USD
EUR
RUB

Իր լալու մեջ անգամ երգի հնչյուններ կան… Ժանգը կտեսնեք՝ ոսկի մնացեք, ազգին մնացեք

 

«Երգը մեր պատմությունն է: Հիշողություն է երգը: Երգը օգնում է մեզ թե ուրախության, թե տխրության ժամին: Երգը փայլատակում է, երգը պայքարում մեզ տալիս է առյուծի սիրտ, իսկ աշխատանքում՝ լուսավոր միտք… Ահա թե ինչ է երգը: Մեր հին երգերը ամրապնդում են մեր ազգային ոգին: Երգերը դաստիարակության հզոր միջոց են: Նրանց մեջ արտահայտված են եւ աշխատասիրություն, եւ անձնազոհություն, եւ նվիրվածություն մեր ազգին, մեր հայրենիքին: Երգերի միջոցով այդ բոլորը կփոխանցվի մեր մատաղ սերնդին…»:

Հայրիկ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Տասնամյակներ առաջ էր, երբ տողերիս հեղինակին՝ որպես լրագրող, հարցազրույցի առիթով բախտ վիճակվեց հանդիպել մեծանուն բանահավաք-երգչի հետ: Երբ վերհիշեց իր ծննդավայրը՝ Վանի նահանգի Շատախի շրջանի Ջնուկ գյուղը, աչքերը խոնավացան, պատմեց, թե որտեղ, ինչպես է ծնվել ինքը. գարնանային արեւոտ մի օր մայրը գնացած է լինում Առնոս լեռան լանջերում կանաչի հավաքելու: Հանկարծ երկինքը մթնում է, սկսված անձրեւը փոխվում է կարկուտի: Մայրն արհավիրքից պատսպարվելու համար հասնում է մերձակա ծանոթ քարայրը, որտեղ էլ սկսվում են երկունքի ցավերը: Եվ լուսաշխարհ է գալիս ինքը: Մայրը նորածնին փաթաթում է իր զգեստի կտորով: Հայրը, տեսնելով, որ եղանակը փոխվել է, փութալով հասնում է Առնոս լեռ՝ օգնելու խավրծիլ հավաքելու գնացած կնոջը: Քարանձավի մուտքի մոտ զարմանքով տեսնում է կնոջն ու նորածին զավակին, բերում է տուն: Հետագայում այս ամենի մասին Հայրիկը երգ էր գրելու՝ «Խավարծիլ գափը ինձ եղավ ներքնակ, Հայրենի լեռը՝ ինձ գթության քույր…»: Իսկ տանը ամեն մեկը յուրովի է մոտենում փոքրիկի լույս աշխարհ գալուն. երբ օրորոց են դնում, տատն անմիջապես մի չվան է բերում, դնում բարձի տակ՝ ասելով. «Թող շալակատար դառնա, մեջքն ամուր լինի»: Հայրը բերում է Նարեկը, դնում բարձի տակ. «Թող գրագետ լինի»: Իսկ պապը հանում է իր դաշույնը, ասում. «Թող ֆիդայի դառնա»:


Հետաքրքիր է նաեւ Հայրիկի անվանակոչության պատմությունը. երեխայի կնունքի արարողությունից առաջ Մուրադ պապը գնում է Վարագա վանք՝ Խրիմյան հայրիկի մոտ եւ ասում, որ ուզում է թոռանն իր անունով կոչել: «Որովհետեւ ես զգում եմ՝ նա քո նման երգասաց պիտի դառնա»: «Բայց չէ՞ որ փոքր է, այդ ինչպե՞ս կարողացար հասկանալ, որ երգասաց պիտի դառնա»,- հարցնում է Վեհափառը: Պապը պատասխանում է. «Իր լալու մեջ անգամ երգի հնչյուններ կան…»:

Այո, ի սկզբանե էր նրան վերապահված աստվածային շնորհը, եւ, անկախ նախընտրած պատմաբանի մասնագիտությունից, Հայրիկ Մուրադյանն իր կյանքը իմաստավորելու էր հայ բառուբանով, հայ երգով ու նվիրումով իր կոչումին: Հայրենի գյուղի գեղեցիկ ավանդույթները, հարազատ մարդիկ մինչեւ կյանքի վերջ ուղեկցելու էին նրան իր չխամրող հուշերում: Սիրելի մարդկանց մեծ մասն անհետ կորչելու էր գաղթի ճանապարհներին՝ փրկվածների կյանքում դրոշմելով իրենց տառապանքի, դառնության եւ կարոտի հետքերը: «Մեր նախկին երգերի մեջ ամեն ինչ էլ կա,- ասում էր երգիչը,- եւ կարոտ կա, եւ պայքար: Մեզ մոտ մի սովորություն կար՝ բակում միշտ վառվում էր ավանդական խարույկը, նրա շուրջ հավաքվում էին գյուղի մարդիկ: Մենք՝ փոքրիկներս, ծվարում էինք գետնին կամ նրանց ծնկների մեջ եւ լսում նրանց: Էդ մարդիկ խոսում էին օրվա անցքերի մասին, երկրում տիրող դրության մասին: Այնպիսի գեղեցիկ բաների մասին, որ իսկական, մարդուն արժանի խոսակցություն էր, եւ մենք նրանցից շատ բան էինք սովորում: Խարույկի շուրջ նաեւ ժողովուրդը երգում է: Էդ երգերը ես սկսեցի սովորել…»:

Վանի դպրոցում սովորելիս նրա ուսուցիչներն են եղել Սիլվա Կապուտիկյանի հայրը՝ Բարունակ Կապուտիկյանը, Մատիր Խերանյանը, պարոն Սենեքերիմը, այլ հայրենասերներ, որոնցից Հայրիկը սովորել է հայրենի երգն ու բանահյուսությունը:

1915 թ., երբ նա 10 տարեկան էր, Շատախի հայերը, նրանց հետ նաեւ Մուրադյանների գերդաստանը, ստիպված բռնում են գաղթի փշոտ ճամփան: Սովահար, հուսահատ՝ 54 հոգանոց գերդաստանն, անցնելով կոտորածների միջով, հասնում է Սալմաստ, այնուհետեւ կրկին վերադառնում Վան, հետո նորից Իրան եւ վերջապես՝ Իրաքի անապատներ: Դժոխային այդ ճանապարհներին ողջ են մնում միայն ինքը, մայրը, եղբայրն ու հորեղբայրը: 1921 թ. հաստատվում են Հայաստանում՝ Վերին Արտաշատ: Սկզբում պատանի Հայրիկն աշխատում է որպես բատրակ, զուգահեռաբար սովորում եւ ավարտում դպրոցը, ապա՝ Երեւանի պետհամալսարանի պատմության ֆակուլտետը: Ավարտելուց հետո տարբեր շրջաններում վարում է պատասխանատու պաշտոններ, շփվում գեղջուկների հետ, նրանցից էլ սովորում եւ գրի է առնում հայկական ֆոլկլորին հարազատ ազգագրական երգեր:

Ասենք, որ Հայրիկ Մուրադյանը եւս չի խուսափել ստալինյան բռնություններից. 1937 թ., որպես Խանջյանի դրածո, մեղադրվում եւ նետվում է բանտ… Այնուհետեւ մասնակցում է Հայրենականին, նոր դժոխքից վերադառնում շքանշաններով:

Վաթսուն տարեկանում հայկական ռադիոեթերով առաջին անգամ հնչում է նրա հոգեպարար երգը: Այնուհետեւ այդ երգը հնչելու էր ամենուրեք: Հնչելու էր հայկական ֆիլմերում: Ստեղծելու էր «Զարթոնք», «Զվարթունք», «Ակունք», «Վան» ազգագրական երգի համույթները՝ սփռելով հայ երգի գոհարներն ամենուրեք: Հայրիկ Մուրադյանը, ով հավաքել եւ ձայնագրել էր 200-ից ավելի հայ ազգագրական երգի մարգարիտներ, պատգամելու էր ապրողներիս եւ գալիք սերունդներին. «Մեր հին երգերից հայկականություն է բուրում, անուշ բուրմունք է տալիս: Նրանց միջավայրում հայի ակունքներն են արթնանում: Իմ խնդրանքն է բոլորին՝ հայ մնալ, հայ ապրել, երկրի հոգսերով մտահոգ մնալ: Սիրելիներս, վատը կտեսնեք՝ լավ մնացեք, չարը կտեսնեք՝ բարի մնացեք, ծույլին կտեսնեք՝ աշխատասեր մնացեք, վախկոտը կտեսնեք՝ քաջարի մնացեք, ժանգը կտեսնեք՝ ոսկի մնացեք…»:

Արդյոք կզորե՞նք, հայ աստվածային երգի մեկնիչ ու աղոթարար…

Հակոբ ՍՐԱՊՅԱՆ

Աղբյուր՝ 168.am

 

