USD
EUR
RUB

Խա­նի մահն ու կյան­քը

 

«Պատ­վո Լե­գեո­նը» (Ordre national de la Lռgion d'honneur) Ֆրան­սիա­յի ազ­գա­յին շքան­շանն է, ո­րը հիմ­նել է Նա­պո­լեոն Բո­նա­պար­տը 1802 թ. մա­յի­սի 19-ին: Այն շնոր­հում է Ֆրան­սիա­յի Հան­րա­պե­տու­թյան նա­խա­գա­հը՝ Մեծ մա­գիստ­րո­սը, զին­վո­րա­կան ու քա­ղա­քա­ցիա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի հա­մար: Շքան­շա­նը, որն ու­նի հինգ աս­տի­ճան, ֆրան­սիա­կան պե­տու­թյան կարևո­րա­գույն ինս­տի­տուտ­նե­րից և խոր­հր­դա­նի­շե­րից մեկն է:

Նրա գո­յու­թյան ըն­թաց­քում պարգևատր­վել են տաս­նյակ հա­զա­րա­վոր մար­դիկ, այդ թվում՝ Ֆրան­սիա­յի և այլ պե­տու­թյուն­նե­րի 53 հայ քա­ղա­քա­ցի­ներ, ո­րոնց թվում` այն­պի­սի հռ­չա­կա­վոր պատ­մա­կան ան­ձինք, ինչ­պի­սիք են ԱՆԴ­ՐԱ­ՆԻԿ զո­րա­վա­րը, ՊՈ­ՂՈՍ ՆՈՒ­ԲԱ­ՐԸ, ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՄԱՆ­ԹԱ­ՇՅԱՆ­ՑԸ, ՇԱՌԼ ԱԶ­ՆԱ­ՎՈՒ­ՐԸ և այլք:

Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նից պարգևատր­վել է ե­րեք հո­գի՝ նա­խա­գահ­ներ ՌՈ­ԲԵՐՏ ՔՈ­ՉԱ­ՐՅԱՆՆ ու ՍԵՐԺ ՍԱՐԳ­ՍՅԱ­ՆԸ և նախ­կին արտ­գործ­նա­խա­րար ԷԴՎԱՐԴ ՆԱԼ­ԲԱՆ­ԴՅԱ­ՆԸ:

Այս պա­տու­մը մի ա­կա­նա­վոր անձ­նա­վո­րու­թյան՝ ՏԻԳՐԱՆ ՔԵ­ԼԵ­ԿՅԱ­ՆԻ մա­սին է:

ՎԱԽ­ՃԱ­ՆԸ «ՍԱՆԿՏ ՄՈ­ՐԻՑ» ՀՍ­ԿԱ­ՅԻ ՈՏ­ՔԵ­ՐԻ ՏԱԿ

Ար­դեն լու­սա­նում էր, և «Սանկտ Մո­րի­ցի» ա­պար­տա­մեն­տի փա­փուկ բազ­կա­թո­ռի մեջ ընկ­ղմ­ված ծեր մար­դը լայ­նա­տա­րած պա­տու­հա­նից տես­նում էր Նյու Յոր­քի ա­նա­գե սառ­նա­մա­նի­քը: Նա սի­րում էր Նյու Յոր­քը, բայց ոչ ցր­տա­շունչ ձմեռ­նե­րը, ո­րոնք քա­ղա­քի միակ թե­րու­թյունն էին: Նա մտո­վի ժպ­տաց` մտա­բե­րե­լով հան­գու­ցյալ նկա­րիչ ՈՒոլթ Քյու­նին, որն ի­րեն պատ­կե­րել էր մուշ­տա­կով ու խլուր­դի տես­քով:

Ամ­բողջ գի­շեր աչք չէր փա­կել և հի­մա հաս­տատ գի­տեր, որ այլևս դուրս չի գա հյու­րա­նո­ցից ու չի քայ­լի Կենտ­րո­նա­կան զբո­սայ­գու ծա­ռու­ղի­նե­րով: Այլևս չի սպա­սի ե­ղա­նա­կի տա­քա­նա­լուն, որ­պես­զի արևի տակ կատ­վի նման կծկ­վե­լով ա­ռա­վոտ­նե­րը մի բա­ժակ սուրճ խմի հյու­րա­նո­ցի բա­ցօ­թյա «Կա­ֆե դը լա Պե» սր­ճա­րա­նում: Այլևս չի այ­ցե­լի 5-րդ ա­վե­նյուի թիվ 709, Մե­դի­սոն ա­վե­նյուի թիվ 598 և 57-րդ փո­ղո­ցի 20 իսթ հաս­ցե­նե­րում գտն­վող իր խա­նութ­նե­րը, ո­րոնք ի­րա­կա­նում ար­վես­տի սրահ­ներ էին, և որ­տեղ վա­ճառ­վում էին ան­տիկ ի­րեր, արևե­լյան գոր­գեր, իս­լա­մա­կան ու չի­նա­կան ար­վես­տի բա­ցա­ռիկ նմուշ­ներ:

Նա սի­րում էր նաև «Սանկտ Մո­րի­ցը», ուր բնա­կու­թյուն էր հաս­տա­տել տաս­նա­մյակ ա­ռաջ՝ կնոջ մահ­վա­նից հե­տո: Նա կա­րող էր հենց 5-րդ ա­վե­նյուի վրա գնել ցան­կա­ցած շքեղ բնա­կա­րան, բայց ա­ռանց Մար­գո­յի այդ­տեղ ապ­րելն ա­նի­մաստ էր հա­մա­րում: Իսկ հյու­րա­նո­ցում նա զգում էր կյան­քի հա­մը, հյու­րըն­կա­լու­թյան փի­լի­սո­փա­յու­թյու­նը: 30-ա­կան թվա­կան­նե­րին Կենտ­րո­նա­կան զբո­սայ­գու հա­րա­վա­յին շր­թին կա­ռուց­ված հս­կան ա­ռաս­պե­լա­կան, պաշ­տա­մուն­քա­յին վայր էր, Ա­մե­րի­կա­յի քա­ղա­քա­կան, մտա­վոր ու մշա­կու­թա­յին վեր­նա­խա­վի հա­վա­քա­տե­ղի: Ապ­րել Նյու Յոր­քում նշա­նա­կում էր ապ­րել «Սանկտ Մո­րի­ցում» և հա­կա­ռա­կը: Ծեր մար­դու բնակ­վե­լը լիո­վին հա­մա­հունչ էր հյու­րա­նո­ցի էու­թյա­նը, իսկ հյու­րա­նո­ցը լա­վա­գույնս հա­մա­պա­տաս­խա­նում էր նրա էու­թյա­նը:

Լու­սա­նում էր, մու­թի վեր­ջին ծվեն­ներն ան­հե­տա­նում էին:

Մար­դը դան­դա­ղո­րեն ոտ­քի ե­լավ բազ­կա­թո­ռից, մո­տե­ցավ պա­տու­հա­նին, դող­դո­ջուն մատ­նե­րով դժ­վա­րու­թյամբ բա­ցեց ծան­րու­մեծ փեղ­կը: Ձմե­ռա­յին լու­սա­բա­ցի սառ­նա­շունչ օ­դը խփեց դեմ­քին, ա­սես սթա­փու­թյան կո­չե­լով, բայց այդ վեր­ջին ճիգն էլ ա­նօ­գուտ էր: Ծեր մար­դը փա­կեց աչ­քերն ու նետ­վեց ցած… 1951 թ. հուն­վա­րի 30-ն էր, ա­ռա­վո­տյան ժա­մը 7-ը:

…Ար­տա­ռոց պա­տա­հա­րի լուրն առ­նե­լուն պես ժա­մա­նե­ցին հյու­րա­նո­ցի սե­փա­կա­նա­տե­րե­րը՝ հույն եղ­բայր­ներ Գրե­գո­րի և Չառլզ Թեյ­լոր­նե­րը: Կար­ճատև խոր­հր­դակ­ցու­թյու­նից հե­տո նրանք ան­ցան գոր­ծի: Ինք­նաս­պա­նու­թյուն էր գոր­ծել 83-ա­մյա, հա­մաշ­խար­հա­յին համ­բավ վա­յե­լող մի մարդ, մի­լիո­նա­տեր, ո­րը եր­կար տա­րի­ներ ապ­րել էր հյու­րա­նո­ցում: Հարկ էր փր­կել հաս­տա­տու­թյան վար­կը: Օգ­տա­գոր­ծե­լով Նյու Յոր­քի կեն­սա­գոր­ծու­նեու­թյան գրե­թե բո­լոր ո­լորտ­նե­րում ի­րենց կա­պե­րը, եղ­բայր­նե­րը, նախ, լե­զու գտան լրատ­վա­կան գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի հետ և կա­րո­ղա­ցան շր­ջա­նա­ռու­թյան մեջ դնել «վայր է ըն­կել» ար­տա­հայ­տու­թյու­նը: Դա նաև հան­գու­ցյա­լի նկատ­մամբ հար­գան­քի դրսևո­րում էր, նրա հե­ղի­նա­կու­թյու­նը խնա­յող ձևա­կեր­պում: Երկ­րորդ, կա­րո­ղա­ցան հաս­նել այն բա­նին, որ ոս­տի­կա­նու­թյու­նը հե­տաքն­նու­թյուն չսկ­սի, ոչ ո­քի դա պետք չէր, մա­նա­վանդ որ ծեր մար­դու որ­դին ու դուստ­րը որևէ բո­ղոք չու­նեին:

