USD
EUR
RUB

«Ան­մա՞հ է այն գոր­ծը, ո­րի հա­մար ես մե­ռա…»

 

(Նախորդ մասը)

Բայց մա­յի­սի 20-ին հու­նա­կան Կոր­ֆու կղ­զում գտն­վող մե­ծա­տա­ղանդ Կոս­տան Զա­րյա­նը՝ Կո­մի­տա­սի մտե­րի­մը, ա­սես կան­խազ­գա­լով վար­դա­պե­տի տուն­դար­ձը, գրեց կյան­քի ու մահ­վան իր ֆու­գան` նշա­նա­վոր ա­հե­ղա­ձայն բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը: (Քա­նի որ այդ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը ծա­վա­լուն է, մեջ կբե­րեմ ի­նը տող սկզ­բից, ի­նը` վեր­ջից).
ԿՈ­ՄԻ­ՏԱՍ ՎԱՐ­ԴԱ­ՊԵ­ՏԻՆ
(Նրա ա­ճիւ­նը Հա­յաս­տան տա­նե­լու առ­թիւ)
Բա­րի ճա­նա­պարհ, վար­դա­պետ, վե­րա­դարձ բա­րի...
Դիա­կառ­քիդ մօ­տից, գա­րունն էլ ա­հա, ծա­մե­րը թա­փած,
Սա­հում է կա­մաց, մա­տե­րը դնում երկ­նա­կա­մա­րի
Սրինգ­նե­րի բիւ­րեղ ձայ­նե­րի վրայ,
Որ­պէս զի դեղ­նած շր­թե­րիդ ծայ­րի վշ­տա­հար գի­ծը,
Աշ­խար­հը խա­ւար մե­ռած աչ­քե­րիդ,
Օ­տար քա­ղա­քի ա­րե­ւով մեկ­նեն եւ ճա­ռա­գայ­թի
Ճա­կատդ ըմ­բոստ:
Բա­րի ճա­նա­պարհ, վար­դա­պետ, վե­րա­դարձ բա­րի...
------------------------
Եւ դա կը լի­նի հա­մերգ մի հս­կայ, ո­րի նմա­նը չէ լսուած եր­բեք
Եւ ոչ մի վայ­րում: Դիս­կանտ­ներ ոս­կէ, բա­սօ­ներ խո­րուն,
Կա­ղա­մախ­նե­րի խշ­շոց­ներ խոր­հուրդ, բա­ղե­րի ծո­ցից
Ե­կած շր­շիւն­ներ, հաս­կե­րի գլ­խին սա­հող լեն­տօ­ներ,
վա­զող ջու­րե­րի
Ա­րագ­ներ շռինդ, բռ­նուած պե­դա­լը ծե­ծուող կա­լե­րի,
Եւ ա­լիք ա­լիք խո­տե­րը շար­ժող ֆու­գան հո­վե­րի՝
Կը գան կը կանգ­նեն եւ հո­գուդ խոր­քի չեր­գուած եր­գե­րից
Հա­յոց աշ­խար­հի բո­լոր ձայ­նե­րով կը հա­մեր­գեն նո­րից:
Բա­րի ճա­նա­պարհ, վար­դա­պետ, վե­րա­դարձ բա­րի...
