USD
EUR
RUB

«Մի՛ սպանիր» պատվիրանը եվ հին ուխտի սպանությունները

 

Հին Կտակարանի գրքերը կարդալիս ընթերցողներից շատերը տեսնում են որոշ հակասական գաղափարներ: Օրինակ «Տասնաբանյա»-ի պատվիրաններից մեկում Աստված խստիվ արգելում է սպանությունը, սակայն Իսրայելի գրեթե ամբողջ պատմությունը շաղախված է արյունալից պատերազմական կոտորածներով և բազմաթիվ մահապատիժներով: Հարց է առաջանում, թե ինչպե՞ս կարող է սպանությունն արգելող Աստված նույն գրքում հրամայել բնաջնջել հսկայական քաղաքներ իրենց ողջ բնակչությամբ, ինչպես նաև մահվան դատապարտել օրինազանց իսրայելացիներին: Ամենավառ օրինակներից է Երիքովի գրավումը, երբ Տերն Ինքը կործանում է քաղաքի պարիսպները և իսրայելացիները, ինչպես վկայում է Սուրբ Գիրքը. «Ինչ որ կար քաղաքում՝ տղամարդ, թե՝ կին, երիտասարդ, թե՝ ծեր, արջառ, ոչխար և էշ, բոլորը սրի քաշեցին» (Հեսու Զ 21): Այդպես է լինում և այլ քաղաքների հետ, որոնց Տերը մատնում է իսրայելացիների ձեռքը. «Տերը մատնեց այն իսրայելացիների ձեռքը, և Հեսուն նվաճեց այն ու նրա թագավորին, սրի քաշեց այն ու նրա մեջ եղած բոլոր մարդկանց, նրա մեջ ոչ մի ազատված և փախստական չմնաց» (Հեսու Ժ 31): Նման դեպքերը տեսնելով՝ տարբեր գնոստիկյան և այլ աղանդավորական մեկնաբաններ տարբերություն էին դնում Հին և Նոր Կտակարանների Աստծու միջև՝ համարելով Հին Կտակարանի Աստծուն դաժան և անարդար: Իրականում ինչպե՞ս կարելի է հասկանալ սպանության վերաբերյալ այդքան տարբեր մոտեցումները. Աստված արգելում է սպանելը, սակայն հրամայում է սպանել ինչպես թշնամիներին, այնպես և օրինազանց իսրայելացիներին:

Այս բարդ խնդրին լուծում տալու համար հարկ է նախ և առաջ անդրադառնալ Սուրբ Գրքի բնագրին և կատարել լեզվաբանական վերլուծություն: Տեքստի ուշադիր ընթերցանությունը ցույց է տալիս, որ բնագրի լեզվում՝ հին եբրայերենում, առկա են 4 բայեր, որոնք մենք թարգմանում ենք «սպանել» («հարագ»` սպանել, կործանել, բռնության ենթարկել (հանդիպում է 160 անգամ), «մուտ»/«մավատ»` մահվան պատճառ դառնալ, սպանել (200 անգամ), «քաթալ»` կոտորել մարտում, ջախջախել (4 անգամ), և «ռացախ»՝ սպանել, մարդասպանություն անել (47 անգամ)։ Վերոնշյալ բայերից միայն «ռացախ»-ն է կիրառվում վեցերորդ պատվիրանում:

«Ռացախ» բայի մասնավոր վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ այն նշանակում է անօրինական, մտադրված սպանություն կամ էլ ոչ մտադրված պատահական սպանություն մերձավորի նկատմամբ: Այդ բայը երբեք չի օգտագործվում թշնամուն սպանելու կամ օրինազանցին մահապատժի ենթարկելու դեպքում, բացառությամբ միայն Թվոց 35.30 համարի, որն ասում է. «Մարդասպանը թող սպանվի», այսինքն՝ նա, ով մտադրված սպանություն է գործում, պետք է ստանա նույն հատուցումը: Մյուս դեպքերում այս բայն օգտագործվում է, երբ խոսվում է ապաստանի քաղաքների մասին, որոնք նախատեսված էին նրանց համար, ովքեր ակամայից էին սպանել իրենց մերձավորին: Այլ պարագաներում այն օգտագործվում է Իսրայելի մեջ տեղի ունեցած անարդարությունների, բռնությունների և դրանցից բխած սպանությունների դեպքում. «Իսկ եթե դուք գողանաք, սպանեք, շնություն անեք, սուտ երդում տաք, խնկարկեք Բահաղին, հետևեք օտար սուտ աստվածներին, որոնց չեք ճանաչում, ապա ձեզ բաժին կհասնի չարիքը» (Երեմիա Է 9), ինչպես նաև՝ Դատավորաց Ի 6, Սաղմոս ԿԲ 3, ՂԴ 6, Եսայի Ա 21, Օվսե Դ 2, Զ 9, Գ Թագավորաց ԻԱ 19, Դ Թագավորաց Զ 32 և այլն։

