USD
EUR
RUB

«Այն մեկ ա­մի­սը, որ Պետ­րոս­ը կռ­վեց իմ կող­քին, հա­վա­սար էր տաս­ն­յակ կյան­քե­րի սխ­րան­քի»

 

Նրա սխ­րան­քը խոր­հր­դան­շող հու­շա­կո­թո­ղը կանգ­նեց­ված է Ա­խալ­քա­լա­քի շր­ջա­նի Վարևան գյուղ տա­նող ճա­նա­պար­հի ա­ջա­կող­մում ՝ մայ­րա­մա­խո­տի, խա­տու­տի­կի և ուր­ցի բույ­րե­րով պա­րուր­ված բարձ­րա­դիր վայ­րում։ Ամ­րոց աշ­տա­րա­կը խոր­հր­դան­շում է հայ ժո­ղովր­դի միաս­նու­թյու­նը։ Աշ­տա­րա­կի կա­մա­րի տակ հա­սա­կով մեկ խրոխտ կանգ­նած է Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տի հե­րոս ՊԵՏ­ՐՈՍ Ա­ԲԱ­ՋՅԱ­ՆԻ ար­ձա­նը։ Նախ­քան հու­շար­ձա­նին հաս­նե­լը հայ ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի երևե­լի հե­րոս­նե­րի՝ Զո­րա­վար Անդ­րա­նի­կի, Աղ­բյուր Սե­րո­բի, Գևորգ Չա­վու­շի, Գա­րե­գին Նժ­դե­հի դի­մա­քան­դակ­ներն են, որ խոր­հր­դան­շում են ան­վախ­ճան ժա­մա­նա­կի մեջ հայ ժո­ղովր­դի պայ­քա­րի անն­կուն ո­գին։ Այդ ո­գու կրողն էր և 20-րդ դա­րա­վեր­ջի սե­րուն­դը, որ կա­րո­ղա­ցավ մեր ժո­ղովր­դի դա­րա­վոր ե­րա­զանքն ի­րա­կա­նու­թյուն դարձ­նել՝ Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տում հա­յոց հո­ղեր ա­զա­տագ­րել։ Հեշտ չկա­յա­ցավ հաղ­թա­նա­կը, այն նվաճ­վեց հա­զա­րա­վոր խի­զախ հա­յոր­դի­նե­րի ա­րյան գնով։ Նրան­ցից մե­կը էրզ­րում­ցի պա­պե­րի ար­ժա­նա­վոր ժա­ռանգ, վարևան­ցի Պետ­րոս Ա­բա­ջյանն էր։ Ցա­վոք, խի­զախ տան­կիս­տը զոհ­վեց պայ­քա­րի կես­ճա­նա­պար­հին, չտե­սավ բաղ­ձա­լի հաղ­թա­նա­կի օ­րը։ Հու­շա­կո­թո­ղից ձախ 469 հա­մա­րա­նի­շը կրող տանկն է, ո­րը խոր­հր­դան­շում է տան­կիստ Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի սխ­րան­քը։ Քիչ այն կողմ ե­կե­ղե­ցին է՝ հա­յի հա­վա­տի ամ­րո­ցը, ինչ­պես իր զգա­յուն գր­չով բնո­րո­շել է բա­նաս­տեղծ Վա­հան Թո­թո­վեն­ցը. «Ե­կե­ղե­ցին հայ­կա­կան ծնն­դա­վայրն է հո­գուս...»։