Ներ­գաղ­թյալ­նե­րին Երևան տե­ղա­փո­խե­ցին չորս քա­րա­վա­նով, եր­կու մար­դա­տար, եր­կու ապ­րան­քա­տար գնացք­նե­րով: Մա­յի­սի 21-23-ը Երևա­նի կա­յա­րա­նում նրանց դի­մա­վո­րե­ցին նվա­գախմ­բե­րով, ծաղ­կեփն­ջե­րով, դրո­շակ­նե­րով, ող­ջույ­նի պաս­տառ­նե­րով, կեց­ցե­նե­րով, ու­ռա­նե­րով: Ո­րո­շել էին մեկ ա­միս հան­գիստ տալ, բայց ներ­գաղ­թյալ­նե­րը չհա­մա­ձայ­նե­ցին, թե՝ ու­զում ենք ան­հա­պաղ գոր­ծի անց­նել:
Խոր­հր­դա­յին իշ­խա­նու­թյու­նը նա­խա­պատ­րաստ­վել էր ըստ պատ­շա­ճի: Բո­լոր ժա­մա­նած­նե­րին տե­ղա­վո­րում էին նո­րա­կա­ռույց, նոր ա­վան­նե­րում՝ Նու­բա­րա­շե­նում, Սե­բաս­տիա­յում, Մա­լա­թիա­յում, Եվ­դո­կիա­յում, Քղիում, Խար­բեր­դում, Տիգ­րա­նա­կեր­տում և այ­լուր: Միայն Նու­բա­րա­շե­նում տե­ղա­վոր­վեց 105 ըն­տա­նիք՝ 267 հո­գի, ընդ ո­րում, յու­րա­քան­չյուր տան դռան վրա փակց­ված էր ներ­գաղ­թյա­լի ա­նուն-ազ­գա­նու­նը, իսկ մե­խից կախ­ված էին տան բա­նա­լի­նե­րը:
Կի­սա­քաղց Խոր­հր­դա­յին Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ծախ­սել էր 600 հա­զար ռուբ­լի, ին­չը հա­վա­սար էր 1,8 մլն ֆրան­կի: Բայց դա եր­կա­րա­ժամ­կետ, ան­գին ներդ­րում էր, ո­րի պտուղ­նե­րը, հա­տույ­ցը Հա­յաս­տանն ստա­նա­լու էր հե­տա­գա­յում:
Դա Տուն­դարձ էր…
Տուն­դարձ էր նաև Կո­մի­տա­սի հա­մար: Նրա ա­ճյու­նը փո­խադ­րե­ցին ա­ռան­ձին, Երևան հասց­րին մա­յի­սի 27-ին, իսկ հա­ջորդ օ­րը նշա­նակ­վեց հու­ղար­կա­վո­րու­թյու­նը:
Ըստ իս, հո­ղար­կե­քը դի­տա­վո­րյալ կա­տա­րե­ցին Մա­յի­սի 28-ին՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան հռ­չակ­ման օ­րը. դա քա­ղա­քա­կան, հա­կա­քա­րոզ­չա­կան և հա­կա­դաշ­նակ­ցա­կան բնույթ ու­ներ:
Կուլ­տու­րա­յի տա­նը՝ ներ­կա­յիս Ա. Բա­բա­ջա­նյա­նի ան­վան ֆիլ­հար­մո­նիա­յի փոքր դահ­լի­ճում, ա­ռա­վո­տյան ժա­մը 11-ից սկս­վեց ե­րաժշ­տա­գետ­նե­րի, գրող­նե­րի, նկա­րիչ­նե­րի, դե­րա­սան­նե­րի, օ­պե­րա­յի եր­գիչ­նե­րի, բան­վոր­նե­րի, գյու­ղա­ցի­նե­րի, ու­սա­նող­նե­րի հոս­քը: Դա­գաղն ամ­բող­ջո­վին պատ­ված էր ան­հա­շիվ ծաղ­կեպ­սակ­նե­րով, և խո­սուն էին դրանց սգո ժա­պա­վեն­նե­րը: Կոլ­տն­տե­սա­կան դար­ձած գեղ­ջուկ­նե­րի ծաղ­կեպ­սակ­նե­րի ժա­պա­վեն­ներն այս­պի­սի մա­կագ­րու­թյուն­ներ ու­նեին՝ «Ռանչ­պար­նե­րի բա­րե­կա­մին», «Մեր կա­լե­րի հն­ձուո­րին», ու­սա­նող­նե­րի­նը՝ «Սի­րե­լի ու­սուց­չին», «Եր­գի ար­քա­յին», «Երգ Կո­մի­տա­սին», մտա­վո­րա­կան­նե­րի­նը՝ «Նո­րա­րար լու­սա­վոր­չին», «Նուի­րա­կան Կո­մի­տա­սին», «Հայ­րե­նա­սէ­րին», «Տա­ռա­պեա­լին», կու­սակ­ցա­կան ու կա­ռա­վա­րա­կան պաշ­տո­նյա­նե­րի կար­միր ժա­պա­վեն­նե­րը՝ «Ազ­գա­յին ե­րաժշ­տու­թյան հիմ­նադ­րին», «Գիտ­նա­կա­նին», իսկ ինչ-որ մե­կի­նը, որ հա­վա­նա­բար Կո­մի­տա­սի հետ ճե­մա­րա­նում էր սո­վո­րել՝ «Եղ­բայր Սո­ղո­մո­նին»…
Մինչև ե­րե­կո­յան 4-ը հրա­ժեշ­տի ա­րա­րո­ղու­թյա­նը մաս­նակ­ցեց 4000 մարդ (հի­շու՞մ եք՝ 4000 երգ, 4000 ֆրանկ. վե՛րջ, այլևս չեմ խո­սի թվե­րի մո­գա­կա­նու­թյան մա­սին): Կոն­սեր­վա­տո­րիա­յի երգ­չա­խում­բը և նվա­գա­խում­բը փոխ­նի­փոխ կա­տա­րում էին Կո­մի­տա­սի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը:
Պատ­վո պա­հակ կանգ­նե­ցին, ա­պա դա­գաղն ու­սե­րին վերց­րին լու­սա­վո­րու­թյան ժո­ղովր­դա­կան կո­մի­սար Ար­տա­վազդ Ե­ղիա­զա­րյա­նը, նրա տե­ղա­կալ Գևորգ Ա­բո­վը, ժող­կոմ­խոր­հին կից ար­վես­տի գոր­ծե­րի վար­չու­թյան պետ Դրաս­տա­մատ Սի­մո­նյա­նը, լուս­ժող­կո­մա­տին ա­ռըն­թեր գրա­կա­նու­թյան և պատ­մու­թյան ինս­տի­տու­տի տնօ­րեն Հայկ Գյու­լիքևխյա­նը, վաս­տա­կա­վոր կոմ­պո­զի­տոր Հա­րո Ստե­փա­նյա­նը, ՀԽՍՀ աշ­խա­տան­քի հե­րոս, կոմ­պո­զի­տոր Ա­զատ Մա­նու­կյա­նը, ժո­ղովր­դա­կան ար­տիստ Ար­մեն Ար­մե­նյա­նը, օ­պե­րա­յի և բա­լե­տի թատ­րո­նի գլ­խա­վոր դի­րի­ժոր Կոնս­տան­տին Սա­րա­ջյա­նը, կոմ­պո­զի­տոր Սար­գիս Բար­խու­դա­րյա­նը, Հայ­պետհ­րա­տի ե­րաժշ­տա­կան բաժ­նի վա­րիչ Ռու­բեն Թեր­լե­մե­զյա­նը, գրող Ա­զատ Վշ­տու­նին, «Գրա­կան թեր­թի» խմ­բա­գիր Վահ­րամ Ա­լա­զա­նը, մի քա­նի օր ա­ռաջ ներ­գաղ­թած դե­րա­սան Ա. Կո­թի­կյանն ու եր­գի­ծա­բան Ե. Թո­լա­յա­նը և ու­րիշ­ներ:
Սգեր­թը Շո­պե­նի մա­հեր­գի հն­չյուն­նե­րի ներ­քո կուլ­տու­րա­յի տնից շարժ­վեց դե­պի հին գե­րեզ­մա­նա­տուն՝ մշա­կույ­թի և ար­վես­տի գոր­ծիչ­նե­րի պան­թեոն: Առջևից ծաղ­կեպ­սակ­նե­րով քայ­լում էին կոն­սեր­վա­տո­րիա­յի ու­սա­նո­ղու­հի­նե­րը, իսկ դիա­կառ­քի հետևից՝ ժո­ղո­վուր­դը: Դա ա­ռա­ջին ժո­ղովր­դա­կան հու­ղար­կա­վո­րու­թյունն էր, տա­րի­ներ անց նման պատ­վի պի­տի ար­ժա­նա­նա­յին Ա­վե­տիք Ի­սա­հա­կյա­նը, Մար­տի­րոս Սա­րյա­նը, Ա­րամ Խա­չատ­րյա­նը, Հով­հան­նես Շի­րա­զը:
Վար­դա­պե­տի հո­ղար­կեք էին կա­տա­րում, բայց ա­ռանց հոգևո­րա­կա­նի…