Լրահոս
Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց Հայտնի է դարձել, թե որ ֆիլմը կբացի Կաննի կինոփառատոնը Երևանում 10-րդ անգամ կնշվի Ջազի միջազգային օրը Կենդանի Աստծու եկեղեցին՝ որպես սյուն և հաստատություն ճշմարտության Հույսի շող՝ քովիդի ու պատերազմի մղձավանջում Հայոց ցեղասպանության 106-րդ տարելիցին Ռոստովում խորհրդանշական համերգ կկազմակերպվի Համերգ՝ նվիրված հայկական երգեհոնային դպրոցի հիմնադիր Վահագն Ստամբոլցյանի ծննդյան 90-ամյակին Արմենուհի Սիսյան Շուշին 1902թ. փետրվարին Լույս է տեսել Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան Ողբերգության» պոեմի լիտվերեն թարգմանությունը «ՍԱ - ՆՐԱՆԻՑ - ՀԻՆ» ցուցահանդեսի հիմնական թեմաներն են Հաղպատի և Սանահինի վանքերը Աստծունը՝ Աստծուն (Մատթ. 22:15-22, Մարկ. 12:13-17, Ղուկ. 20:20-26) Հեղինակավոր World Press Photo մրցանակաբաշխության «Գլխավոր լուրեր» անվանակարգում լավագույնն է ճանաչվել Արցախյան պատերազմին նվիրված «Կորսված դրախտ» շարքը Մարտիրոս Սարյանը՝ հայկական հուշարձանների պաշտպան Մեծ Հայքի 12-րդ նահանգը՝ Ուտիք աշխարհի հոգեվոր ժառանգությունը «Կյանքում ամենադժվար բանը սեփական «ես»-ը չկորցնելով՝ մյուս մարդկանց հետ հարմոնիկ հարաբերություններ հաստատելն է Կայացել է Մհեր Մկրտչյանի «Իշխանություն» ֆիլմի պրեմիերան. այն ցուցադրվում է Երևանի բոլոր կինոթատրոններում (տեսանյութ) «Հաշտվեցե՛ք Աստծու հետ» ՀայաստանՀայաստանի հուշարձանների և տեսարժան վայրերի լուսապատկերային ցուցադրություն՝ Հանրապետության հրապարակումի հուշարձանների և տեսարժան վայրերի լուսապատկերային ցուցադրություն՝ Հանրապետության հրապարակում Սամվել Կոսյան․ Խաղադրույք Ավագ Եփրեմյան․ Երկիր և Ջրեր Րաֆֆի Մովսիսյանի «Ժամանումը» դեբյուտային ֆիլմն ընդգրկվել է Կրակովի ՄԿՓ-ի մրցութային ծրագրում Մոսկվայի «Նիկո» պատկերասրահում կհնչեն Մանսուրյանի, Լուչանո Բերիոյի, Կոմիտասի ստեղծագործությունները Ընթերցողներին նոր հրատարակությամբ կներկայացվի Ագաթանգեղոսի «Հայոց դարձի պատմությունը» Պատերազմի հետեւանքները բնավ ներդաշնակ չեն պայծառ ապագա կառուցելու մեր տեսլականի հետ. Արշակ եպիսկոպոս Խաչատրյան. «Երկրի հարցը» Տ. Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանի հարցազրույցը 24TV-ի եթերում (տեսանյութ) Աստվածային կարեկցանք Նկարիչ Լեմս Ներսիսյանը «Էրգիր Ավետյաց» ցուցադրությունը նվիրեց Հայոց ցեղասպանության 106-րդ տարելիցին «Տաղարան»-ը և «Ագապէ»-ն «Ստաբատ Մատերը» կներկայացնեն ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի Նոր կերպար մարմնավորելու համար Բելուչին արմատապես փոխել է տեսքը (լուսանկարներ) Աստծու կամքը Արցախի ՄԻՊ-ն Ամարասի վանական համալիրից ուղերձ է հղել միջազգային կազմակերպություններին Առաջին անգամ Հայաստանում միահյուսված հնչել են Պյացոլայի և Վիվալդիի ստեղծագործությունները Հողոտ, մղեղոտ... Մոսկվայում կհնչեն Տիգրան Մանսուրյանի և այլ հայ կոմպոզիտորների գործեր «Մի՛ սպանիր» պատվիրանը եվ հին ուխտի սպանությունները Հայաստանի ֆիլհարմոնիկը «Դո-ից Սի» խորագրով վերսկսում է «Դպրոցականի ֆիլհարմոնիան» «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ. Բոլոր ժամանակների մեր բանաստեղծը Դավանանք և վարդապետություն Վերջակետ
website by Sargssyan