Հու­շա­հա­մա­լիրն ու ե­կե­ղե­ցին կա­ռուց­վել են 1993 թ.՝ Պետ­րո­սի հոր՝ Մի­քա­յել Ա­բա­ջյա­նի մի­ջոց­նե­րով։ Նրան օգ­նել, ա­ջակ­ցել են կա­րող հայ­րե­նա­սեր ան­հատ­ներ։ Կո­թո­ղի հե­ղի­նա­կը երևան­ցի տա­ղան­դա­վոր քան­դա­կա­գործ Յու­րա Մի­նա­սյանն է։ Դեռ հեռ­վից տես­նե­լով հու­շա­հա­մա­լի­րի պատ­կե­րը, զգում ես, որ հե­ղի­նա­կը հո­գու խոր ապ­րու­մով ու թր­թի­ռով է դր­վա­գել հե­րո­սի սխ­րանքն ան­մա­հաց­նող կո­թո­ղի յու­րա­քան­չյուր դր­վա­գը, ո­րոնց ձույլ հա­ման­վա­գը հայ ժո­ղովր­դի հա­վա­քա­կան ուժն է մարմ­նա­վո­րում։
Ա­մեն տա­րի հու­լի­սի 5-ին՝ Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի զոհ­վե­լու օ­րը, հա­մա­գյու­ղա­ցի­նե­րը, դպ­րո­ցի ու­սու­ցիչ­նե­րը, հա­մա­դա­սա­րան­ցի­նե­րը, Երևա­նում, Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյու­նում ապ­րող հա­րա­զատ­նե­րը, Պետ­րո­սի սխ­րան­քին տե­ղյակ հայ­րե­նան­վեր սր­տեր սի­րով այ­ցի են գա­լիս Վարևան՝ մաս­նակ­ցե­լու խի­զախ հա­յոր­դուն նվիր­ված հի­շա­տա­կի ա­րա­րո­ղու­թյա­նը, ով դժ­վա­րին ժա­մին օգ­նու­թյան փու­թաց հայ մար­տիկ­նե­րին և զոհ­վեց հա­յոց Ար­ցա­խի ա­զա­տու­թյան հա­մար մղ­վող դա­ժան մար­տե­րից մե­կում։

...1996 թ. հու­լի­սին Երևա­նի Մա­լա­թիա-Սե­բաս­տիա հա­մայն­քի զոհ­ված ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի ըն­տա­նիք­նե­րի միու­թյան հրա­վե­րով ինձ նույն­պես հնա­րա­վո­րու­թյուն ըն­ձեռ­վեց մաս­նակ­ցե­լու դե­պի Վարևան ուխ­տագ­նա­ցու­թյա­նը։ ՈՒ­րա­խու­թյունս կրկ­նա­պատկ­վեց, երբ Ա­խալ­քա­լաք մեկ­նող­նե­րի խմ­բում տե­սա ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի սի­րե­լի Կո­ման­դո­սին՝ գե­նե­րալ-մա­յոր Ար­կա­դի Տեր-Թադևո­սյա­նին։ Մինչ ճա­նա­պարհ ընկ­նե­լը՝ հպան­ցիկ զրույ­ցում ի­մա­ցա, որ տան­կիստ Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նը ե­ղել է նրա զին­վո­րը, կռ­վի ճա­կա­տագ­րա­կան պա­հե­րին՝ միշտ կող­քին։ Ան­համ­բեր էի ա­վե­լին ի­մա­նա­լու, և երբ եր­կար Ճա­նա­պար­հի կե­սին վա­րոր­դը ո­լո­րանն անց­նե­լուց հե­տո կանգ­նեց­րեց ավ­տո­բու­սը, որ մար­դիկ իջ­նեն, թար­մա­նան, շն­չեն դաշ­տի ծա­ղիկ­նե­րի բույրն ու մեղմ քա­մու շուն­չը, որ­սա­լով պա­հը՝ մո­տե­ցա մե­կու­սի կանգ­նած գե­նե­րա­լին և խնդ­րե­ցի պատ­մել Պետ­րո­սի մա­սին։ Այ­լայլ­վե­ցի, երբ նրա աչ­քե­րում ար­ցունք հայ­տն­վեց։ Ի՞նչն էր, որ այդ­պես ա­լե­կո­ծեց ա­զա­տա­մար­տի մաս­նա­կից­նե­րի գնա­հա­տա­կան­նե­րում ի­րա­տես, չա­փա­զան­ցու­թյուն­ներ չըն­դու­նող գե­նե­րա­լին։