Պան­թեո­նում Կո­մի­տա­սի ա­ճյու­նի հա­մար տեղ էին հատ­կաց­րել Շիր­վան­զա­դեի, Ա­լեք­սանդր Թա­մա­նյա­նի, Հով­հան­նես Հով­հան­նի­սյա­նի և Ռո­մա­նոս Մե­լի­քյա­նի գե­րեզ­ման­նե­րի հարևա­նու­թյամբ:
Կո­մի­տա­սի մտե­րիմ ըն­կեր Փա­նոս Թեր­լե­մե­զյա­նը դող­դո­ջուն ձայ­նով խոսք ա­սաց. «Կո­մի­տա­սի մա­հով հայ ե­րաժշ­տու­թյու­նը կորց­րեց իր մո­լո­րակ­նե­րից մե­կին: Նրա թո­ղած ե­րաժշ­տու­թյու­նը մենք մե­ծա­պես գնա­հա­տում ենք և ար­ժե­քա­վո­րում: Նա հայ աշ­խա­տա­վոր ժո­ղովր­դինն է և նրա եր­գի հան­ճա­րեղ զար­գաց­նո­ղը»:
Դամ­բա­նա­կան ճա­ռով հան­դես ե­կավ նաև Դր. Սի­մո­նյա­նը. «Այ­սօր հայ­րե­նի հո­ղը իր գիրկն է ըն­դու­նում հայ ե­րաժշ­տու­թյան մե­ծա­գույն վար­պե­տին՝ Կո­մի­տա­սին: Քսան տա­րի է, որ նա դա­դա­րել էր ստեղ­ծա­գոր­ծե­լուց, դա­ժան հի­վան­դու­թյու­նը զր­կել էր նրան ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից, սա­կայն նրա ամ­բողջ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան աղ­բյու­րը հան­դի­սա­ցել է ժո­ղո­վուր­դը, ա­հա թե ին­չու այն­քան հա­րա­զատ է նա մեզ և բարձր՝ նրա ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը»:
Իսկ Հա­րո Ստե­փա­նյանն ա­սաց. «Այս համր դա­գա­ղի առջև, մեծ ե­րաժշ­տա­գե­տի այս ան­խոս մարմ­նի առջև մենք վշ­տա­բեկ խո­նար­հում ենք մեր գլու­խը: Մեր սր­տե­րի մեջ միշտ կեն­դա­նի կմ­նա ու կհն­չի մե­ծա­տա­ղանդ Կո­մի­տա­սի եր­գը: Ժո­ղովր­դի բե­րա­նից պո­կած լի­նե­լով նրա ու­րա­խու­թյուն­նե­րի, վշ­տե­րի, թա­փած քր­տին­քի րո­պե­նե­րի ձայ­նե­րը, նա դրանք կո­կե­լով վե­րա­դարձ­րեց ժո­ղովր­դին՝ ար­վես­տի մեծ կա­տա­րե­լու­թյամբ, հայ ժո­ղովր­դա­կան եր­գը բարձ­րաց­նե­լով կլա­սիկ եր­գի մա­կար­դա­կին»:
Վաս­տա­կա­վոր երգ­չու­հի Հայ­կա­նուշ Դա­նիե­լյա­նը եր­գեց. «ՈՒ­ռի ես, կռա­նալ մի, Մեր դռ­նից հե­ռա­նալ մի…»:
Երբ դա­գաղն ի­ջեց­նում էին գե­րեզ­ման, կոն­սեր­վա­տո­րիա­յի երգ­չա­խում­բը եր­գեց Կո­մի­տա­սի «Գա­րուն ա» և «Անձրևն ե­կավ շա­ղա­լեն»: Եվ, ի­րոք, այդ պա­հին սկ­սեց անձրև տե­ղալ. շա­ղա­լեն…
Փա­նոս Թեր­լե­մե­զյա­նը կռա­ցավ, մի բուռ հող վերց­րեց, ձգեց դա­գա­ղի վրա և հա­զիվ լսե­լի շշն­ջաց. «Վեր­ջա­պես հա­սար մու­րա­զիդ, քո հայ­րե­նի սուրբ հո­ղին մեջ հանգ­չե­լով: Հա­վի­տե­նա­կան հան­գիստ ոս­կոր­նե­րուդ, ան­մահ Կո­մի­տաս…»:
Եր­կու օր անց՝ մա­յի­սի 30-ին, Հայ­ֆիլ­հար­մո­նիա­յի դահ­լի­ճում կա­յա­ցավ հա­մերգ՝ ի հի­շա­տակ և ի պա­տիվ Կո­մի­տա­սի:
Շա­րա Տա­լյա­նը եր­գեց «Ան­տու­նի» և «Ծի­րա­նի ծառ», Հայ­կա­նուշ Դա­նիե­լյա­նը՝ «Չի­նար ես», «Քե­լե-քե­լե», «Եր­կինքն ամ­պել ա», դե­րա­սա­նու­հի Գ. Շան­շիևան՝ «Էս ա­ռուն», «Քե­լեր, ցո­լեր», «Գա­րուն ա», մե­ներգ­չու­հի Ս. Գաս­պար­բե­կը՝ «Ա­լա­գյազ», «Խն­կի ծառ» ա­պա Շ. Տա­լյանն ու Գ. Շան­շիևան՝ «Հաբր­բան»: Վեր­ջում ե­լույթ ու­նե­ցավ կոն­սեր­վա­տո­րիա­յի երգ­չա­խում­բը՝ Թա­թուլ Ալ­թու­նյա­նի ղե­կա­վա­րու­թյամբ:
Ին­չու՞ այս ա­մե­նին այս­քան ման­րա­մասն անդ­րա­դար­ձա: Ցույց տա­լու հա­մար, որ խոր­հր­դա­յին իշ­խա­նու­թյունն ի զո­րու ե­ղավ տար­բե­րե­լու կարևո­րը ան­կարևո­րից, ցո­րե­նը՝ ո­րո­մից, մշտն­ջե­նա­կա­նը՝ ան­ցո­ղի­կից: Ա­վե­լին, հաս­կա­ցավ, որ Կո­մի­տա­սի ա­ճյու­նով, հա­կա­ռակ դա­սա­կար­գա­յին, գա­ղա­փա­րա­խո­սա­կան ան­հաշտ հա­կադ­րու­թյուն­նե­րի, ձեռք է բե­րում ազ­գա­յին վեմ, մնա­յուն և ան­քն­նե­լի ար­ժեք…
ՎԵՐ­ՋԵՐԳ
Կո­մի­տա­սի Կյանքն ու Գոր­ծը կյան­քի ու մահ­վան հա­վեր­ժա­կան փի­լի­սո­փա­յա­կան ար­տա­հայ­տու­թյունն է:
Ես հո­գե­պես ցնց­վե­ցի մի դր­վա­գից: Երբ Վռամ­շա­պուհ վար­դա­պետն այ­ցե­լում է Վիլ-Էվ­րար, Կո­մի­տա­սը տա­րօ­րի­նակ հա­յաց­քով նա­յում է նրան, բռ­նում ու­սը ու ցն­ցե­լով հարց­նում.
-Ա­սա տես­նեմ, ան­մա՞հ է այն գոր­ծը, ո­րի հա­մար ես մե­ռա…
Այս հար­ցը տա­լիս է մի մարդ, ով 1915-ի ապ­րի­լյան ե­ղեռ­նա­կան աք­սո­րից վե­րա­դար­ձել էր զուտ ֆի­զի­կա­պես, բայց հո­գե­պես տա­պա­րա­հար ե­ղած, իր կոր­ծան­ված նե­րաշ­խար­հի ա­վե­րակ­նե­րը ու­ղե­ղում ցրիվ տված: Նա մե­ռած էր, գի­տեր ու զգում էր դա, բայց ի­րեն հե­տաք­րք­րում էր իր Գոր­ծը:
-Դուն ան­մահ ես, Կո­մի­տաս,- պա­տաս­խա­նում է Վռամ­շա­պուհ վար­դա­պե­տը, և Կո­մի­տա­սը թու­լաց­նում է մատ­ներն ու հա­յաց­քը հա­ռում հե­ռուն ինչ-որ տեղ:
Ա­յո, մահ­կա­նա­ցու Կո­մի­տասն իր Գոր­ծով ան­մա­հու­թյան ար­ժա­նա­ցավ, ա­պա­ցու­ցեց, որ մար­դու կյան­քը մա­հով չի ա­վարտ­վում:
Տա­րի­ներ անց Սի­մոն Վրա­ցյա­նի «Վէմ» պար­բե­րա­կա­նը գրեց. «Մարմ­նով Կո­մի­տա­սը վա­ղուց էր մե­ռած: Նրա հո­գին, սա­կայն, կեն­դա­նի է և կապ­րի յա­ւի­տեան: Կապ­րի հայ ժո­ղովր­դա­կան եր­գի մի­ջո­ցով: Կապ­րի գի­տու­թեան և ար­ւես­տին նւիր­ւած իր եր­կե­րով, բազ­մա­թիւ ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րով ու ձայ­նագ­րու­թիւն­նե­րով, հայ ժո­ղովր­դի սր­տին այն­քա՜ն ըն­տա­նի ու հա­րա­զատ իր ե­ղա­նակ­նե­րով»:
Իսկ Հայկ Խո­րա­սան­ճյա­նը նույն միտ­քը երկ­րոր­դեց.«Մեծ եր­գա­հա­նը իբրև Ցե­ղին չք­նաղ տա­ղանդ­նե­րէն մին, կա­տա­րած հո­յա­կապ գոր­ծով ա­պա­հո­ված է իր ան­մա­հու­թյու­նը. մենք և յա­ջոր­դա­կան սե­րունդ­ներ յար­գան­քով պի­տի գանք խո­նար­հիլ իր սգա­բոյր շիր­մին ա­ռաջ»:
Բայց ա­մե­նաամ­փոփ, ամ­բող­ջա­կան և ճշ­տա­գույն գնա­հա­տա­կա­նը տվեց Բոս­տո­նի «Վտակ. ա­մե­րի­կա­հայ տա­րե­ցոյ­ցը», գրե­լով. «Շի­ջա՜ւ վեր­ջա­պէս խոր­հր­դա­լի հան­ճա­րին հալ ու մաշ լապ­տե­րը` վե­րա­նա­լու հա­մար աստ­ղե­րու մէջ, փալփ­լե­լու հա­մար աստ­ղե­րուն հետ:
Կո­մի­տա՜ս… ա­նուն փա­րե­լի ա­ռանց այլ և այ­լի, ա­նուն` խն­կե­լի ու պաշ­տե­լի, հա­մազ­գա­յին ու հա­մա­տա­րած, ա­նուն` անն­մա՜ն, մեծ զա­ւա­կը ցե­ղին ու մեծ տա­ռա­պեա­լը ցե­ղին:
Հա­յու­թեան սևա­գոյն ճա­կա­տագ­րի զո­հե­րու կար­գին, մոր­մո­քե­ցու­ցիչ, խո­րին է ցա­ւը: Վար­դա­պետն ալ կը յանձ­նուի յա­ւի­տե­նա­կա­նու­թեան ծո­ցը, և ին­չու՞ չէ, յա­ւեր­ժու­թեան գիր­կը լու­սա­շող:
Հա­յոց ե­կե­ղե­ցա­կան պատ­մու­թիւ­նը Լու­սա­ւո­րիչ կո­չում­ներ է նուի­րած: Ս. Թա­դէո­սին և Բար­թու­ղի­մէո­սին`կրօ­նի լու­սա­ւո­րիչ, Ս. Գրի­գո­րին` հա­ւատ­քի լու­սա­ւո­րիչ, Ս. Սա­հա­կին ու Ս. Մես­րո­պին` մշա­կոյ­թի լու­սա­ւո­րիչ: Եւ այս եր­րոր­դու­թեան հետ, Կո­մի­տա­սով կկանգ­նի չոր­րորդ սե­ղա­նը` լու­սա­ւո­րի­չը ազ­գա­յին ե­րաժշ­տու­թեան»:
Կո­մի­տա­սի ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րը պար­զա­պես ար­ձա­նագ­րում էին ի­րո­ղու­թյու­նը:
Ի՞նչ տվեց Կո­մի­տա­սը ազ­գին:
Նա ա­սում էր. «Հայ ե­րաժշ­տու­թյու­նը հա­մակ ուժ է և կեն­դա­նու­թյուն ու իր մեջ կս­նու­ցա­նե փի­լի­սո­փա­յու­թյունն իսկ, ո­գին իսկ իր ցե­ղին, ո­րով­հետև ե­րաժշ­տու­թյու­նը ա­մե­նեն մա­քուր հա­յե­լին է ցե­ղին, ա­մե­նեն հա­րա­զատն ու կեն­դա­նին ա­նոր բո­լոր ար­տա­հայ­տու­թյան մեջ, կեն­դա­նի՝ որ­քան կեն­դա­նի է այդ ցե­ղը, ու­ժեղ՝ որ­քան ու­ժեղ է ի­րեն ծնունդ տվող ժո­ղո­վուր­դը»:
Նա լսեց ցե­ղի կան­չը, զգաց ցե­ղի վիշ­տը, տե­սավ ար­ցունքն ու ժպի­տը, այդ ա­մե­նը վե­րա­ծեց եր­գի և ու­ժի, կեն­սու­նա­կու­թյան հետ վե­րա­դարձ­րեց ցե­ղին:
Նա ժո­ղովր­դից վերց­րեց ժա­մա­նա­կի նստ­վածք­նե­րի մեջ աղ­ճատ­ված, օ­տար­նե­րի ոտ­քի կո­խան դար­ձած եր­գը, մաք­րա­զար­դեց ա­վե­լոր­դու­թյուն­նե­րից, ոս­կու պես պսպ­ղաց­րեց ու վե­րա­դարձ­րեց:
Նա լսեց հո­վի շր­շյու­նը, գառ­նու­կի մա­յու­նը, ջրի խո­խո­ջը, դար­ձավ գեղ­ջու­կի սրինգ, շա­րա­կա­նի մոգ, ռանչ­պա­րի գու­թան, հար­սա­նի­քի սե­ղա­նա­պետ:
Նա իր ժա­մա­նա­կի քաո­սի մեջ փնտ­րեց ու գտավ հայ հո­գու ա­կը, գամ­մա­յի հայ­կա­կան հն­չյու­նը:
Աշ­խար­հի չորս ծա­գե­րում սփռ­ված հայ ժո­ղովր­դի հատ­ված­նե­րը, ո­րոնք կորց­նում էին լե­զուն և ինք­նու­թյու­նը, նրա շնոր­հիվ վե­րագ­տան ի­րենց:
Հայ գե­ղան­կար­չու­թյան ի­մաս­տու­նը՝ Մար­տի­րոս Սա­րյանն ա­սում էր. «Հա­յերս մեր ան­ցած պատ­մու­թյամբ ու մշա­կույ­թով նման ենք մի ճամ­փոր­դի, ո­րը, շատ ճամ­փորդ­նե­րի նման, փո­խա­նակ գնաց­քով գնա­լու, գնաց­քի հետ վա­զել է»: Կո­մի­տա­սը հայ մար­դու ճա­կա­տագ­րա­կան, ստի­պյալ ոտ­նա­վազ­քը դա­դա­րեց­րեց, մարդ­կու­թյան գնաց­քին կցեց նոր վա­գոն ու հա­յին բազ­մեց­րեց շող­շո­ղուն սա­լո­նում:
Նրա եր­գե­ցո­ղու­թյան կերպն ան­գամ ու­րիշ էր՝ փո­խան­ցա­կան էր, նա հուզ­վում և հու­զում էր իր կա­խար­դիչ բա­րի­տո­նով:
Նրա եր­գը հա­յի բուն Եր­ջան­կու­թյունն էր:
Ի՞նչ տվեց Կո­մի­տասն ան­ձամբ ինձ, ինձ, ո­րի այս գր­ված­քը հան­ճա­րի ըն­դա­մե­նը հեր­թա­կան, ան­ցո­ղիկ ըն­կա­լումն է:
Երկ­րագն­դի վրա ապ­րում է 7 մի­լիարդ մարդ, ո­րը 7 նո­տա­յի մի­ջո­ցով ու­նի առն­վազն 700 մի­լիարդ ե­րաժշ­տա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն: Կո­մի­տա­սի շնոր­հիվ հայն ու­նի ի՛ր եր­գը:
Ար­դի կի­նոար­վես­տում գո­յու­թյուն ու­նեն վայ­բե­րան ֆիլ­մեր, ո­րոնք գու­ժում են աշ­խար­հի կոր­ծան­ման մա­սին: Ե­թե, Աստ­ված մի ա­րաս­ցե, տե­ղի ու­նե­նա Եր­րորդ ինք­նա­կոր­ծան հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմ ու ողջ կմ­նա գեթ մեկ հայ, հա­մոզ­ված եմ, նա ոտ­քի կկանգ­նի ու կեր­գի Կո­մի­տաս:
Հա­յու­թյունն աշ­խար­հում պա­տանդ է, բա­ցի իր Հայ­րե­նի­քից: Եվ Կո­մի­տա­սը մա­տով հպ­վում է ճա­կա­տիս ու ա­սում. «Պինդ կաց, բա­րե­կամ, ես քեզ հետ եմ»:
Յու­րա­քան­չյուր ոք, ա­մեն հայ մարդ իր սր­տում, հո­գում ու մտ­քում պետք է ու­նե­նա ի՛ր Կո­մի­տա­սը:
Ես ձեռք բե­րե­ցի ի՛մ Կո­մի­տա­սին:

Վերջ

Խա­չա­տուր ԴԱ­ԴԱ­ՅԱՆ

Աղբյուր՝ Irates.am

Լրահոս