Այդ­պես ող­բեր­գա­կան ա­վարտ ու­նե­ցավ մար­դու կյան­քը:

Կյանք, որն ու­ներ սկիզբ: Եվ ըն­թացք:

Կե­սա­րիա­յում կա­յին Քե­լե­կյան ազ­գան­վամբ չորս եղ­բայր­ներ՝ Կա­րա­պետ, Հով­հան­նես, Պետ­րոս և Գրի­գոր: Ա­ռաջ­նե­կը՝ Կա­րա­պե­տը, հա­րյու­րա­վոր այլ կե­սա­րա­ցի­նե­րի նման, տե­ղա­փոխ­վել էր Կ. Պո­լիս և ոս­կեր­չու­թյամբ էր զբաղ­վում: Բայց, ար­հես­տից զատ, գլուխ էր հա­նում նաև հնա­գի­տա­կան ար­ժեք ներ­կա­յաց­նող ի­րե­րից. գնում-շր­ջում էր օս­մա­նյան Թուր­քիա­յի գա­վառ­նե­րում, ան­տիկ ա­ռար­կա­ներ հայ­թայ­թում, ա­պա դրանք Պոլ­սում վա­ճա­ռում հա­րուստ փա­շա­նե­րին:

1850 թ. տե­ղի ու­նե­ցավ մի ի­րա­դար­ձու­թյուն, ո­րին, ըստ իս, Տի­րոջ մա­տը խառն էր: Կի­լի­կյան Հա­յաս­տա­նի եր­բեմ­նի թա­գա­վո­րա­նիստ Տար­սոն քա­ղա­քի հա­յե­րը ո­րո­շում են նո­րո­գել ի­րենց կի­սա­փուլ ե­կե­ղե­ցին: Ո՞­րը՝ չգի­տեմ, տաս­նյակ ե­կե­ղե­ցի­ներ կա­յին, բայց են­թադ­րում եմ, որ կամ Ս. Աստ­վա­ծա­ծինն էր, կամ Ս. Սո­փիան, ո­րով­հետև սրանք հան­դի­սա­նում էին ար­քա­յա­կան պան­թեոն­ներ: Խար­խուլ պա­տե­րը փլց­նե­լիս հայտ­նա­բե­րում են կի­լի­կյան ոս­կե և ար­ծա­թե դրամ­նե­րով, մե­դալ­նե­րով ու մե­դա­լիոն­նե­րով լե­ցուն մի սն­դուկ: Ո­րո­շում են այդ ա­մե­նը հա­լեց­նել, որ­պես ձու­լա­ծո վա­ճա­ռել և այդ դրա­մով ե­կե­ղե­ցին վե­րա­նո­րո­գել: Պա­տա­հա­բար թե բա­րե­բախ­տա­բար, հեր­թա­կան շր­ջա­գա­յու­թյան ժա­մա­նակ Տար­սո­նում գտն­վող Կա­րա­պետ ա­ղան կան­խում է այդ մտադ­րու­թյան ի­րա­կա­նա­ցու­մը, բա­ցատ­րում է գտա­ծո­յի հնա­գի­տա­կան ար­ժե­քը, ա­ռա­ջար­կում ա­ճուր­դի դնել և ա­վե­լի շատ դրամ շա­հել: Քա­ղա­քի ջո­ջերն այդ­պես էլ վար­վում են, և սն­դու­կը գնում է Կա­րա­պետ ա­ղան, վճա­րե­լով ա­մե­նա­բարձր գին՝ 500 օս­մա­նյան ոս­կի, ո­րով էլ ա­վար­տում են ե­կե­ղե­ցու նո­րո­գու­մը: (Շուրջ 80 տա­րի անց այդ դրամ­ներն ու մե­դալ­նե­րը ցու­ցադր­վում էին Փա­րի­զի հնա­գի­տա­կան թան­գա­րա­նում ու գնա­հատ­վում ա­վե­լի քան եր­կու մի­լիոն ֆրանկ):