- Մար­տա­կեր­տի բարդ, ճա­կա­տագ­րա­կան օ­րե­րին ամ­բողջ ժա­մա­նակ Պետ­րո­սի հետ ե­ղել ենք կողք կող­քի։ Հա­կա­ռա­կոր­դը զի­նու­ժով և զին­տեխ­նի­կա­յով գե­րակշ­ռում էր։ Չնա­յած ան­հա­վա­սար ու­ժե­րին՝ Պետ­րո­սը կռ­վում էր ան­վախ, հան­գիստ, հա­վա­սա­րակ­շռ­ված։ Ցա­վոք, կա­տար­վեց անս­պա­սե­լին։ Երբ դուրս ե­կավ զն­նե­լու հա­կա­ռա­կոր­դի զբա­ղեց­րած դիր­քե­րը, տան­կից ար­ձակ­ված ար­կը պայ­թեց նրա կող­քին։ Հե­րո­սա­բար ըն­կավ թեժ մար­տում՝ ինչ­պես վա­յել է հայ­րե­նի­քի նվի­րյալ զին­վո­րին։ Այն մեկ ա­մի­սը, որ Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նը կռ­վեց ինձ հետ, հա­վա­սա­րա­զոր էր տաս­նյակ կյան­քե­րի սխ­րան­քի։ Այդ կեն­սու­րախ, ե­ռան­դուն ե­րի­տա­սարդն ա­մե­նից շատ սի­րում էր ճշ­մար­տու­թյու­նը և Հա­յաս­տա­նը։
Երբ հա­սանք Վարևան, Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի հայ­րա­կան օ­ջա­խում հա­վաք­ված հա­մա­գյու­ղա­ցի­նե­րը, ո­գեշ­նչ­ված Կո­ման­դո­սի ներ­կա­յու­թյու­նից, վեր­հի­շե­ցին Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տի դժ­վա­րին տա­րի­նե­րը՝ հպար­տու­թյամբ հի­շա­տա­կե­լով, որ վարևան­ցի ե­րի­տա­սար­դը ևս ա­նու­րա­նա­լի ներդ­րում է ու­նե­ցել Ար­ցա­խի ա­զա­տու­թյան հա­մար մղ­ված պայ­քա­րում։ Ա­մեն ոք Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի իր կեր­պարն ու­ներ։ Հի­շում էին հե­տաքր­քիր պա­հեր նրա ման­կու­թյու­նից, դպ­րո­ցա­կան տա­րի­նե­րից։ Ի­րենց սր­տինն ա­սե­լու ան­համ­բե­րու­թյու­նից՝ բարձր, հն­չեղ ձայ­նով, մի­մյանց ընդ­հա­տե­լով՝ հե­տաքր­քիր հու­շեր էին պատ­մում Պետ­րո­սի մա­սին։ Ես անն­կատ սղագ­րում էի նրանց պատ­մած­նե­րը, և աստ­ղա­զարդ գի­շեր­վա ցոլ­քե­րի մեջ, որ­պես մի նոր աստղ, պատ­կեր­վում էր Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի լու­սա­վոր կեր­պա­րը։ Հայ­րը, որ եր­կար նե­րամ­փոփ­ված լսում էր որ­դու մա­սին պատ­մու­թյուն­նե­րը, եր­բեմն ձեռ­քի ա­փով ան­ն­կատ սր­բում էր թաց աչ­քե­րը։ Զգա­լով՝ որ­քան հե­տաքր­քր­ված եմ լսում մարդ­կանց զրույ­ցը, փոր­ձեց հա­ղոր­դա­կից դարձ­նել իր ապ­րում­նե­րին.
- Որ­դուս դաս­տիա­րա­կել եմ Րաֆ­ֆու «Սամ­վե­լի» հայ­րե­նա­սի­րա­կան ո­գով։ Պետ­րոսն ազ­նիվ, բա­րի, բո­լո­րի հան­դեպ սր­տա­ցավ տղա էր։ Ա­նար­դա­րու­թյուն չէր սի­րում։ Մեծ սեր ու­ներ գի­տու­թյան, գրա­կա­նու­թյան հան­դեպ։ Զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյունն ան­ցավ Օ­դե­սա­յի մար­զում։ Տան­կա­յին բրի­գա­դում խո­րու­թյամբ տի­րա­պե­տեց նո­րա­գույն տան­կա­յին տեխ­նի­կա­յին։
