USD
EUR
RUB

«Ուրիշ Զվարթնոց չունենք եւ չենք կարող ունենալ»

 

ԵՐԵՎԱՆ, 30 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, Aravot.am: Դեկտեմբերի 15-ին, ժամը 14-ին «Զվարթնոց» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանում տեղի կունենա «Սենտ Շապելի հարթաքանդակը Զվարթնոց տաճարի վերակազմության ակունքներում» խորագիրը կրող միջոցառումը։ Նախատեսվում է Սենտ Շապելի հարթաքանդակներից մեկի (կրկնօրինակ ցուցանմուշի) բացման արարողությունը: Սենտ Շապելի հայտնի հարթաքանդակների եւ Զվարթնոցի տաճարի հետ առնչությունների մասին զրուցեցինք «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի տնօրենի տեղակալ Խորեն Գրիգորյանի հետ։

- Պարոն Գրիգորյան, Զվարթնոց եւ Սենտ Շապել, ֆրանսիական ու հայկական մշակույթների երկու գոհարները ի՞նչ կապ ունեն իրար հետ։

- Եթե անկեղծ լինենք՝ շատ սերտ։ Մի փոքր հետ գնալով՝ ներկայացնեմ՝ ինչպես է հղացել միտքը։ Շաբաթներ առաջ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հարություն Մարությանի ֆեյսբուքյան էջում պատահաբար աչքովս ընկավ Սենտ Շապելի տաճարում արված իր լուսանկարը։ Ֆրանսիական գոթական ճարտարապետության եւ զարդարվեստի աչքի ընկնող կոթողը կառուցվել է 1243-1248 թթ.: Իր սքանչելի վիտրաժներով հայտնի հուշարձանը հայ արվեստաբանների ուշադրությունը գրավել է միջնադարյան եկեղեցու արեւմտյան ճակատի երկրորդ հարկի բաց սյունասրահի մուտքի ձախ քարակոփ պատին պատկերված հարթաքանդակներով։ Պատկերված է ջրհեղեղի պատմությունը՝ նոյյան տապանով եւ եռահարկ, ռոտոնդաձեւ մի շինությամբ։ Այս հարթաքանդակների մասին աոաջին անգամ գրել է անվանի ճարտարապետ, գիտնական Տիրան Մարությանը 1959թ.։ Նրա համոզմամբ, Արարատ լեռան հետ կապված Նոյի բիբլիական լեգենդը պատկերող զարդաքանդակներում պատկերված եկեղեցական շենքը Արարատյան դաշտում մինչեւ IX դարը կանգուն մնացած Զվարթնոց տաճարի վերարտադրությունն է։ Հարություն Մարությանի հետ ուսումնասիրել ենք ճարտարապետ Տիրան Մարությանի՝ Զվարթնոցի վերաբերյալ հսկայական արխիվը եւ որոշել միջոցառում անցկացնել։ Համոզված եմ, որ ներկաները կլսեն ինչպես գիտնականի տարիների հսկայական աշխատանքի, այնպես էլ՝ գիտական աշխարհում եղած իրարամերժ կարծիքների մասին (բանախոս՝ Հարություն Մարության)։

- Այսինքն՝ հայկական ճարտարապետության հետք կամ ազդեցություն կա՞ Սենտ Շապելի կառուցման ակունքներում։

- Զվարթնոց տաճար ու Սենտ Շապել. այս հզոր հուշարձանները շատ մեծ ազդեցություն են ունեցել Տիրան Մարությանի կյանքում։ Թորոս Թորամանյանից բացի, Մարությանն էլ համոզված է եղել, որ հարթաքանդակի վրա զվարթնոցատիպ տաճարի պատկեր է։ Հաստատ պնդել, որ դա Զվարթնոցն է, Գագկաշենն է՝ ոչ ոք չի կարող, բայց կառուցման ժամանակաշրջանը համընկնում է՝ 7-րդ դարում կառուցված Զվարթնոց (կանգուն է եղել մինչեւ 9-րդ դար) եւ Գագկաշենը, որ պահպանվել է մինչեւ 13-րդ դար։ Այսինքն՝ ուղիղ համընկնում է Սենտ Շապելի կառուցման ժամանակաշրջանի հետ։ Պետք է ասեմ, որ դեկտեմբերի 15-ին նախանշված միջոցառումը նաեւ մեծ ծրագրի սկիզբ կազդարարի։ Զվարթնոց հուշարձանային համալիրի բազմակողմանի ուսումնասիրության խնդիր ենք դրել մեր առաջ, բացի այդ, առաջնային ենք համարում հուշարձանի ամբողջական կոնսերվացիան։ Հաշվի առնելով, որ Զվարթնոցը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում, ՊՈԱԿ-ի տնօրինությունը դիմել է ԿԳՄՍ նախարար Արայիկ Հարությունյանին՝ այդ գործընթացը կազմակերպելու համար մասնագետներ հրավիրել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ից։