Այս դիպ­վա­ծը ճա­կա­տագ­րա­կան նշա­նա­կու­թյուն ու­նե­ցավ:

Կա­րա­պետ ա­ղա­յի անդ­րա­նիկ զա­վա­կը՝ Գևոր­գը, ծն­վեց սն­դու­կի ձեռք­բեր­ման պատ­մու­թյու­նից մեկ տա­րի անց՝ 1851-ին: Նախ­նա­կան կր­թու­թյու­նը Կե­սա­րիա­յի ազ­գա­յին վար­ժա­րա­նում ստա­նա­լուց հե­տո, 1872-ին գաղ­թեց Պո­լիս՝ հորն ար­հես­տում ու բիզ­նե­սում ա­ջակ­ցե­լու հա­մար: Գևորգն այն­պի­սի ջա­նադ­րու­թյամբ գոր­ծի լծ­վեց, այն­պի­սի գործ­նա­կան ջիղ ու հե­ռա­տե­սու­թյուն դրսևո­րեց, որ շու­տով ա­ներկ­բա հե­ղի­նա­կու­թյուն ձեռք բե­րեց Պոլ­սո հայ ոս­կե­րիչ­նե­րի շր­ջա­նում: Խն­դիր ա­ռա­ջա­ցավ զար­գաց­նե­լու ըն­տա­նե­կան բիզ­նե­սը, և Գևոր­գը ծնն­դա­վայ­րից բե­րել տվեց կրտ­սեր եղ­բայր­նե­րին՝ Տիգ­րա­նին ու Հով­հան­նե­սին:

Տիգ­րան Քե­լե­կյա­նին էր վի­ճակ­ված հա­մաշ­խար­հա­յին համ­բավ ձեռք բե­րել, էա­կան ներդ­րում ու­նե­նալ ազ­գա­յին գոր­ծե­րում և վախ­ճան գտ­նել… «Սանկտ Մո­րից» հս­կա­յի ոտ­քե­րի տակ:

Այս­տեղ ստիպ­ված եմ դա­դար առ­նել և մի էա­կան բա­ցատ­րու­թյուն տալ: Տ. Քե­լե­կյա­նի կյանքն ու գոր­ծը, անձն ու կեր­պարն ըմ­բռ­նե­լու հա­մար ես ու­սում­նա­սի­րել եմ տաս­նյակ հա­յե­րեն, ռու­սե­րեն, անգ­լե­րեն ու ֆրան­սե­րեն աղ­բյուր­ներ, բայց ցան­կա­լի գո­հա­ցու­ցիչ ար­դյուն­քի չհա­սա: Եվ պատ­ճա­ռը իմ ծու­լու­թյու­նը կամ ան­բա­րեխղ­ճու­թյու­նը չէ:

Ի՞նչ է նշա­նա­կում լի­նել հա­վա­քորդ, հնա­հա­վաք, հնա­վա­ճառ: Ըստ իս, դա մարդ­կա­յին ա­ռան­ձին տե­սակ է, ո­րին ա­ռա­ջին հեր­թին բնո­րոշ է ա­ներևա­կա­յե­լի, ա­ռաս­պե­լա­կան գաղտ­նա­պա­հու­թյու­նը:

Ամ­բող­ջա­կան կուռ պատ­կեր, բազ­մա­թիվ հար­ցե­րի պա­տաս­խան­ներ չս­տա­ցա, դրանք գո­յու­թյուն չու­նեն: Դի­ցուք, ո՞ր թվա­կան­նե­րին է ապ­րել տար­բեր քա­ղաք­նե­րում, ե՞րբ է ա­մուս­նա­ցել, ինչ­պե՞ս է հայ­թայ­թել իր բա­ցա­ռիկ հա­վա­քա­ծուի ցու­ցան­մուշ­նե­րը, ով­քե՞ր էին աշ­խա­տում նրա վա­ճա­ռաս­րահ­նե­րում, ի՞նչն էր ինք­նաս­պա­նու­թյան պատ­ճա­ռը և այլն, և այլն:

Հարկ է բա­վա­րար­վել ե­ղա­ծով:

ՀԱ­ՎԱ­ՔՈՐ­ԴԸ, ՀՆԱ­ՎԱ­ՃԱ­ՌԸ, ԱՐ­ՎԵՍ­ՏԱ­ԳԵ­ՏԸ

Թե­պետ Տիգ­րա­նը ծն­վել է 1868-ին Կե­սա­րիա­յում, սա­կայն կր­թու­թյուն ստա­ցավ Կ. Պոլ­սի Հա­կոբ Գուր­գե­նի նշա­նա­վոր վար­ժա­րա­նում, ո­րից հե­տո ներգ­րավ­վեց եղ­բոր բիզ­նե­սի մեջ և հենց նրա­նից ստա­ցավ ա­ռա­ջին գործ­նա­կան դա­սերն ու գի­տե­լիք­նե­րը: Ար­դեն 22 տա­րե­կան հա­սա­կից սկ­սեց ինք­նու­րույն հնա­գի­տա­կան ուղևո­րու­թյուն­ներ կա­տա­րել, ի մաս­նա­վո­րի՝ Կի­լի­կիա ու Սի­րիա: Կար­ծում եմ, հենց այդ ժա­մա­նա­կից ի վեր գործ­նա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­ներ հաս­տա­տեց Պարս­կաս­տա­նի բարձր իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի, ընդ­հուպ շա­հի պա­լա­տի հետ, ո­րով­հետև ըն­դա­մե­նը եր­կու տա­րի անց՝ 1892 թ., պար­սից կա­ռա­վա­րու­թյու­նը նրան նշա­նա­կեց հա­ջորդ տա­րի Չի­կա­գո­յում կա­յա­նա­լիք հա­մաշ­խար­հա­յին ցու­ցա­հան­դե­սում Պարս­կաս­տա­նի տա­ղա­վա­րի ղե­կա­վար: Տ. Քե­լե­կյա­նը մեծ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն դրսևո­րեց: Նույն թվա­կա­նի ձմ­ռա­նը մեկ­նեց ԱՄՆ և ճա­նա­պար­հին՝ Լոն­դո­նում, վա­ճա­ռաս­րահ բա­ցեց: Չի­կա­գո­յում Պարս­կաս­տա­նի տա­ղա­վարն այն­պի­սի հե­տաք­րք­րու­թյուն ա­ռա­ջաց­րեց, այն­պի­սի լայն ար­ձա­գան­քի ար­ժա­նա­ցավ, որ Տ. Քե­լե­կյա­նը պարգևատր­վեց խա­նի տիտ­ղո­սով: Նրա­նից ա­ռաջ և նրա­նից հե­տո ե­ղել են այդ պատ­վա­վոր կո­չումն ու­նե­ցող բազ­մա­թիվ հա­յեր, բայց միայն նա էր, որ հպար­տու­թյամբ կրում էր այդ տիտ­ղո­սը՝ պաշ­տո­նա­պես հան­դես գա­լով որ­պես Dikran Khan Kelekian:

Վրա հա­սավ 1896 թվա­կա­նը: Երբ Պոլ­սում սկիզբ ա­ռան հա­յե­րի ջար­դը, ու­նեց­ված­քի թա­լանն ու հա­մա­տա­րած հա­լա­ծանք­նե­րը, Քե­լե­կյան եղ­բայր­նե­րի հա­մար պարզ դար­ձավ, որ հարկ էր հե­ռա­նալ Օս­մա­նյան կայս­րու­թյան վտան­գա­վոր և ա­նա­պա­հով մայ­րա­քա­ղա­քից:

1900 թ. Փա­րի­զի հա­մաշ­խար­հա­յին ցու­ցա­հան­դե­սում Տիգ­րան Քե­լե­կյանն ար­դեն ժյու­րիի ան­դամ էր:

1904 թ. հա­մաշ­խար­հա­յին ստու­գա­տե­սը պի­տի կա­յա­նար ԱՄՆ Սենթ Լուիս քա­ղա­քում: Պար­սից Մու­զաֆ­ֆեր-էդ-Դին շա­հը Տ. Քե­լե­կյա­նին վս­տա­հեց իր եր­կի­րը մի­ջազ­գա­յին այդ խո­շո­րա­գույն ի­րա­դար­ձու­թյու­նում ներ­կա­յաց­նե­լը: Վեր­ջինս գոր­ծի մեջ ներգ­րա­վեց Նյու Յոր­քում բնակ­վող, պարս­կա­կան գոր­գե­րի խո­շո­րա­գույն վա­ճա­ռա­կան Հով­հան­նես Թավ­շան­ճյա­նին: Ցու­ցա­հան­դե­սում պարս­կա­կան տա­ղա­վա­րը աչ­քի էր ընկ­նում արևե­լյան ո­ճով ու շքե­ղու­թյամբ և, ինչ­պես գրեց ա­մե­րի­կա­հայ հան­դես­նե­րից մե­կը՝ «ամ­բող­ջու­թյամբ հայ մտ­քի և հայ քսա­կի ար­դիւնք էր»: Ա­յո, «հայ քսա­կի», ո­րով­հետև ծախ­սը լիո­վին հո­գա­ցել էին Տ. Քե­լե­կյանն ու Հովհ. Թավ­շան­ճյա­նը, ընդ ո­րում՝ ա­ռա­ջի­նը նշա­նակ­վել էր տա­ղա­վա­րի կո­մի­սար, երկ­րոր­դը՝ կա­ռա­վա­րիչ, իսկ քար­տու­ղար էր Տիգ­րա­նի կրտ­սեր եղ­բայր Հով­հան­նե­սը, ո­րը պարգևատր­վեց պար­սից «Արև և Ա­ռյուծ» շքան­շա­նով:

Ին­չո՞վ էին առ­հա­սա­րակ կարևոր հա­մաշ­խար­հա­յին ցու­ցա­հան­դես­նե­րը: Դրանք այն ժա­մա­նակ փոխ­ճա­նա­չո­ղու­թյան, մի­ջազ­գա­յին կա­պե­րի և առևտրատն­տե­սա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հաս­տատ­ման միակ ու լա­վա­գույն մի­ջոց­ներն էին: Եվ ստանձ­նե­լով պարս­կա­կան ծախ­սա­տար տա­ղա­վա­րի կա­ռու­ցումն ու Պարս­կաս­տանն աշ­խար­հին լա­վա­գույնս ներ­կա­յաց­նե­լու հոգ­սը` Տ. Քե­լե­կյանն ու Հովհ. Թավ­շան­ճյա­նը նաև անձ­նա­կան շահ էին հե­տապն­դում. ա­ռա­ջի­նը հնա­րա­վո­րու­թյուն էր ստա­նում ա­նար­գել կեր­պով ձեռք բե­րե­լու հնա­գի­տա­կան ար­ժեք­ներ, երկ­րոր­դը՝ ան­խա­փան կեր­պով մա­տա­կա­րար­վե­լու ա­մե­րի­կյան շու­կա­յում մեծ պա­հան­ջարկ ու­նե­ցող պարս­կա­կան գոր­գե­րով: Եվ ե­թե Տ. Քե­լե­կյա­նը «վար­ձատր­վեց»՝ նշա­նակ­վե­լով ու քսան տա­րի վա­րե­լով Նյու Յոր­քում Պարս­կաս­տա­նի պատ­վա­վոր հյու­պա­տո­սի պաշ­տո­նը, ա­պա ճա­կա­տա­գի­րը դա­ժան վար­վեց Հովհ. Թավ­շան­ճյա­նի հետ. նույն 1904 թ. Նյու Յոր­քում նա սպան­վեց հա­յի ձեռ­քով, բայց դա մեր այս պատ­մու­թյան հետ առն­չու­թյուն չու­նի:

1908 թ. Փա­րի­զում Տ. Քե­լե­կյա­նը հրա­տա­րա­կեց Collection Kelekian շքեղ ալ­բո­մը, ո­րը պա­րու­նա­կում էր նրա պարս­կա­կան, ա­րա­բա­կան, ղպ­տա­կան, ի­տա­լա­կան, իս­պա­նա­կան, ընդ­հա­նուր թվով 100 հնա­մե­նի գոր­գե­րի պատ­կեր­ներ ու նկա­րագ­րու­թյուն­ներ: Ըն­դա­մե­նը 300 օ­րի­նա­կով տպագր­ված լի­նե­լու պատ­ճա­ռով մա­տե­նա­գի­տա­կան հազ­վա­գյուտ այդ գր­քից յու­րա­քան­չյուրն ու­ներ հա­մա­րա­կա­լում և Տ. Քե­լե­կյա­նի կից գրու­թյամբ ու­ղարկ­վում էր այլ հա­վա­քորդ­նե­րի, մաս­նա­գետ­նե­րի, թան­գա­րան­նե­րի ու հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի (օ­րի­նակ` թիվ 106-ը ու­ղարկ­վել էր Վիեն­նա­յի Մխի­թա­րյան­նե­րին):