Զո­րացր­վե­լուց հե­տո Պետ­րոս Ա­բա­ջյանն ըն­դուն­վել է Երևա­նի պո­լի­տեխ­նի­կա­կան ինս­տի­տու­տի ռա­դիո­տեխ­նի­կա­յի ֆա­կուլ­տե­տը։ Հին­գե­րորդ կուր­սում էր, որ մի օր հե­ռուս­տա­ցույ­ցով լսում է ար­ցախ­ցի­նե­րի դի­մու­մը հա­յոր­դի­նե­րին՝ Ար­ցա­խում օր­հա­սա­կան ի­րա­վի­ճակ է, տան­կիստ­ներ են պետք... Ա­ռանց հա­պա­ղե­լու, ան­մի­ջա­պես մեկ­նում է Ար­ցախ, ստանձ­նում S-72 տան­կի հրա­մա­նա­տա­րու­թյու­նը, իր տան­կով մաս­նակ­ցում Չլդ­րա­նի, Կար­մի­րա­վա­նի, Կու­սա­պա­տի պաշտ­պա­նա­կան մար­տե­րին, ոչն­չաց­նում հա­կա­ռա­կոր­դի մի քա­նի տանկ, զրա­հա­մե­քե­նա, մե­ծա­թիվ զի­նուժ։ Օր­հա­սա­կան պա­հին իր տան­կի կրա­կով կա­սեց­նում է թշ­նա­մու ա­ռաջ­խա­ղա­ցու­մը, որ­պես­զի Մար­տա­կեր­տի բնակ­չու­թյու­նը կա­րո­ղա­նա դուրս գալ կրա­կագ­ծից։
Քի­միա­յի ու­սու­ցիչ Պետ­րոս Ստե­փա­նյա­նը սր­տա­ռուչ մի ե­րանգ է ա­վե­լաց­նում Պետ­րո­սի դի­ման­կա­րին.
- Ավ­տո­մե­քե­նան միշտ փայ­լում էր մաք­րու­թյու­նից։ Գյու­ղի ա­մե­նա­կո­կիկ վա­րորդն էր։ Չե­ղավ մեկ օր՝ կո­շիկ­նե­րի վրա փո­շու հա­տիկ տես­նեի։
Պետ­րո­սի քույ­րը՝ Լի­զան, լրաց­նում է վաս­տա­կա­շատ ու­սուց­չի ա­սա­ծը.
- Կռ­վի դաշտ մեկ­նե­լիս էլ ա­ռա­ջինն ու­սա­պար­կի մեջ դրեց կո­շի­կի քսուքն ու խո­զա­նա­կը։
Հոր մա­սին պատ­մում է գո­րո­վան­քով, ջեր­մու­թյամբ.
- Մի­ջոց ու ջանք չխ­նա­յեց, որ­պես­զի Պետ­րո­սի մահ­վան տա­րե­լի­ցին հու­շա­կո­թողն ա­վար­տուն տեսք ու­նե­նա, վարևան­ցի­նե­րը բաց­ճա­կատ նա­յեն մարդ­կանց, աշ­խար­հին։ Բաց­ման ա­րա­րո­ղու­թյու­նը տե­ղի ու­նե­ցավ 1993 թ. հու­լի­սի 21-ին։ Այդ օ­րը եղ­բորս՝ Մար­տի­նին, ա­րու զա­վակ ծն­վեց։ Կո­չե­ցինք Պետ­րո­սի ա­նու­նով։ Շատ էինք ու­րա­խա­ցել, ա­ռանձ­նա­կի խոր­հուրդ կար դրա­նում։ Չնա­յած ա­ռա­ջա­ցած տա­րի­քին՝ հայրս ան­պայ­ման ու­զում էր Անդ­րա­նիկ Զո­րա­վա­րի, Գա­րե­գին Նժ­դե­հի կող­քին տե­ղադ­րել Վազ­գեն Սարգ­սյա­նի դի­մա­քան­դա­կը։ Ա­սում էր. «Վազ­գե­նը մեծ ջան­քեր գոր­ծադ­րեց հաղ­թա­նա­կի հա­մար, ստեղ­ծեց հա­յոց բա­նա­կը, ա­պա­հո­վեց զին­տեխ­նի­կա­յով, զեն­քե­րով»։ Վազ­գե­նի դի­մա­քան­դա­կի հե­ղի­նա­կը նույն­պես Յու­րա Մի­նա­սյանն է։ Նրա հա­րա­զատ­նե­րը ե­կել են ար­վես­տա­նոց, նա­յել ա­վար­տուն քան­դա­կը և շատ հա­վա­նել։
Իր նմա­նը չու­նե­ցող հու­շա­կո­թո­ղի հա­մար Յու­րա Մի­նա­սյա­նին շնորհ­վել է Ա­խալ­քա­լա­քի պատ­վա­վոր քա­ղա­քա­ցու կո­չում։
Երբ հարց­րի՝ ի՞նչն է ե­ղել իր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան ա­ռաջ­նա­յին գա­ղա­փա­րը, քան­դա­կա­գոր­ծը պա­տաս­խա­նեց.
- Ձգ­տել եմ մարմ­նա­վո­րել ան­ցյա­լի ու ներ­կա­յի հա­յոց մա­քա­ռու­մի ո­գին...
Հա­ջորդ օրն ա­ռա­վո­տյան ամ­բողջ Վարևա­նը հա­վաք­վել էր Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի հու­շա­կո­թո­ղի շուր­ջը։ Գյու­ղաշ­խար­հի մարդ­կանց պարզ հա­յացք­նե­րում հուզ­մունք կար ու օր­վա խոր­հր­դի գի­տակց­ման հան­դի­սա­վո­րու­թյու­նը։ ՈՒ­րախ էին, որ ան­ձամբ Կո­ման­դոսն է ե­կել մաս­նակ­ցե­լու ի­րենց Պետ­րո­սին հի­շա­տա­կի ա­րա­րո­ղու­թյա­նը։ Ե­լույթ ու­նե­ցող­նե­րի խոս­քե­րում առ­կայ­ծում էր խի­զախ տան­կիս­տի հզոր ո­գին։ Կո­ման­դո­սի բնո­րոշ­մամբ՝ Պետ­րոս Ա­բա­ջյանն աշ­խար­հում ա­մե­նից շատ սի­րում էր Ճշ­մար­տու­թյու­նը և Հա­յաս­տա­նը։