Քննելով սուրբգրային այն հատվածները, որտեղ օգտագործվում է «ռացախ»՝ սպանել բայը, կարող ենք հանգել այն եզրակացության, որ մի կողմից այն նշանակում է քրեական պատասխանատվության ենթակա հանցանք, ինչպես՝ կողոպուտը, բռնաբարությունը և այլն, մյուս կողմից` մերձավորի սպանությունը առանց մտադրության, ինչ-որ պատահարի հետևանքով, օրինակ. «Եթե սխալմամբ և ոչ թե թշնամության հողի վրա է հրել նրան, նրա վրա նետել որևէ իր ոչ չար դիտավորությամբ կամ մահ պատճառող քարով առանց չարամտության է հարվածել նրան ու սպանել, սակայն սպանվողը նրա թշնամին չէր, և նա չէր ցանկանում նրան չարիք պատճառել...» (Թվոց ԼԵ 22-23): Բոլոր դեպքերում խոսքը ներհամայնքային հարաբերությունների մասին է: Աստված տալիս է «Մի՛ սպանիր» պատվիրանը, որպեսզի կարգավորի ընտրյալ ժողովրդի մեջ միջանձնային հարաբերությունները և վերացնի եղբայրասպանության չարիքը: Վեցերորդ պատվիրանը ընթերցող հրեան չէր կարող տեսնել որևէ հակասություն Աստվածաշնչում, քանզի հստակ տարբերում էր «ռացախ»-ը «հապագ»-ից կամ «քաթալ»-ից, որոնք թեև նույն հետևանքների են բերում, սակայն ամենևին նույնիմաստ չեն:

Մարդ արարածը իր կյանքը ստացել է իր Արարչից, որի պատկերով և ստեղծվել է։ Անգամ մարդն ինքը իրավունք չունի ոտնահարել Աստծուց տրված այդ պարգևը։ Սակայն հանդիպում են դեպքեր, երբ Աստված է որոշում բնաջնջել որոշ ցեղեր, որոնք կորցնելով աստվածային պատկերը՝ իմաստազրկել են իրենց կյանքը և հակառակվել Աստծու կամքին: Հենց այդ պատճառով է Հին Կտակարանի պատմությունը շաղախված է մեղքի հետևանք հանդիսացող արյամբ ու սպանություններով։ Աստվածաշունչը ցույց է տալիս մեզ իրական նկարագիրն այն հին աշխարհի, որը հեծեծանքով ու տառապանքով սպասում էր Նրան, Ով Իր Անմեղ Արյամբ կնորոգի աշխարհը և նոր՝ սիրո ուխտ կկնքի մարդկության հետ՝ նոր սիրտ և նոր՝ սիրող հոգի կտա մարդուն, ավելին՝ մահվանից հարություն կտա մեղքով սպանված Ադամի զավակներին:

Պատրաստեց Տաթևիկ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԸ

Աղբյուրը՝ Շողակն Արարատյան
Արարատյան Հայրապետական թեմի պաշտոնաթերթ

Լրահոս
Մենանվագ Կամերային երգչախումբը սկավառակի շնորհանդես-համերգով ներկայացրեց Էդգար Հովհաննիսյանի խմբերգերը Ավարտվեց «Երաժշտություն հանուն ապագայի» կրթաթոշակառուների համերգաշարը Օգնելով ուրիշին՝ օգնում ես ինքդ քեզ «Արցախյան կամուրջներ». Թումանյանի թանգարանում կբացվի Զոհրաբ Ըռքոյանի լուսանկարների ցուցահանդեսը Christie's աճուրդում վաճառվել են Վան Գոգի, Շագալի, Պիկասոյի և այլ հայտնի նկարիչների գործերը Նոր ցուցադրություն` Գեղագիտության ազգային կենտրոնի թանգարանում Նկարիչ Վազգեն Քալայջյանի երեսուն տարվա աշխատանքները կցուցադրվեն նորաբաց «Լաթիթյուդ» պատկերասրահում Մայիսի 18-ին հայաստանյան և արցախյան 113 մշակութային կազմակերպության մուտքն անվճար է Քրիստոսի բարի մշակը. Մովսես Տաթևացի Պեղումների արդյունքում Արտաշատում բաղնիքներ, պալատներ և հռոմեական ակվեդուկ է հայտնաբերվել Խաչատրյանի անվան մրցույթին մասնակցելու հայտ է ներկայացրել աշխարհի 27 երկրի դիրիժոր Չծուլանալ, չհուսահատվել, միայն հավատալ Ճարտարապետ Հովհաննես Մարգարյանի եզակի էսքիզները ներկայացված են «Քարի ձայնն ու բույրը» ցուցահանդեսում ՀՀ ժողովրդական արտիստ, կոմպոզիտոր Էդվարդ Միրզոյանի ծննդյան օրն է Ո՞վ է մերձավորը 106 տարեկանում կյանքից հեռացել է աշխարհի ամենատարեց գործող դերասանը Կառլովի Վարիի կինոփառատոնը հետաձգել են օգոստոսի վերջին «Կաֆկայի երազը» ընդգրկվել է Հելսինկիիում կայանալիք անիմացիոն ֆիլմերի միջազգային փառատոնի ծրագրում Մոսկվայում վերջին հրաժեշտն են տվել ՌԴ ժողովրդական արտիստ Միխայիլ Բաղդասարովին Աղոթքը ջանք է պահանջում Ժողովրդական արվեստի կրքոտ սիրահարը. ազնիվ, հայրենասեր ու սկզբունքային. այսպիսին էր գեղանկարիչը Վահան Արծրունին «Կոմիտաս. տասը հայտնություն» համերգ կունենա Վարդապետի թանգարան-ինստիտուտում Sotheby's-ն աճուրդի է հանել Վասիլի Կանդինսկիի` 25-35 մլն դոլար գնահատվող կտավը Ազգային գրադարանը ներկայացրեց Շուշիի տպարաններում հրատարակված հետաքրքիր գրքերն ու ամսագրերը Կհնչեն Ալեքսանդր Սպենդիարյանի և Երվանդ Երկանյանի ստեղծագործությունները Ա Պետրոս 3:17 Արա Հուսիկ․ Սաղմոսներ Արցախի հայոց ժառանգությունը վտանգված է. Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինը ահազանգում է Օպերային թատրոնի բեմ կբարձրանա Ռուջերո Լեոնկավալոյի «Պայացներ» ներկայացումը «Չգիտե՞ք, որ Աստծու տաճար եք» Հայ հեղինակները ներկայացվել են Եվրոպական Միության գրական մրցանակի Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի համերգով կմեկնարկի Էդվարդ Միրզոյանի անվան մրցույթը Աղոթքի արտաքին սովորույթը Հայկ Կազազյանի, Վահագն Պապյանի մասնակցությամբ համերգով մեկնարկեց Հայ կոմպոզիտորական արվեստի փառատոնը Վրուբելի «Դևը և հրեշտակը Թամարայի հոգու հետ» կտավը Երևանից կտարվի Մոսկվա Ձայնը Տուն-թանգարանի այցելուները հնարավորություն կունենան տեսնելու Արամ Խաչատրյանի հետմահու դիմակը Տուն-թանգարանի այցելուները հնարավորություն կունենան տեսնելու Արամ Խաչատրյանի հետմահու դիմակը «Նարեկ» համույթը «44» պարային ներկայացմամբ արվեստասերներին կպատմի 44-օրյա պատերազմի մասին
website by Sargssyan