Եր­կու տա­րի անց՝ 1910-ին, Տ. Քե­լե­կյա­նը Փա­րի­զում հրա­տա­րա­կեց The Kelekian Collection ալ­բո­մը, ուր պատ­կեր­ված էին 1885-1910 թթ. նրա ձեռք բե­րած ի­րե­րը: Դրանք XV-XVI դդ. գոր­գեր էին և խե­ցե­գոր­ծու­թյան նմուշ­ներ՝ դա­մաս­կյան ու պարս­կա­կան պնակ­ներ, այդ թվում կու­տի­նա­հա­յե­րի պատ­րաս­տած XVIII դ. մի կուժ ու մի բա­ժակ: Նա­խոր­դի նման սահ­մա­նա­փակ տպա­քա­նա­կով հրա­տա­րակ­ված այս ալ­բո­մը մեծ աղ­մուկ հա­նեց Եվ­րո­պա­յի ար­վես­տա­գի­տա­կան շր­ջա­նակ­նե­րում և, մաս­նա­վո­րա­պես, ար­ժա­նա­ցավ «Արտ նու­վո» հաս­տա­տու­թյան հիմ­նա­դիր ու տնօ­րեն Մ. Բին­դի և Բեռ­լի­նի թան­գա­րա­նի գլ­խա­վոր տե­սուչ Ֆ. Սար­րեի հիա­ցա­կան գնա­հա­տա­կան­նե­րին:

Այս եր­կու հրա­տա­րա­կու­թյուն­նե­րը ե­կան ա­պա­ցու­ցե­լու, որ Տ. Քե­լե­կյա­նը ոչ միայն հա­վա­քորդ ու վա­ճա­ռա­կան էր, այլև նր­բա­ճա­շակ ար­վես­տա­գետ: Դա հատ­կա­պես կարևոր ու եր­բեմն բախ­տո­րոշ էր ժա­մա­նա­կի նկա­րիչ­նե­րի հա­մար: Փա­րի­զի, Լոն­դո­նի, Նյու Յոր­քի, Կա­հի­րեի նրա տաս­նյակ վա­ճա­ռաս­րահ­նե­րում ցու­ցադր­վող կտավ­նե­րը վկա­յում էին, որ դրանց հե­ղի­նակ­նե­րը (ա­սենք, Բրա­քը, Պի­կա­սոն, Մա­տի­սը) ար­ժա­նա­ցել էին Տ. Քե­լե­կյա­նի ու­շադ­րու­թյա­նը, և նրանց սպա­սում էր խոս­տում­նա­լից ա­պա­գա:

Որ Տ. Քե­լե­կյա­նը մեծ հե­ղի­նա­կու­թյուն էր վա­յե­լում ար­վես­տա­գի­տա­կան շր­ջա­նակ­նե­րում, վկա­յում է հետևյալ փաս­տը: 1935 թ. սեպ­տեմ­բե­րին Լե­նինգ­րա­դում տե­ղի ու­նե­ցավ Ի­րա­նի ար­վես­տի և հնա­գի­տու­թյան 3-րդ մի­ջազ­գա­յին հա­մա­ժո­ղո­վը, ո­րին մաս­նակ­ցում էին 26 եր­կր­նե­րի 170 գիտ­նա­կան­ներ: Յոթ օր շա­րու­նակ Հով­սեփ Օր­բե­լու ղե­կա­վա­րած Էր­մի­տա­ժում ցու­ցադր­վե­ցին բա­ցա­ռիկ նմուշ­ներ՝ սա­սա­նյան շր­ջա­նի ար­ծա­թե­ղեն, թա­սեր, կժեր և կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի այլ ի­րեր: Որ­պես պարս­կա­կան ար­վես­տի խո­շոր գի­տակ, հա­մա­ժո­ղո­վին հրա­վիր­ված էր նաև Տ. Քե­լե­կյա­նը, ո­րը ոչ միայն ջերմ հան­դի­պում­ներ ու­նե­ցավ Հ. Օր­բե­լու և Հա­յաս­տա­նից ժա­մա­նած ար­վես­տա­գետ­նե­րի հետ, այլև իր ե­զա­կի հար­ցազ­րույց­նե­րից մե­կում ան­չափ բարձր գնա­հա­տեց լե­նինգ­րա­դյան հա­մա­ժո­ղո­վը:

(շա­րու­նա­կե­լի)