Օ­րը թեք­վում էր դե­պի ի­րիկ­նա­մուտ։ Չնա­յած վարևան­ցի­նե­րի հոր­դոր­նե­րին՝ ևս մեկ օր մնալ, մո­տի­կից ծա­նո­թա­նալ ի­րենց կյան­քի դր­ված­քին, խոս­տա­ցանք կր­կին այ­ցե­լել և Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի մարդ­կա­յին նկա­րագ­րի ու հե­րո­սա­կան ա­րար­քի մա­սին պատ­մու­թյուն­նե­րից ջեր­մա­ցած սր­տով ճա­նա­պարհ ե­լանք։ Նախ­քան մայ­րա­մու­տը՝ մեր ու­շա­դիր վա­րոր­դը կր­կին ավ­տո­բու­սը կանգ­նեց­րեց մեղմ հո­վից ա­լիք­վող կա­նաչ դաշ­տի եզ­րին։ Հո­վի շն­չից բազ­մա­գույն ծա­ղիկ­նե­րը խո­նար­հում էին գլ­խիկ­ներն ու ա­սես շշն­ջում՝ Չլդ­րան, Վա­ղու­հաս, Հո­ռա­թաղ, Կու­սա­պատ, Կար­միրա­վան ա­նուն­ներն այն վայ­րե­րի, որ­տեղ ա­րյու­նա­լի մար­տեր էին ըն­թա­ցել, որ­տե­ղով ան­ցել էր խի­զախ տան­կիստ Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նի տան­կը...
Ծփա­ցող ծաղ­կա­պատ դաշ­տին նա­յե­լիս մտա­ծե­ցի՝ար­դյոք ի՞նչ ծա­ղիկ է սի­րում Շու­շին ա­զա­տագ­րող գե­նե­րալ Ար­կա­դի Տեր-Թադևո­սյա­նը։ Հարց­րի, ժպ­տաց.
- Դաշ­տա­յին ե­րի­ցուկ­ներ...
Իր նկա­րագ­րին հա­մա­հունչ սր­տա­ռուչ բան կար այդ պա­տաս­խա­նում։ Ոչ փթ­թուն վար­դեր, թրա­շու­շան­ներ, տա­րաշ­խար­հիկ ա­նուն­նե­րով շքեղ ծա­ղիկ­ներ, այլ մայր բնու­թյան գր­կում ա­ճած պարզ, ան­պա­ճուճ ե­րի­ցուկ­ներ։ Ես մտո­վի նրան նվի­րե­ցի Ջա­վախ­քի դաշ­տե­րում ծաղ­կած բո­լոր ե­րի­ցուկ­ներն ու Ար­ցախ աշ­խար­հի ան­տա­ռա­պատ լեռ­նե­րի բո­լոր ծա­ղիկ­նե­րը, որ­տեղ դե­պի բար­ձունք­ներ տա­նող ա­րա­հետ­նե­րը դեռ պա­հում են զոհ­ված քա­ջե­րի ոտ­նա­հետ­քե­րը։
Որ­քան էլ օ­րեր, տա­րի­ներ անց­նեն, իմ մտա­պատ­կե­րում ան­ջն­ջե­լի կմ­նան պա­տե­րազմ­նե­րի դա­ժան բո­վով ան­ցած, Շու­շին ա­զա­տագ­րած գե­նե­րա­լի և Պետ­րոս Ա­բա­ջյան որ­դի ու­նե­ցող հոր՝ այր մար­դու ծանր ար­ցունք­նե­րը. կո­րուստ­ներ կան, ո­րոնց ցա­վից ան­գամ ժայ­ռերն են ար­տաս­վում... Հայ­րե­նի­քի խա­ղաղ ա­ռա­վոտ­նե­րի հա­մար Պետ­րոս Ա­բա­ջյանն ու իր պես հա­զա­րա­վոր խի­զախ հա­յոր­դի­ներ գնա­ցին մահ ի­մա­ցյա­լի ճամ­փով, որ թշ­նա­մին չզավ­թի մեր հո­ղը, և խա­ղաղ լի­նեն բաց­վող ա­ռա­վոտ­նե­րը։

