USD
EUR
RUB

«Գի­տու­թ­յու­նը մի գոր­ծիք է, ո­րի մի­ջո­ցով մարդ­կու­թ­յու­նը կար­դում է հա­մակ գո­յութ­յան սկզբ­նաղ­բ­յու­րի՝ Աստ­ծո ձե­ռա­գի­րը»

 

Դեռևս իր ժա­մա­նա­կին Ա­րիս­տո­տելն ա­սում էր, որ փի­լի­սո­փա­յու­թյու­նը սկս­վում է զար­ման­քից: Զար­մա­նա­լի չի լի­նի,ե­թե ա­սեմ, որ փի­լի­սո­փա­յու­թյան վեր­ջին շուրջ 2500-ա­մյա պատ­մու­թյան վեր­լու­ծու­թյու­նը ցույց է տա­լիս, որ մար­դը բա­ցի ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղից ու­նի նաև հոգևոր ու­ղեղ: Ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը բնու­թյան կող­մից գլ­խում ստեղծ­ված բարձ­րա­գույն նյու­թի մի­ջո­ցով մար­դու հա­մար ա­պա­հո­վում է ֆի­զի­կա­կան գո­յու­թյու­նը, անվ­տան­գու­թյու­նը և բա­րե­կե­ցու­թյու­նը: Դա­րե­րի ըն­թաց­քում փլի­սո­փա­յա­կան մտ­քի զար­գաց­ման ըն­թաց­քը վկա­յում է, որ ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղի ար­գա­սի­քը ե­ղել է դիա­լեկ­տի­կա­կան մա­տե­րիա­լիզ­մը, ո­րը հիմք հան­դի­սա­ցավ ճա­նա­չե­լու նյու­թա­կան աշ­խար­հը, դրա կա­ռուց­ված­քը՝ սկ­սած տար­րա­կան մաս­նիկ­նե­րից մինչև տիե­զե­րա­կան մո­լո­րակ­նե­րի բա­ցա­հայ­տու­մը և դրանց տե­ղա­շար­ժե­րը: Ներ­կա­յումս դիա­լեկ­տի­կա­կան մա­տե­րիա­լիզ­մի տե­սու­թյան հի­ման վրա են զար­գա­նում գի­տու­թյու­նը և գի­տա­տեխ­նի­կա­կան ա­ռա­ջըն­թա­ցը, թվա­յին տեխ­նո­լո­գիա­նե­րը, ո­րոնք ուղ­ղորդ­ված են մար­դու նյու­թա­կան բա­րե­կե­ցու­թյան ա­պա­հով­մա­նը:

Փի­լի­սո­փա­յա­կան մտ­քի զար­գաց­ման վե­րա­բե­րյալ մեր կա­տա­րած հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րը ցույց են տա­լիս, որ մար­դու հոգևոր ու­ղե­ղի հիմ­քը կազ­մում է Սուրբ հո­գին: Փի­լի­սո­փա­յա­կան մտ­քի զար­գաց­ման սկզբ­նա­կան ժա­մա­նակ­նե­րից սկ­սած մար­դու հոգևոր զար­գաց­ման հիմ­նախն­դիր­նե­րով զբաղ­վել են Պլա­տո­նը, Ա­րիս­տո­տե­լը, ո­րոնք հե­տա­գա­յում հա­մա­կար­գել և բա­վա­կա­նին մատ­չե­լի ներ­կա­յաց­րել է Հե­գե­լը: Մար­դու զար­գաց­ման ի­դեա­լիս­տա­կան տե­սու­թյան հիմ­նա­դիր­նե­րի հա­մար Աստ­վա­ծա­շուն­չը ե­ղել է հիմ­նա­կան հոգևոր լույ­սը, հա­վա­տը և գի­տե­լիք­նե­րի սկզբ­նա­կան աղ­բյու­րը: Վեր­ջին հաշ­վով, ըստ ի­դեա­լիս­տա­կան տե­սու­թյան, մար­դու մեջ կա մի էու­թյուն, ո­րը ղե­կա­վա­րում է մար­դուն: Ա­հա այս­տե­ղից է սկս­վում մա­տե­րիա­լիս­նե­րի և ի­դեա­լիստ­նե­րի միջև ա­ռա­ջա­ցած դա­րա­վոր, բայց թվա­ցյալ հա­կա­սու­թյու­նը և, իմ կար­ծի­քով, ան­հիմն ու ա­նի­մաստ պայ­քա­րը, որն, ըստ էու­թյան, մարդ­կու­թյա­նը ո­չինչ չտ­վեց: Ըստ մեր կող­մից ա­ռա­ջարկ­վող մո­տեց­ման` մի կող­մից մար­դու ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը պա­տաս­խա­նա­տու է մա­տե­րիա­լիս­տա­կան տե­սու­թյան զար­գաց­ման հա­մար, իսկ հոգևոր ու­ղե­ղը, Սուրբ հո­գու մի­ջո­ցով, պա­տաս­խա­նա­տու է ի­դեա­լիս­տա­կան տե­սու­թյան զար­գաց­ման հա­մար, հետևա­բար դրանց միջև հա­կա­սու­թյուն լի­նել չի կա­րող, այլ ընդ­հա­կա­ռա­կը, դրանք լրաց­նում և փո­խօգ­նում են մի­մյանց: Հետևա­բար, մար­դու ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը և հոգևոր ու­ղե­ղը ու­նեն տար­բեր գոր­ծա­ռույթ­ներ, ո­րոնց միաս­նու­թյու­նը ներ­կա­յաց­նում է տվյալ ան­ձի ան­հա­տա­կա­նու­թյու­նը: Ըստ մեր կող­մից ա­ռա­ջարկ­վող փի­լի­սո­փա­յա­կան այս մո­տեց­ման` մար­դու ինք­նա­գի­տակ­ցու­թյունն ու­նի եր­կու բա­ղադ­րիչ, ո­րոն­ցից ա­ռա­ջի­նը ներ­կա­յաց­նում է մար­դու ինք­նու­թյու­նը, որն ար­տա­ցո­լում է Սուրբ հո­գու հի­ման վրա գոր­ծող հոգևոր ու­ղե­ղի գոր­ծու­նեու­թյու­նը, իսկ երկ­րորդ բա­ղադ­րի­չը ներ­կա­յաց­նում է գի­տակ­ցու­թյու­նը՝ ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը: Ըստ էու­թյան, ինք­նա­գի­տակ­ցու­թյունն ար­տա­հայ­տում է մար­դու ան­հա­տա­կա­նու­թյու­նը, քա­նի որ ան­հա­տա­կան է ինչ­պես մար­դու ֆի­զի­կա­կան գի­տակ­ցու­թյու­նը, այն­պես էլ ան­հա­տա­կան է մար­դու հոգևոր գի­տակ­ցու­թյու­նը (մաս­նա­վո­րա­պես, պայ­մա­նա­վոր­ված այս կամ այն ի­րա­դար­ձու­թյան վե­րա­բե­րյալ մար­դու տե­ղե­կաց­վա­ծու­թյան աս­տի­ճա­նով): Բնա­կա­նա­բար հարց է ա­ռա­ջա­նում, թե ինչ­պես են փոխ­հա­մա­գոր­ծակ­ցում մար­դու կող­մից ստեղծ­ված մա­տե­րա­լիս­տա­կան և ի­դեա­լիս­տա­կան տե­սու­թյուն­նե­րը կամ մար­դու ֆի­զի­կա­կան և հոգևոր ու­ղեղ­նե­րը, մար­դուց դուրս գտն­վող ֆի­զի­կա­կան և հոգևոր աշ­խարհ­նե­րը ճա­նա­չե­լու գոր­ծըն­թա­ցում:

Սուրբ հո­գու մա­սին փի­լի­սո­փա­յա­կան մտ­քի պատ­մու­թյու­նը մեզ շատ քիչ տե­ղե­կու­թյուն­ներ է հա­ղոր­դում, ո­րոն­ցից հնա­րա­վոր չի դառ­նում ո­րո­շա­կի պատ­կե­րա­ցում կազ­մել մար­դու գոր­ծու­նեու­թյան վրա դրա կոնկ­րետ ազ­դե­ցու­թյան մա­սին: Աստ­վա­ծաշն­չում սուրբ ե­ռա­միաս­նու­թյան հիմ­նա­կան բա­ղադ­րիչ­նե­րից մե­կը Սուրբ հո­գին է, ո­րի մա­սին, ի տար­բե­րու­թյուն Աստ­ծո գո­յու­թյան և Հի­սուս Քրիս­տո­սի մա­սին տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի, հա­մե­մա­տա­բար ա­վե­լի քիչ պատ­կե­րա­ցում­ներ ու­նենք: Քա­նի որ Աստ­ված մար­դուն ստեղ­ծեց իր պատ­կե­րով և նմա­նու­թյամբ, հետևա­բար մար­դու մեջ Սուրբ հո­գու գո­յու­թյան առ­կա­յու­թյան վե­րա­բե­րյալ կաս­կած լի­նել չի կա­րող, և այն ա­զատ ու ան­կախ է իր գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի մեջ: Սուրբ հո­գին, լի­նե­լով մար­դու հոգևոր ու­ղե­ղի հիմ­քը և ա­ռանց­քը, կա­րող է ա­զատ տե­ղա­շարժ­վել և ա­ռի­թի դեպ­քում ժա­մա­նա­կա­վո­րա­պես լքել մար­դու ֆի­զի­կա­կան մար­մի­նը: Ա­մեն դեպ­քում ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը այդ դեպ­քում կա­րող է շա­րու­նա­կել իր գոր­ծու­նեու­թյու­նը: Սուրբ հո­գին, լքե­լով մար­դու ֆի­զի­կա­կան մար­մի­նը, կա­րող է մակ­րոաշ­խար­հի՝ մար­դուց դուրս գտն­վող տար­բեր երևույթ­նե­րի վե­րա­բե­րյալ տե­ղե­կու­թյուն­ներ փնտ­րել ու գտ­նել և գրե­թե լույ­սի ա­րա­գու­թյամբ հետ վե­րա­դառ­նալ նո­րից այդ ֆի­զի­կա­կան մար­մի­նը: Սուրբ հո­գու կող­մից մակ­րոաշ­խար­հի վե­րա­բե­րյալ ձեռք բեր­ված գի­տե­լիք­նե­րը, նույ­նիսկ նկա­րա­հան­ված տար­բեր պատ­կեր­նե­րի մի­ջո­ցով, փո­խանց­վում են մար­դու ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղին, ին­չի շնոր­հիվ ընդ­լայն­վում են ար­տա­քին աշ­խար­հի վե­րա­բե­րյալ մար­դու պատ­կե­րա­ցում­նե­րը: Մար­դու կող­մից Սուրբ հո­գու մի­ջո­ցով ձեռք բեր­ված գի­տե­լիք­նե­րը կա­րող են նաև գի­տա­կան հայտ­նա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի հա­մար հիմք հան­դի­սա­նալ կամ դրանք պատ­րաս­տի տր­վել տվյալ մար­դուն: Փաս­տո­րեն տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը մար­դուն տր­վում է ոչ միայն գի­տա­կան փոր­ձե­րի և փոր­ձար­կում­նե­րի մի­ջո­ցով, այլև կա­րող է ձեռք բեր­վել նաև մակ­րոաշ­խար­հից՝ Սուրբ հո­գու մի­ջո­ցով (այս­տեղ՝ ըստ Հե­գե­լի): Իսկ երբ Սուրբ հո­գին ընդ­միշտ է լքում ֆի­զի­կա­կան մար­մի­նը, ա­պա այդ դեպ­քում դա­դա­րում է նաև ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղի գոր­ծու­նեու­թյու­նը: Հետևա­բար ճիշտ է նաև հա­կա­ռակ պն­դու­մը, այն է՝ երբ վնաս­վում կամ ոչն­չա­նում է ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը, չի գոր­ծում նաև հոգևոր ու­ղե­ղը: Բնա­կա­նա­բար հարց է ա­ռա­ջա­նում՝ ֆի­զի­կա­կան ու­ղե՞ղն է ա­ռաջ­նա­յին, թե՞ հոգևոր ու­ղե­ղը: Քա­նի որ եր­կուսն էլ գոր­ծում են մի­մյան­ցից ան­կախ և փոխլ­րաց­նում են մե­կը մյու­սին, ա­պա դժ­վար է ա­ռաջ­նու­թյուն տալ որևէ մե­կին, սա­կայն վեր­ջին հաշ­վով մար­դու աստ­վա­ծա­յին էու­թյունն է մար­դուն ղե­կա­վա­րում, այ­սինքն` Սուրբ հո­գին:

Ներ­կա­յումս դիա­լեկ­տի­կա­կան մա­տե­րի­լիս­տա­կան տե­սու­թյու­նը զգա­լի ա­ռա­ջըն­թաց է ապ­րում տար­բեր բնա­գա­վառ­նե­րում, բազ­մա­թիվ գիտ­նա­կան­ներ նոր հայտ­նա­գոր­ծո­թյուն­ներ են կա­տա­րում, սա­կայն Նո­բե­լյան մր­ցա­նակ ստա­ցած շատ գիտ­նա­կան­ներ, ըստ ի­րենց հար­ցազ­րույց­նե­րից ստաց­ված տե­ղե­կատ­վու­թյան, չեն հա­վա­տում Աստ­ծո գո­յու­թյա­նը կամ Սուրբ հո­գու առ­կա­յու­թյա­նը: Սա­կայն ինչ­պես ցույց տվե­ցին մեր դա­տո­ղու­թյուն­նե­րը, գիտ­նա­կան­ներն ա­ռանց ի­րենց մեջ հոգևոր ու­ղե­ղի և Սուրբ հո­գու առ­կա­յու­թյան չեն կա­րող որևէ հայտ­նա­գոր­ծու­թյուն ա­նել, մա­նա­վանդ զբաղ­վել ա­ռօ­րյա գոր­ծե­րով կամ սուրճ խմել, ան­կախ նրա­նից` նրանք այդ մա­սին գի­տե՞ն, թե՞ չգի­տեն: Շատ մարդ­կանց մոտ բա­վա­կա­նին զար­գա­ցած կա­րող է լի­նել ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղը, մյուս­նե­րի մոտ` հոգևոր ու­ղե­ղը: Դրա­նով պայ­մա­նա­վոր­ված` մար­դը կա­րող է դառ­նալ կամ լավ գիտ­նա­կան, կամ ար­հես­տա­վարժ մաս­նա­գետ, կամ ար­վես­տա­գետ, գրող կամ ման­կա­վարժ: Ամ­փո­փե­լով նշեմ, որ դիա­լեկ­տի­կա­կան մա­տե­րիա­լիզ­մը հիմն­վում է գի­տե­լի­քի, իսկ քրիս­տո­նեու­թյու­նը՝ հա­վա­տի վրա: Դիա­լեկ­տի­կա­կան մա­տե­րիա­լիզ­մը և քրիս­տո­նեու­թյու­նը փաս­տո­րեն հան­դի­սա­նում են մի մե­տա­ղադ­րա­մի եր­կու ե­րես­նե­րը: Ըստ մեր մո­տեց­ման ստաց­վում է, որ գի­տե­լի­քը և հա­վա­տը փոխլ­րաց­նում և հարս­տաց­նում են մե­կը մյու­սին, ին­չը յու­րա­քան­չյուր ան­հատ մար­դու կյան­քում դրսևոր­վում է ինք­նա­գի­տակ­ցու­թյան մի­ջո­ցով և պայ­մա­նա­վոր­ված է տվյալ ան­ձի ան­հա­տա­կա­նու­թյամբ՝ ֆի­զի­կա­կան ու­ղե­ղի և հոգևոր ու­ղե­ղի ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րով և դրանց հա­մադ­րու­թյամբ:

Մեր կար­ծի­քով, շատ կարևոր է թե դպ­րո­ցա­կան ծրագ­րե­րում ինչ չա­փով և ինչ չա­փա­նիշ­նե­րի հի­ման վրա է անհ­րա­ժեշտ ներ­կա­յաց­նել մա­տե­րիա­լիս­տա­կան աշ­խար­հի, դիա­լեկ­տի­կա­կան մա­տե­րիա­լիզ­մի և քրիս­տո­նեու­թյան վե­րա­բե­րյալ գի­տե­լիք­նե­րը:

Ռո­լան ՄՆԱ­ՑԱ­ԿԱ­ՆՅԱՆ

Տն­տե­սա­գի­տու­թյան թեկ­նա­ծու

Աղբյուր՝ Irates.am

Լրահոս
Փա­րի­սե­ցիու­թ­յուն է, երբ տես­նում ենք մարդ­կանց գոր­ծո­ղու­թ­յուն­նե­րը, բայց չենք նկա­տում Աստ­ծո գոր­ծե­րը Դպրոցներում աշնանային արձակուրդը կերկարաձգվի ևս երկու շաբաթով Պատանիները նվագելով հավաքել են 600,000 դրամ ու փոխանցել Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց նորաօծ քահանաներին Տղաներ, մենք հետևում ենք ձեզ, ապավինում ենք ձեզ և հավատում ենք ձեր անկոտրում ուժին. Տիգրան Մանսուրյան «Ճշ­մար­տու­թ­յունն է կարևոր, ես ճշ­մար­տու­թ­յուն հա­մա­րում եմ այն ա­մե­նը, ին­չը շա­րու­նա­կվում է» Ճշմար­տու­թ­յան միակ աղ­բ­յու­րը Ա Պետրոս 1.23 Սիմֆոնիկ նվագախումբը կկազմակերպի համերգներ. հասույթը կփոխանցվի Զինծառայողների հիմնադրամին Բաքվի կինոկենտրոնը հրաժարվել է Մել Գիբսոնի մասնակցությամբ ֆիլմեր ցուցադրելուց Համավարակի հետևանքով կյանքից հեռացել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Հարություն Թոփիկյանը Հոգևորականաց հերթական խումբը մեկնեց առաջնագիծ՝ զորավիգ լինելու հայրենյաց պաշտպաններին Ռազմիկ Դավոյան․ Աղերսանք Ընդ­հատ­ված թռիչք Շու­շի՝ սպի­տակ ե­րազ Ոչ մի պատճառ չպետք է խոչընդոտի, որպեսզի այս ձգձգվող պատերազմին վերջակետ դնենք. Գուգարաց թեմի առաջնորդ Տեր Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյան Հավատում ենք, որ կհաղթենք Ոչ միայն կայացած, այլեւ սկսնակ արվեստագետներն են աջակցում հայրենիքին Սերգեյ Սմբատյանը միացել է Հայերի ասամբլեայի նախաձեռնած մշակույթի համաշխարհային գործիչներին համախմբող մարդասիրական ակցիային Մշակույթը սահմաններ չի ճանաչում. բելգիահայ երաժիշտը նվագել է Շուշիի մզկիթում Աճուրդ, որի հասույթ կուղղվի Զինծառայողների Ապահովագրության հիմնադրամին «Աստ­ված մեզ հետ է և մեր ար­դար գոր­ծին զո­րա­վիգ» Սուրբ Խարիթյանների, Արտեմեա և Քրիստափոր սուրբ վկաների և երկու կանանց` Կալինիկեի և Ակյուլինեի հիշատակության օր «Մենք մոտ ենք հաղթանակին, մենք պարտավոր ենք այս ճակատամարտը, ավելի ճիշտ՝ այս գոյամարտը, հաղթանակով ավարտել».Տեր Սեպուհ արք. Չուլջյան Սուրբ Բարսեղ եպիսկոպոսի ճառը հարյուր տասնհինգերորդ (ՃԺԵ) սաղմոսի մասին Տաթև եպիսկոպոս Հակոբյանը ռումինահայերին և բուլղարահայերին հաղթանակի համար միասնության և պայքարի կոչ է արել Արցախցիները՝ Բյուրականի աստղադիտարանում Գավառի պետթատրոնը արցախցի փոքրիկների համար կազմակերպեց բացօթյա ներկայացում Օղորմի ինձ, Ձեզ երանի… Տեղերի Սբ. Աստվածածին եկեղեցի «ԵԹԵ ԱՍՏՎԱԾ ՄԵԶ ՀԵՏ Է ,ԱՊԱ Ո՞Վ ԿԱՐՈՂ Է ՄԵԶ ՀԱԿԱՌԱԿ ԼԻՆԵԼ…» Տ. Սիոն արքեպիսկոպոս Միսաք Մեծարենց. Հիվանդի հևքեր «Հայաստանը խաղաղության, մշակույթի և հոգևոր երկիր է». հանրահայտ դերասանը միացել է Իտալիայի մտավորականների կողմից ստորագրված կոչին «Երազ իմ երկիր հայրենի» երգը՝ Ղազանչեցոց եկեղեցուց «Ով ձեռք է բերել համբերություն, նա ձեռք է բերել փրկության հույս» Ներսես Աթաբեկյան. Ակվարել Հուսիկ Արա. էլեգիա Զոհվել է «Թևանիկ» ֆիլմի գլխավոր դերակատարներից Հովհաննես Խոդերյանը Մահացել է գեղանկարիչ, լուսանկարիչ Վահան Քոչարը Մենք կերտում ենք մեր պատմության ամենափայլուն էջերից մեկը. Հուսիկ Արան վստահ է՝ հաղթելու ենք
website by Sargssyan