմանությունը Արամի 23 -ի հարևանությամբ ապօրինի քանդման աշխատանքները կասեցված են Հրաչյա Թամրազյանի մտերիմներն ու գործընկերները ցերեկույթով նշեցին նրա տարեդարձը Գոգենի կտավը վաճառվել է 9,5 միլիոն եվրոյով «Եվրոպայի ընտրությունը» տիտղոսը Հայաստանինն է Վիլյամ Սարոյան. Գյուղացին Հայաստանն ու Բելառուսը մշակութային նոր կամուրջներ կկառուցեն. հուշագիր պատմության թանգարանների միջև Վահան Թեքեյան․ Իմ գյուղը Ռուբեն Հովսեփյան. «Ոսկու շուկայում» Հովհան Ոսկեբերանի ճառն այն մասին, որ, ինչպես ցույց են տալիս սրբերի օրինակները, չկա որևէ առաքինություն, որը չարիք է բերում Գոգենի կտավն աճուրդում վաճառվել է 9,5 մլն եվրոյով Դերասանուհի Հելեն Միրենը պատվավոր «Ոսկե արջ» կստանա Բեռլինալեում Ավիշայ Քոենի և Սիմֆոնիկ նվագախմբի ինքնատիպ համերգը կնվիրվի Լևոն Մալխասյանի 75-ամյակին Կենտրոնական Եվրոպայի Հայրապետական Պատվիրակ Տեր Տիրան եպիսկոպոս Պետրոսյանը հովվական այցով գտնվեց Շվեդիայի Գոթենբուրգ քաղաքում Ջեքսոնի երգերը գործիքավորելիս օգտագործվել է նաև դուդուկ Ռուբեն Էլբակյանը մենահամերգ է ունեցել Փարիզի պատմական Լա Մադլեն եկեղեցում Կյանքից հեռացել է բալետի արտիստ Մաքսիմ Մարտիրոսյանը ԶՈՒ ԳՇ ռազմանվագախմբային ծառայությունը նշել է կազմավորման տարեդարձը Նիկոլայ Նիկողոսյանի գրաֆիկական աշխատանքները կներկայացվեն Մոսկվայում «Աստծո վրա դրի իմ հույսը և վախ չունեմ, մարդն ինձ ի՞նչ կարող է անել» Վահագն Մուղնեցյան․ Աղոթք Սոնա Վան․ Ադամի արարումը «Հովեր» պետական կամերային երգչախումբը հյուրախաղերով հանդես է եկել Գերմանիայում և Բելգիայում
website by Sargssyan