Ասպ­րամ ԾԱ­ՌՈՒ­ԿՅԱՆ

Հ. Գ. ՀՀ Նա­խա­գա­հի՝ 2002 թ. հու­նի­սի 1-ի հրա­մա­նագ­րով Պետ­րոս Մի­քա­յե­լի Ա­բա­ջյա­նը հետ­մա­հու պարգևատր­վեց «Ա­րիու­թյան հա­մար» մե­դա­լով։ Պարգևը հու­լի­սի 5-ին Պետ­րոս Ա­բա­ջյա­նին նվիր­ված հան­դի­սու­թյան ժա­մա­նակ Ա­բա­ջյան ըն­տա­նի­քին հանձ­նեց ՀՀ պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը։

Աղբյուր՝ Irates.am

Լրահոս
Համո Սահյան. Անձրև Վահագն Դավթյան. Անի Ապահովություն Զրույց «ոչնչի» շուրջ Մահացել է «Ոսկե գլոբուս»-ի կազմակերպիչ Լորենցո Սորիան «Հացի բազմացումը» տեսարանի պատկերագրական դրսևորումը Եղիշե Չարենց․ Մայրամուտներ Պարույր Սևակ․ Անակնկալ հայտնագործություն Երբ փրկությունը սերն է. Լիլյա Մուկուչյանի դերակատարմամբ ներկայացումը կցուցադրվի «Արմմոնո» փառատոնին Քարոզչություն «Առնո Բաբաջանյանը» ոչ թե ախտահանվել, այլ արտաքինից մաքրվել է Վիեննայի օպերան Պլասիդո Դոմինգոյին պարգևատրել է արվեստում ունեցած ներդրման համար Ռազմիկ Դավոյան. Արարչություն Հայաստանում հնչեցին Ալեքսեյ Շորի ստեղծագործությունները Վստահություն Սրբին մեծարելը նրան ընդօրինակելն է Հավատարմություն Հպարտությունն ու խոնարհությունը Արմենուհի Սիսյան․ «Փախուստ ծառերի մոտ» Մհեր Բեժանյան. Հաճույքի թռչուն Էրմիտաժը սկսել է խմբային էքսկուրսիաներ անցկացնել Ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը կձայնագրի և կտեսագրի Բեթհովենի բոլոր սիմֆոնիաները Հայ ճարտարապետների ամառային կինոթատրոնը՝ Մոսկվայի «Гараж» ժամանակակից արվեստի կենտրոնում Գթասրտություն Հնագետ Գրիգոր Արեշյանի հուղարկավորությունը տեղի կունենա Երևանի քաղաքային պանթեոնում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հեռակապով խոսել է Հյուսիսային Ամերիկայի հայոց թեմերի առաջնորդների հետ Սաղմոս ՃԽԱ Հովհաննես Հովհաննիսյան․ Հայ զինվորին Ծաղկաթերթեր Դերասանի մենախոսություն կյանքի իմաստի մասին. «Հեռագիր»-ը ցուցադրվեց «Արմմոնո» փառատոնին Կյանքի արվեստ. Սեռական դաստիարակության խնդիրը Կորյուն Առաքելյան. Բանաստեղծություններ Սամվել Մարգարյան․ Բանաստեղծություններ Մեզ հրամցված է մի չափորոշիչ, որն առանձին անձանց քմահաճույքի արդյունք է. Տեր Սարգիս Netflix-ը «Խոստումը» ֆիլմը ցուցադրելու հեղինակային իրավունք է ստացել Ընտանիք Համո Սահյան. Հորովել Եղիա Տեմիրճիպաշյան. Անգեղն երգ Պառավքարից մինչև Մուրղուզ․․․ Տավուշյան լեգենդներն ու զրույցները Օգոստոսի 1-ից Մոսկվայում վերաբացվում են կինոթատրոնները
website by Sargssyan