Հուշարձանի եռաչափ մոդելավորման համար էլ դիմել ենք Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երեւանյան գրասենյակի ղեկավար, հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանին։ Նախնական համաձայնություն արդեն կա։ Պետք է փոխվի նաեւ Զվարթնոցի ցուցադրությունը, էքսկուրսիոն տեքստը։ Առհասարակ պետք է նոր շունչ հաղորդել արգելոց-թանգարանին։ Հուսամ, որ 2020 թ. տաճարը եւ համալիրն ամբողջությամբ կոնսերվացնելու ծրագիր կունենանք։ Իմ պատկերացմամբ՝ ճիշտ կլինի այն օդափոխման համակարգով ապակե գմբեթի տակ առնել, այդպես չենք կորցնի տաճարի տեսքը։ Թե ինչու 30 տարի ոչինչ չի արվել՝ կլռեմ, բայց այսօր մենք ի վիճակի ենք դա անել եւ պետք է անենք։ Ահռելի ծավալի ու տեւական ժամանակ պահանջող աշխատանք է, որը իրավունք չունենք հետաձգելու։ Ամեն բեկորի վնասումը կամ քայքայումը մեր մշակույթի մի մասնիկի կորուստ է։ Մի բան հստակ է՝ ուրիշ Զվարթնոց չունենք, չենք էլ կարող ունենալ։

Զրուցեց ԼԻԼԻԹ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԸ

 

Լրահոս
Ամփոփվեց մանկագիրների և նկարազարդողների մրցույթը. ներկա էր Նունե Սարգսյանը «Պատգամ» հոբելյանական երեկո՝ նվիրված Սոս Սարգսյանի ծննդյան 90-ամյակին Եղիշե Չարենց. Այրած երգեր Կոմիտասյան հոբելյանական համերգ Հռոմում Համո Սահյան․ Ես կուզեի․․․ Սուրբ Հակոբ Մծբնեցի հայրապետ. հոգեշահ քարոզիչը «Ավետիսը» աշխարհահռչակ դաշնակահարին հրավիրել է Երեւան Հովհննես Երանյան․ Գորտը, կամ սցենար նկարահանված ֆիլմի համար Վիլյամ Սարոյան. Այդ օրը Հայաստան են ժամանում միջազգային կինոարտադրության ոլորտում փորձառու և անվանի կինոգործիչներ 44 000 տարվա պատմություն. Ինդոնեզիայում հայտնաբերվել են մարդկանց կողմից արված հնագույն որմնանկարները Երևանի պետական կամերային երգչախումբը վեցերորդ համերգով ամփոփեց Կոմիտասին նվիրված ելույթները Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը ողջունել է ԱՄՆ Սենատի բանաձևը Հայոց Ցեղասպանության վերաբերյալ Ամանորի տոներին մի շարք թատրոններ ու թանգարաններ կաշխատեն «Պետք է գնա­հա­տել, սի­րել մեր կող­քին ապ­րող կոմ­պո­զի­տո­րին» «Ինչ ցան­կա­նում եք, որ մար­դիկ ձեզ ա­նեն, նույնն էլ դուք ա­րեք նրանց» Աղոթքը «դատ է դատաստանից առաջ» Չաքմաքչյանի «Քայլող մարդը» հնարավոր է տեղադրվի Հյուսիսային պողոտայի՝ Աբովյան փողոցին հարող տարածքում Թումանյանը՝ հայերեն և վրացերեն. Թբիլիսիում լույս է տեսել միանգամից երեք գիրք Մաքսիմ Վենգերով. Հայաստանը գալը նշանակալի և հաճելի իրադարձություն է Հովհաննես Թումանյան. Երկինք ու երկիր Սամվել Սևադա․ Ահա և վերջի սկիզբը․․․ Յուսուպ Ռազիկովի «Սուսերով պար» ֆիլմի հայաստանյան մեծ պրեմիերան՝ վաղը Օրհնեցե՛ք Տիրոջ անունը Տիրոջ տանը գտնվողներ «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ. Ո՞րն էր Չարենցի ու Բակունցի միջեւ տարաձայնության պատճառը Ջութակահար Դիանա Ադամյանը՝ «Համագործակցության դեբյուտներ» միջպետական մրցանակի դափնեկիր Հովհաննես Երանյան. Երեք ամիս հետո Պոլսոյ Պատրիարք դառնալու աւելի մեծ հնարաւորութիւն ունի Սահակ Սրբազան Մաշալեանը Պարույր Սևակ․ Լույսի աղբյուրը Երանելի Մայր սուրբ Թուրքիոյ Հայոց 85-րդ Պատրիարքի ընտրութեան առաջին քայլը. մամլոյ հաղորդագրութիւն Հայտնի են «Ոսկե գլոբուսի» անվանակարգորդները «Լավագույն օտարերկրյա ֆիլմ» կատեգորիայում Հաջորդ տարի Արցախում կանցկացվի «Թատերական Արցախ» փառատոն. Հակոբ Ղազանչյան Օծվել է Ներքին Գետաշեն գյուղի Ս.Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին «Իմ հայկական անունը Միքայել է». Երևանում ծնված Էրմիտաժի տնօրենը ռուսական հեռուստատեսությանը ներկայացրել է Երևանը Հռոմում ներկայացվել է «Կորսված Հայաստան. ճամփորդություն մի ժողովրդի հիշողության մեջ» գիրքը Հայ ընթերցողին է ներկայացվել Շառլ Ազնավուրի «Մեղմ շշուկով» գիրքը «Հայրենիքի և ընտանիքի գաղափարները Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակություններում» գիտաժողով Մայր Աթոռում Չարենցն ու Կոմիտասը Կարսում բացվել է «Անի. Քարե պոեզիա» խորագրով ցուցահանդեսը, Կարո Փայլանը կոչ է արել «անպայման այցելել»
website by Sargssyan