Խա­չա­տուր ԴԱ­ԴԱ­ՅԱՆ

Աղբյուր՝ Irates.am

Լրահոս
Փա­րի­սե­ցիու­թ­յուն է, երբ տես­նում ենք մարդ­կանց գոր­ծո­ղու­թ­յուն­նե­րը, բայց չենք նկա­տում Աստ­ծո գոր­ծե­րը Դպրոցներում աշնանային արձակուրդը կերկարաձգվի ևս երկու շաբաթով Պատանիները նվագելով հավաքել են 600,000 դրամ ու փոխանցել Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց նորաօծ քահանաներին Տղաներ, մենք հետևում ենք ձեզ, ապավինում ենք ձեզ և հավատում ենք ձեր անկոտրում ուժին. Տիգրան Մանսուրյան «Ճշ­մար­տու­թ­յունն է կարևոր, ես ճշ­մար­տու­թ­յուն հա­մա­րում եմ այն ա­մե­նը, ին­չը շա­րու­նա­կվում է» Ճշմար­տու­թ­յան միակ աղ­բ­յու­րը Ա Պետրոս 1.23 Սիմֆոնիկ նվագախումբը կկազմակերպի համերգներ. հասույթը կփոխանցվի Զինծառայողների հիմնադրամին Բաքվի կինոկենտրոնը հրաժարվել է Մել Գիբսոնի մասնակցությամբ ֆիլմեր ցուցադրելուց Համավարակի հետևանքով կյանքից հեռացել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Հարություն Թոփիկյանը Հոգևորականաց հերթական խումբը մեկնեց առաջնագիծ՝ զորավիգ լինելու հայրենյաց պաշտպաններին Ռազմիկ Դավոյան․ Աղերսանք Ընդ­հատ­ված թռիչք Շու­շի՝ սպի­տակ ե­րազ Ոչ մի պատճառ չպետք է խոչընդոտի, որպեսզի այս ձգձգվող պատերազմին վերջակետ դնենք. Գուգարաց թեմի առաջնորդ Տեր Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյան Հավատում ենք, որ կհաղթենք Ոչ միայն կայացած, այլեւ սկսնակ արվեստագետներն են աջակցում հայրենիքին Սերգեյ Սմբատյանը միացել է Հայերի ասամբլեայի նախաձեռնած մշակույթի համաշխարհային գործիչներին համախմբող մարդասիրական ակցիային Մշակույթը սահմաններ չի ճանաչում. բելգիահայ երաժիշտը նվագել է Շուշիի մզկիթում Աճուրդ, որի հասույթ կուղղվի Զինծառայողների Ապահովագրության հիմնադրամին «Աստ­ված մեզ հետ է և մեր ար­դար գոր­ծին զո­րա­վիգ» Սուրբ Խարիթյանների, Արտեմեա և Քրիստափոր սուրբ վկաների և երկու կանանց` Կալինիկեի և Ակյուլինեի հիշատակության օր «Մենք մոտ ենք հաղթանակին, մենք պարտավոր ենք այս ճակատամարտը, ավելի ճիշտ՝ այս գոյամարտը, հաղթանակով ավարտել».Տեր Սեպուհ արք. Չուլջյան Սուրբ Բարսեղ եպիսկոպոսի ճառը հարյուր տասնհինգերորդ (ՃԺԵ) սաղմոսի մասին Տաթև եպիսկոպոս Հակոբյանը ռումինահայերին և բուլղարահայերին հաղթանակի համար միասնության և պայքարի կոչ է արել Արցախցիները՝ Բյուրականի աստղադիտարանում Գավառի պետթատրոնը արցախցի փոքրիկների համար կազմակերպեց բացօթյա ներկայացում Օղորմի ինձ, Ձեզ երանի… Տեղերի Սբ. Աստվածածին եկեղեցի «ԵԹԵ ԱՍՏՎԱԾ ՄԵԶ ՀԵՏ Է ,ԱՊԱ Ո՞Վ ԿԱՐՈՂ Է ՄԵԶ ՀԱԿԱՌԱԿ ԼԻՆԵԼ…» Տ. Սիոն արքեպիսկոպոս Միսաք Մեծարենց. Հիվանդի հևքեր «Հայաստանը խաղաղության, մշակույթի և հոգևոր երկիր է». հանրահայտ դերասանը միացել է Իտալիայի մտավորականների կողմից ստորագրված կոչին «Երազ իմ երկիր հայրենի» երգը՝ Ղազանչեցոց եկեղեցուց «Ով ձեռք է բերել համբերություն, նա ձեռք է բերել փրկության հույս» Ներսես Աթաբեկյան. Ակվարել Հուսիկ Արա. էլեգիա Զոհվել է «Թևանիկ» ֆիլմի գլխավոր դերակատարներից Հովհաննես Խոդերյանը Մահացել է գեղանկարիչ, լուսանկարիչ Վահան Քոչարը Մենք կերտում ենք մեր պատմության ամենափայլուն էջերից մեկը. Հուսիկ Արան վստահ է՝ հաղթելու ենք
website by Sargssyan