Մատթեոս Զարիֆյան. Ճերմակ գիշեր Վահան Սաղաթելյան. Արնախաչ «Մաեստ­րո Քո­չար» պու­րա­կը Ա­լեք­սանդր Թա­մա­ն­յա­նի թի­կուն­քում Իսպանացի լուսանկարիչը բացահայտել է շքեղ լուսանկարներ ստանալու գաղտնիքները (լուսանկարներ) Սուրբ «սպասավորներն» ու «պաշտպանները» Ագահություն «Կան­թեղն ան­տա­ռում՝ Հա­ղար­ծին» Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար է նշանակվել Արտյոմ Նաղդյանը Բոտիչելիի հազվագյուտ կտավը կվաճառվի Sotheby's աճուրդու «Միշտ հնարավոր է ելք գտնել՝ առանց ընկճվելու» Ջիվան Ավետիսյանի «Դրախտի դարպասը» ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան կկայանա Մոսկվայի կինոփառատոնում «Հն­չեց կրա­կո­ցը, և մարդն այլևս չկա» Ռուսական արվեստի թանգարանի այցելուները կհայտնվեն Բորիս Գրիգորևի կտավում VR տեխնոլոգիայի միջոցով Իր հետ­մա­հու ա­զա­տամ­տու­թ­յու­նը կի­սեց Սեն գե­տի ա­լիք­նե­րի հետ Մատթեոս Զարիֆյան․ Խնդրանք Բանտում էի, և ինձ այցի եկաք (Մատթ. 25:36). մաս 1-ին Ավետիք Իսահակյան. Հայաստանին Վահան Տերյան․ Թովիչ քնքշությամբ հանգչող աշխարհում Սուրբ Բարսեղ եպիսկոպոսի ճառը հիսունիններորդ (ԾԹ) սաղմոսի մասին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից Մասիս կբերվի Սուրբ Գևորգ Զորավարի մասունքը Ողջախոհություն Եղիշե Թադևոսյանի չցուցադրված էտյուդները կներկայացվեն հեղինակին նվիրված նորաբաց ցուցասրահում «Ուղղակի չեմ տառապել մեծամտությամբ» Հայ ազգային բազմաբնույթ տոները հետաքրքիր մեկնաբանություններով տեղ են գտել մեկ գրքում Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահի խանութի բացումը Կամերային կենտրոնը Կոմիտասի ծննդյան օրը բացօթյա համերգ կկազմակերպի Կինոկենտրոնը սկսել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի տարածքում գտնվող նյութերի արխիվացման աշխատանքները ԴասA-ի մասնակիցները շնորհավորում են Սերգեյ Սմբատյանին ու հույս հայտնում, որ շատ շուտով կհանդիպեն համերգասրահում Կկայանա «Անուշ. անավարտ օպերա» ֆիլմի պրեմիերան Ռուբեն Սևակ․ Ինչու Նորայր Գրիգորյան. Բաց աչքերով Պարույր Սևակ․ Ռետին չեմ-թուղթ եմ Եգիպտոսում հայտնաբերվել են տասնյակ հնագույն սարկոֆագներ «Հին Երևան» ծրագիրը մայրաքաղաքի կայուն զարգացման առանցքային բաղադրիչներից է. Վարագ Սիսեռյան COVID-19-ի պատճառով Նոբելյան մրցանակաբաշխության ձևաչափը փոխվել է «Ընթրիք հիմարի հետ». Ֆրանսիս Վեբերի հանրահայտ կատակերգությունը կներկայացվի Վանաձորի թատրոնի բեմում Երևանում կանցկացվի «Արմենիա» միջազգային երաժշտական փառատոնը Երեխաները պատահականություն չեն Ֆիլմ Տ. Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանի մասին Երիտասարդ դաշնակահարների ինքնատիպ ելույթը
website by Sargssyan